به گزارش ایسنا، انتقال از یک مقطع تحصیلی به مقطع دیگر، تنها جابهجایی کلاس و کتاب نیست، بلکه بخشی از یک تغییر بزرگتر در زندگی دانشآموزان به شمار میرود. ورود به دوره متوسطه، پایان یک فضای نسبتاً ساده و آشنا و آغاز محیطی پیچیدهتر با انتظارات آموزشی، اجتماعی و سازمانی متفاوت است. در این مرحله، دانشآموزان باید خود را با ساختار جدید مدرسه، معلمان متعدد، شیوههای متفاوت تدریس و ارزشیابی، و روابط اجتماعی تازه سازگار کنند. این تغییرات، کیفیت زندگی تحصیلی آنها را تحتتأثیر قرار میدهد و میتواند زمینهساز نگرانی، استرس و سردرگمی شود، بهویژه در ماههای ابتدایی سال تحصیلی که هنوز احساس تعلق شکل نگرفته است.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم انتقال به دوره متوسطه همزمان با آغاز یا اوج تغییرات بلوغ در بسیاری از دانشآموزان، بهویژه دختران، رخ میدهد. نوجوانان در این دوره با تغییرات جسمی، عاطفی، فکری و اجتماعی روبهرو هستند و همین همزمانی، شدت چالشها را افزایش میدهد. فشار مسئولیتپذیری بیشتر، نگرانی درباره نمره و امتحان، تغییر روابط با همسالان و نگاه متفاوت خانوادهها، همگی میتوانند سازگاری دانشآموزان را دشوار کنند. شواهد پژوهشی نشان میدهند اگر این گذار بهدرستی مدیریت نشود، ممکن است به کاهش مشارکت اجتماعی، مشکلات عاطفی و حتی افت تحصیلی منجر شود.
در همین راستا، کبری غلامعلیتبار فیروزجایی، محقق برنامهریزی درسی در گروه علوم تربیتی دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران، به همراه یکی از همکاران دانشگاهی خود، پژوهشی را با تمرکز بر چالشهای این دوره حساس انجام دادهاند. این مطالعه با نگاهی اکتشافی، به بررسی تجربه دانشآموزان در زمان انتقال از ابتدایی به متوسطه پرداخته و تلاش کرده است ابعاد شناختی و عاطفی این گذار و ارتباط آن با افت تحصیلی را روشن کند. پژوهشگران در این تحقیق، ضمن توجه به تفاوتهای فردی و محیطی، نقش نوع مدرسه و شرایط خانوادگی را نیز مدنظر قرار دادهاند.
برای انجام این مطالعه، با ۱۴ تن از دانشآموزان پایه اول متوسطه اول در شهرستان بابل مصاحبههای عمیق انجام شد و سپس اطلاعات جمعآوری شده از این طریق، مورد تجزیه و تحلیل علمی قرار گرفت.
یافتههای پژوهش نشان دادند دانشآموزان در زمان انتقال به دوره متوسطه با چهار دسته اصلی از چالشها روبهرو هستند: اجتماعی، آموزشی، روانشناختی و خانوادگی.
نتایج حاکی از آن بود که چالشهای اجتماعی در مدارس دولتی بیشتر از حد میانگین است، در حالی که در مدارس سمپاد، چالشهای آموزشی و خانوادگی شدت بیشتری دارد. در عین حال، تفاوت معناداری در چالشهای روانشناختی بین انواع مدارس مشاهده نشد. این نتایج نشان میدهد نوع مدرسه میتواند بر نوع تجربه دانشآموزان از این گذار اثر بگذارد، هرچند همه دانشآموزان به نوعی با فشارهای عاطفی مواجهاند.
در بخش دیگری از نتایج، رابطه بین میزان چالشهای تجربهشده و عملکرد تحصیلی بررسی شد. یافتهها نشان دادند هرچه شدت این چالشها بیشتر باشد، نمرات درسی دانشآموزان کاهش مییابد. به بیان سادهتر، بین چالشهای انتقال به دوره متوسطه و افت تحصیلی رابطه منفی قابل توجهی وجود دارد. این موضوع تأیید میکند که مشکلات عاطفی، آموزشی و اجتماعی در این دوره، تنها احساسات زودگذر نیستند و میتوانند پیامدهای ملموس آموزشی داشته باشند.
به اعتقاد محققان، یکی از مسائل مهم دانشآموزان در این دوره، گسست در شبکه دوستی است. بسیاری از آنها ناچارند دوستان قدیمی خود را رها کرده و برای ایجاد روابط جدید تلاش کنند؛ فرآیندی که زمانبر است و اغلب با احساس تنهایی همراه میشود. تغییرات بلوغ نیز این احساسات را تشدید میکند. در این میان، حمایت خانواده، درک شرایط نوجوان و همکاری خانه و مدرسه نقش مهمی در کاهش فشارها و سازگاری بهتر دانشآموزان دارد.
از سوی دیگر، تغییر ساختار برنامه درسی در دوره متوسطه، مانند افزایش تعداد کتابها، تخصصیتر شدن دروس، تنوع روشهای تدریس و تغییر ارزشیابی از توصیفی به نمرهمحور، استرس قابل توجهی ایجاد میکند. این فشار بهویژه در مدارس سمپاد، به دلیل انتظارات بالای آموزشی خانواده و مدرسه، شدیدتر است.
پژوهشگران در انتها تأکید میکنند اگر این شرایط بدون حمایت عاطفی و آموزشی مناسب ادامه یابد، میتواند به افت تحصیلی و حتی ترک تحصیل منجر شود.
این یافتههای علمیپژوهشی در فصلنامه «مطالعات آموزشی و آموزشگاهی» وابسته به دانشگاه فرهنگیان منتشر شده است؛ نشریهای که به بررسی مسائل آموزشی با تمرکز بر نظام آموزش و پرورش ایران میپردازد و نتایج پژوهشهای کاربردی را در اختیار معلمان، مدیران و سیاستگذاران آموزشی قرار میدهد.
انتهای پیام
نظرات