به گزارش ایسنا، در بسیاری از مناطق ایران، این شبها علاوه بر دعا، قرآن به سر گرفتن و احیاء، با آواها، روایتها و نمایشهای آیینی همراه است که هرکدام بازتابی از باورهای دینی و احساسات مذهبی مردم به شمار میآیند. این سنتها گاه در قالب نذرها، سوگواریها و آیینهای نمایشی شکل گرفتهاند و در برخی مناطق به صورت روایتهای آوازی و آیینی اجرا میشوند.
هرچند بخشی از این آیینها در گذر زمان کمرنگتر شدهاند، اما هنوز در برخی شهرها و روستاها ادامه دارند و نشانهای از پیوند عمیق فرهنگ عامه با مناسبتهای مذهبی محسوب میشوند.
یکی از این آیینها «قنبرخوانی» است؛ رسمی که در برخی مناطق ایران بهویژه در شبهای قدر اجرا میشود و با روایتها و آواهای آیینی همراه است. این مراسم که در روایتهای مذهبی و باورهای مردمی ریشه دارد، نمونهای از شیوههای مردمی برای بازگویی مصائب و فضایل اهل بیت(ع) در قالبی آیینی و نمایشی به شمار میرود.
«قنبر» نام غلام باوفای حضرت علی(ع) است. او در فرهنگ عامه مردم ایران حضور پررنگی دارد و در بسیاری از فتوتنامهها و ولایتنامههای فارسی بارها از او یاد شده است. قنبرخوانی یا «روضه قنبر» یکی دیگر از آواهای آیینی ماه مبارک رمضان است که در شبهای قدر انجام میشود.
از آن رو به این مراسم «قنبرخوانی» گفته میشود که یک نفر در نقش قنبر، غلام امام علی(ع)، ظاهر شده و با کشکول، تبرزین و تسبیح، کلامهای آهنگین آوازی را اجرا میکند و شخص دیگری نیز در نقش حضرت زینب(س) یا حضرت علی(ع) به ایفای نقش مقابل میپردازد. در این آیین، دعاها، حاجات و مصائب از زبان قنبر بیان میشود.
درونمایه «قنبرخوانی» دعوت به صبوری و شکیبایی است و در آن عناصر تخیل، اسوه، تاریخ و بردباری به هم پیوند میخورند تا بیانگر ظلمی باشند که بر مظلومی رفته است. بطن این روایت روحی زنانه دارد و شاید به همین دلیل این آیین به مجالس زنانه نیز راه یافته است.
آیین «قنبرخوانی» در برخی مناطق ایران در فهرست میراث ناملموس کشور نیز ثبت شده است. آیین «قنبرخوانی» استان خراسان شمالی با شماره ۱۲۵ در تاریخ ۱۳۹۰/۱۰/۹، آیین قنبرخوانی استان خراسان رضوی (کاشمر) با شماره ۸۲۸ در تاریخ ۱۳۹۱/۱۱/۵، آیین قنبرخوانی استان کرمان با شماره ۱۷۰۳ در تاریخ ۱۳۹۷/۸/۲۸ و مراسم روضه قنبر شهرستان بافق با شماره ۱۳۹۱ در تاریخ ۱۳۹۵/۱۲/۲۲ در فهرست میراث ناملموس کشور ثبت شدهاند. در ادامه به بررسی یک نوع از آیینخوانی میپردازیم:
در شب بیستویکم ماه رمضان، برخی از مردان روستای بسطام شاهرود لباس سفید میپوشند و در نقش قنبر وارد مسجد میشوند. مردم با دیدن آنها چراغها را خاموش میکنند و قنبر در تاریکی این اشعار را میخواند:
ناد علیاً علیاً یا علی
آمده قنبر در خانهات / من به فدای تو و کاشانهات
آمدهام از حبش و زنگبار / دیدن آقام شه دُلدُلسوار
من به خدای ازلی آمدم / دیدن آقام علی آمدم
یک قدمی جانب مسجد گذار / خلق تمامی همه در انتظار
ناد علیاً علیاً یا علی
پس از پایان مراسم قنبرخوانی، چراغها روشن میشود و سایر آداب شب بیستویکم ماه رمضان مانند خواندن دعای صد بند (جوشنکبیر) و به سر گرفتن قرآن انجام میگیرد و حاضران بار دیگر بر ابنملجم لعنت میفرستند.
پینوشت: این گزارش با استفاده از اطلاعات جلد سیزدهم «تقویم آیینی ماههای قمری، دفترِ سوم ماه رمضان»، تهیهشده توسط «واحد فرهنگ مردم» مرکز تحقیقات سازمان صدا و سیما نوشته شده است.
انتهای پیام
