به گزارش ایسنا به نقل از روابط عمومی انجمن صنفی تهیه کنندگان سینمای مستند، پنجمین دوره مراسم اهدای نشان عالی خورشید، روز گذشته پنجشنبه (۲۵ اردیبهشتماه) با حضور جمعی از اهالی سینما و با اجرای منصور ضابطیان در موزه سینما برگزار شد.
در ابتدای این مراسم مرتضی رزاقکریمی، رئیس هیئت امنای نشان عالی خورشید در سخنانی گفت: برای من حضور در این جمع فرهیخته و در مراسم پنجمین دوره اهدای نشان عالی خورشید، خاطرهای ماندگار و افتخاری بزرگ است. امروز در بزرگداشت مردی گرد هم آمدهایم که نهتنها از پیشگامان و بزرگان سینمای مستند است، بلکه از نظریهپردازان ژرفاندیش و شریفترین چهرههایی است که سینمای ایران تاکنون به خود دیده است.
وی با برشمردن بخشی از آییننامه نشان عالی خورشید مبنی بر اینکه «نور و مهر از کهنترین نمادهای آگاهی و خرد هستند»، یادآور شد: انجمن صنفی تهیهکنندگان سینمای مستند ایران، برای یادآوری گوهر مستندسازی و ستایش پیشگامان این مسیر، نشان عالی خورشید را بنیان نهاده است تا با اهدای آن، اهمیت تابش نور بر زوایای پنهان اسناد زیستن را یادآور شود.
رزاق کریمی افزود: محمد تهامینژاد، بیش از نیمقرن از عمر خود را بیوقفه صرف مستندسازی، پژوهش و آموزش کرده است؛ مسیری پرفرازونشیب، اما همواره استوار، مستقل و متعهد. تلاشهای خستگیناپذیر او در ثبت، حفظ و بازخوانی حافظه تاریخی این سرزمین، نهفقط میراثی برای امروز، بلکه چراغ راهی برای نسلهای آینده فیلمسازان و پژوهشگران است. او بهعنوان پژوهشگر و نویسنده، آثاری مرجع را نگاشته و ترجمه کرده که بیاغراق، بخشی مهم از بنیان دانش نظری سینمای مستند ایران را شکل دادهاند؛ منابعی که همچنان دستمایه آموزش، پژوهش و الهامبخش نسلهای تازهاند.
رئیس هیئت امنای نشان عالی خورشید با بیان اینکه نگاه انتقادی، وفاداری به حقیقت و روحیه معلمی در سراسر آثار و کنشهای حرفهای او جاری است، تاکید کرد: تهامینژاد فقط یک مستندساز یا نظریهپرداز نیست. او نماد اخلاق حرفهای و شرافت انسانی است. در روزگاری که تزویر و مصلحتگرایی به آسانترین راهها بدل شدهاند، او همواره صداقت و شرافت را مقدم بر هر چیز دانسته است؛ شرافتی به معنای پایبندی به اصول، حتی در غیاب الزام بیرونی. در تمام سالهای همکاری فرهنگی و صنفی، استاد تهامینژاد نمونه روشن این شرافت در عمل بوده است؛ بیدروغ، بیتزویر، بیخودنمایی.
مستند، نهفقط دوربین، بلکه وجدان است؛ نهفقط روایت، بلکه حافظه است
وی در پایان گفت: استاد عزیز، شما برای ما تنها معلم سینما نیستید، بلکه انسانی هستید که در یک عمر اکتشافی، در کار ساختن جهانی تأثیرگذار بودهاید. شما تجسم شریف بودن، معلم بودن و انسان بودن هستید. به ما آموختید که مستند، نهفقط دوربین، بلکه وجدان است؛ نهفقط روایت، بلکه حافظه است. ما قدردان این آموزگاری بیادعا هستیم. از این رو، در پنجمین دوره نشان عالی خورشید، به پاس تلاشهای خستگیناپذیر استاد محمد تهامینژاد، این نشان با افتخار به ایشان تقدیم میشود.
سپس فرهاد ورهرام مستندساز پیشکسوت روی صحنه آمد و با بیان اینکه سنت فکری و پژوهشی استاد تهامینژاد ادامهدهنده راه اندیشمندانی است که سالها در خلوت خود، چراغ دانش و فرهنگ را روشن نگاه داشتند، اظهار کرد: چهرههایی چون قزوینی، بهار، دهخدا، فروزانفر، کسروی، هدایت و در سینما بیضایی، نادری و تقوایی. تهامینژاد نیز از همان تبار است؛ تبار دود چراغ خوردهها.
وی ادامه داد: در طول سالها، دانشجویان، فیلمسازان، دانشگاهیان و پژوهشگران از دانش و آثار ایشان بهرهمند شدهاند. ترجمهها، مقالات، آموزشهای مداوم و ارتباط مستمر با نسل جوان، از ویژگیهای کمنظیر اوست. حضور پررنگش در محافل علمی، از دانشگاه تهران تا سایت انسانشناسی و فرهنگ، پیوندی استوار با جریان زنده فکر و فرهنگ ایران ساخته است.
