نوغانداری؛ میراث کهن گیلان در مسیر احیا و توسعه

استان گیلان با برخورداری از آب و هوای مناسب برای پرورش کرم ابریشم همواره یکی از مراکز مهم نوغانداری به شمار رفته و سهم قابل توجهی از پیله ابریشم کشور را تولید می‌کند. نوغانداری صنعتی کم‌هزینه، کم‌کاربر و در عین حال سودآور است که علاوه بر جنبه اقتصادی، میراثی فرهنگی و ماندگار از گذشته گیلان به شمار می‌رود. این صنعت، حلقه‌ای مهم در زنجیره تولید نساجی کشور محسوب می‌شود و ظرفیت بالایی برای توسعه تجارت خارجی و تولید محصولات متنوع دارد. نوغانداری، سال‌ها به عنوان یکی از پایه‌های اصلی اقتصاد محلی در کنار چای و برنج، نقش مؤثری در معیشت خانوارهای گیلانی ایفا می‌کرد و تا دهه ۷۰ شمسی جایگاه درخشانی در اقتصاد گیلان داشت، اما در سال‌های بعد به دلایل مختلف از جمله سیاست‌گذاری‌های نادرست، واردات بی رویه نخ ابریشم و ورود تخم نوغان‌های نامرغوب و آلوده با فراز و نشیب‌هایی مواجه شد. از ابتدای دهه ۸۰ روند افول این صنعت شدت گرفت و بسیاری از کشاورزان به دلیل نبود شرایط مناسب، توتستان‌های خود را رها کردند؛ مسئله‌ای که نگرانی‌هایی جدی درباره آینده این فعالیت بومی ایجاد کرد. در سال‌های اخیر، مرکز تحقیقات ابریشم کشور با حفظ و تثبیت ذخایر ژنتیکی با همکاری مرکز توسعه نوغانداری کشور با هدف احیای این صنعت، برنامه‌هایی را در دستور کار قرار داده اند. این مراکز با همکاری دستگاه‌های اجرایی، شرکت های خصوصی و خود نوغانداران تلاش می‌کند با اتخاذ رویکردهای تحقیقاتی، نظارتی و توسعه‌ای، زمینه بازگشت اعتماد و رونق دوباره نوغانداری را فراهم کنند. کارشناسان همچنین معتقدند فاصله گرفتن از نگاه صرفاً سنتی به نوغانداری می‌تواند افق‌های تازه‌ای پیش روی این صنعت بگشاید. علاوه بر تولید نخ ابریشم برای صنعت نساجی، ظرفیت تولید محصولات دارویی، آرایشی و بهداشتی از فرآورده‌های مرتبط با کرم ابریشم نیز وجود دارد که می‌تواند ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کند.

نوغانداری فرآیندی است که در آن کرم‌های ابریشم طی دوره‌ای حدود ۴۵ روز تا دو ماه پرورش یافته و به پیله تبدیل می‌شوند. پس از انجام فرآیند ابریشم‌کشی، نخ ابریشم تولید می‌شود. نوغانداران معمولاً در اواخر خرداد و تیرماه برداشت پیله را انجام می‌دهند. امید است اکنون با تقویت فرهنگ تولید، حمایت هدفمند دولت و مشارکت مردم می‌توان این میراث ارزشمند بار دیگر به جایگاه شایسته خود در اقتصاد استان بازگردد.