فدریکو فلینی
ایسنا - فدریکو فلینی، کارگردان و فیلمنامهنویس ایتالیایی، از تاثیرگذارترین فیلمسازان تاریخ سینماست؛ هنرمندی که با ترکیب خاطره، رویا، خیال و واقعیت، جهانی منحصربهفرد خلق کرد و آثاری چون «جاده»، «زندگی شیرین» و «هشتونیم» را به میراث سینمای جهان افزود.
فدریکو فلینی ۲۰ ژانویه ۱۹۲۰ در شهر ریمینی ایتالیا متولد شد. پدرش در کار بازرگانی بود و مادرش به خانوادهای از طبقه متوسط تعلق داشت. او دوران کودکی خود را در ریمینی گذراند؛ شهری ساحلی که خاطرات و شخصیتهایش بعدها بارها در فیلمهای او بازتاب یافتند.
فلینی از نوجوانی به طراحی و نقاشی علاقه داشت و مدتی بهعنوان کاریکاتوریست و تصویرگر فعالیت کرد. در سال ۱۹۳۹ به رُم رفت و در مطبوعات طنز و نشریات سرگرمی مشغول به کار شد. تجربه نوشتن و تصویرگری، مهارت او در خلق شخصیتهای اغراقشده و موقعیتهای کمیک را تقویت کرد؛ عناصری که بعدها در زبان سینماییاش جایگاه ویژهای یافتند.
او فعالیت سینمایی خود را در دهه ۱۹۴۰ با همکاری در نگارش فیلمنامه آغاز کرد. یکی از نخستین تجربههای مهمش همکاری در فیلمنامه «رم، شهر بیدفاع» (۱۹۴۵) به کارگردانی روبرتو روسلینی بود؛ اثری که از مهمترین نمونههای نئورئالیسم ایتالیا به شمار میرود. فلینی در سالهای بعد نیز در نگارش فیلمنامه فیلمهای روسلینی همکاری کرد و با فضای سینمای نئورئالیستی آشنا شد.
نخستین فیلم بلند فلینی بهعنوان کارگردان، «روشناییهای واریته» (۱۹۵۰) بود که آن را با آلبرتو لاتوادا ساخت. او سپس «شیخ سفید» (۱۹۵۲) و «ولگردها» (۱۹۵۳) را کارگردانی کرد. فیلم دوم جایزه شیر نقرهای جشنواره ونیز را گرفت و توجه منتقدان را به استعداد تازه سینمای ایتالیا جلب کرد. نقطه عطف نخست کارنامه فلینی، فیلم «جاده» (۱۹۵۴) بود؛ داستان دختری سادهدل به نام جلسومینا که همراه مردی خشن و دورهگرد به نام زامپانو سفر میکند. جولیتا ماسینا، همسر فلینی، نقش جلسومینا را بازی کرد و آنتونی کویین در نقش زامپانو ظاهر شد. فیلم با روایت شاعرانه خود از تنهایی، خشونت، عشق و رنج انسان، جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسیزبان را دریافت کرد و شهرت جهانی برای فلینی به همراه آورد. فلینی در سال ۱۹۵۵ «کلاهبردارها» را ساخت؛ فیلمی درباره گروهی از شیادان و زندگی اخلاقی و اجتماعی آنان. سپس در سال ۱۹۵۷ با «شبهای کابیریا» بار دیگر جولیتا ماسینا را در نقش زنی تنها و آسیبپذیر به تصویر کشید. این فیلم نیز جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسیزبان را دریافت کرد و جایگاه فلینی را در سینمای جهان تثبیت کرد.
در سال ۱۹۶۰، فلینی با ساخت «زندگی شیرین» به یکی از مهمترین چهرههای سینمای مدرن تبدیل شد. فیلم با بازی مارچلو ماسترویانی، زندگی خبرنگاری را در فضای پرزرقوبرق رم دنبال میکند. «زندگی شیرین» نخل طلای جشنواره کن را به دست آورد. پس از این موفقیت، فلینی بهتدریج از روایتهای واقعگرایانه فاصله گرفت و به سوی سینمایی شخصیتر و خیالپردازانهتر حرکت کرد. «هشتونیم» (۱۹۶۳) نقطه اوج این تحول بود. فیلم داستان کارگردانی را روایت میکند که در میانه بحران خلاقیت و زندگی شخصی، میان خاطرات، رویاها، خیالها و واقعیت سرگردان است. مارچلو ماسترویانی نقش اصلی را بازی کرد و این اثر به یکی از مهمترین فیلمهای تاریخ سینما تبدیل شد. «هشتونیم» دو جایزه اسکار، از جمله اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسیزبان، را دریافت کرد.
فلینی در سال ۱۹۶۵ فیلم «جولیتای ارواح» را ساخت؛ نخستین فیلم رنگی بلند او که با بازی جولیتا ماسینا، به دنیای رویاها، ترسها و ناخودآگاه یک زن میپردازد. او در سالهای بعد آثاری چون «ساتریکون» (۱۹۶۹)، «دلقکها» (۱۹۷۰) و «رم» (۱۹۷۲) را هم به سینما آورد. «آمارکورد» (۱۹۷۳) یکی از شخصیترین فیلمهای فلینی است. این اثر با الهام از خاطرات و فضای زادگاهش، ریمینی، تصویری طنزآمیز و نوستالژیک از زندگی در ایتالیا در دوران فاشیسم ارائه میدهد. «آمارکورد» در سال ۱۹۷۵ جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسیزبان را دریافت کرد. در دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، فلینی به ساخت آثاری چون «کازانووا» (۱۹۷۶)، «ارکستر تمرین» (۱۹۷۸)، «شهر زنان» (۱۹۸۰)، «و کشتی به راهش ادامه میدهد» (۱۹۸۳) و «جینجر و فرد» (۱۹۸۶) پرداخت.
از ویژگیهای برجسته سینمای فلینی، حضور مکرر بازیگران و عوامل ثابت در آثارش بود. جولیتا ماسینا، مارچلو ماسترویانی و بازیگران دیگری چون ساندرا میلو در جهان سینمایی او نقش مهمی داشتند. همکاری با آهنگساز نینو روتا نیز یکی از عناصر تعیینکننده هویت آثارش بود. فلینی در طول فعالیت حرفهای خود پنج جایزه اسکار دریافت کرد: چهار جایزه برای بهترین فیلم غیرانگلیسیزبان و یک جایزه افتخاری برای مجموعه فعالیتهای سینماییاش. او همچنین در سال ۱۹۹۳ جایزه افتخاری اسکار را دریافت کرد؛ جایزهای که به پاس تاثیر ماندگارش بر هنر سینما به او اعطا شد. آخرین فیلم بلند فلینی با عنوان «صدای ماه» (۱۹۹۰) با بازی روبرتو بنینی ساخته شد.
فدریکو فلینی در ۳۱ اکتبر ۱۹۹۳، یک روز پس از پنجاهمین سالگرد ازدواجش با جولیتا ماسینا، در رم درگذشت. همسرش نیز چند ماه بعد از دنیا رفت.