تهامینژاد مرجعی استوار و قابل اعتماد در مستندسازی
ورهرام یادآور شد: در مراسمی در سال ۱۳۸۸ که به مناسبت روز پژوهش و تولد ایشان در خانه سینما برگزار شد، همه حضور داشتند. امروز بسیاری از آن جمع از میان ما رفتهاند یا به ناچار کوچ کردهاند. اما استاد تهامینژاد مانده است، با همان فروتنی، صداقت، و عشق به دانایی. از نگاه نسل جوان نیز، او یک مرجع استوار و قابل اعتماد است. همانطور که مستندسازی درباره ایشان گفته بود: «همیشه تلاش کردم به او نزدیک شوم اما سکوتش را بر هم نزدم؛ او مرجعی است که میتوان به او تکیه کرد.» خود استاد نیز در همان مراسم تولد گفت: «مستندسازی مرا نکشت؛ مستندسازی بعضیها را کشته. من را نکشت؛ نیمهجانم کرد، اما قربانیام نکرد».
وی در پایان گفت: یکی از بزرگترین افتخارات و شانسهای زندگی من آشنایی با استاد تهامینژاد بوده است. انسانی که با زندگی، اخلاق و علم خود، درسهای بینظیری به من دادهاند و من نیز کوشیدهام این میراث را با دیگران به اشتراک بگذارم. با آرزوی سلامتی و ماندگاری سایه ایشان بر سر فرهنگ ایران.
ابوالحسن تهامی نژاد دوبلور پیشکسوت و برادر محمد تهامینژاد دیگر چهره حاضر در این مراسم بود که به دعوت ضابطیان در سخنانی گفت: بسیار بسیار سپاسگزارم. واقعاً غافلگیر شدم و نمیدانم چه بگویم. گویی در توفان واژهها افتادهام و نمیدانم کدامشان را انتخاب کنم. راستش، آنچه باید گفته میشد، پیش از من گفتهاید؛ دقیق و سزاوار. چرا که محمد تهامینژاد، مردی بزرگمنش و استثنایی است. او شریک کودکیهای من بوده، شریک سالهای نوجوانی و جوانیام، و تا به امروز، همواره مایه افتخار من بوده است.
وی افزود: امروز، در کنار او و در چنین مجلس باشکوهی، آنطور که حافظ میگوید، “کلاه دهقان به آفتاب رسید”. من هم از خوشحالی، کلاه از سر برداشتم، آنقدر که انگار تا خود آفتاب بالا رفت. در این لحظه از اهدای «نشان عالی خورشید»، من نیز در کنار محمد تهامینژاد سهیمم؛ این افتخاریست برای سینمای ایران، سینمایی راستین، نه سینمای دروغین. انشاءالله این مسیر پربرکت همچنان بارور باشد و به ثمر برسد.
ادامه این مراسم با دو بخش ویژه برای استاد تهامی نژاد همراه بود. یکی پخش پیام ویدیویی ناصر فکوهی انسان شناس از دوستان قدیمی ایشان که خارج از کشور زندگی می کند و تماشای این ویدیو تهامینژاد را به گریه انداخت.
فکوهی در پیام ویدیویی خود گفت: دوستی من با آقای تهامینژاد، به نزدیک بیست سال پیش بازمیگردد؛ از زمانی که با دوستانم مؤسسه انسانشناسی و فرهنگ را راهاندازی کردیم. از همان زمان، ایشان علیرغم مشغلههای فراوان، دعوتهای ما را برای شرکت در جلسات مختلف، کلاسها، تألیف کتابها و دیگر فعالیتها پذیرفتند. با وجود گرفتاریهای زیاد، هر بار با گشادهرویی همکاری کردند. در طول این دو دهه، آنچه از ایشان دیدم، پیش از هر چیز، اخلاق بسیار والایشان بود که واقعاً مثالزدنی است.
فروتنی و متانت تهامی نژاد کمنظیر است
وی افزود: بهنظر من، چه نسل جوانتر و چه باتجربهترهای حوزه فرهنگ، باید ایشان را الگویی برای خود قرار دهند. خصوصاً فروتنی ایشان که گاهی آدم واقعاً نمیداند در برابرش چگونه باید رفتار کند. اینهمه فروتنی و متانت، کمنظیر است. ایشان هیچگاه تجربههای ارزشمندشان را برای خود نگه نداشتند؛ آنها را در اختیار دیگران گذاشتند، جوانان را پذیرفتند، همیشه شاگرد داشتند، همیشه اطرافشان پر بود و هرگز از هیچ کمکی دریغ نکردند. اینها واقعاً کمنظیر است. این وجه شخصیتی ایشان، به نظر من حتی از وجه علمیشان مهمتر است.
فکوهی در پایان گفت: از نظر علمی نیز ایشان سهم بزرگی در گسترش سینمای مستند ایران دارند؛ چه بهعنوان فیلمساز، با آثار درخشانی که خلق کردند، بهویژه درباره مسائل بحرانی کشور مثل مسکن، بحران آب و...، چه درباره مناطق مختلفی از ایران، بهویژه بلوچستان و چه درباره شخصیتهای تاریخی ایران و همچنین تاریخ مستندسازی در ایران. آثارشان در این زمینهها، چه تألیفی و چه تحلیلی، واقعاً درخشاناند.
همچنین در بخش دیگری از این مراسم بخش هایی از مستند «زکریای رازی» ساخته تهامی نژاد در سال ۱۳۷۱ که نوار آن گم شده بود، پخش شد. نوار قدیمی این فیلم توسط برگزارکنندگان مراسم و با همراهی تهیه کننده فیلم آقای پدرام اکبری پیدا و تبدیل به نسخه دیجیتال شده بود و پخش آن، شگفت زدگی و اشکهای استاد را در پی داشت.
تهامی نژاد اصیل است
رامین حیدری فاروقی مستندساز که خود صاحب نشان عالی خورشید است، در ادامه این مراسم خطاب به تهامینژاد گفت: از شما سپاسگزارم ک