به‌گزارش ایسنا سازمان ملل هر ساله ۲۳ مارس (۳ فروردین) را به عنوان روز جهانی هواشناسی گرامی‌ می‌دارد. این روز که سالروز تاسیس سازمان جهانی هواشناسی در سال ۱۹۵۰ است، هر ساله با تعیین شعاری ویژه همراه می‌شود و به موضوعات متنوعی می‌پردازد. 

پیش‌تر شعار سال ۲۰۱۵ «دانش اقلیم‌شناسی برای عمل اقلیمی»، ۲۰۱۶ «اقلیم آینده: گرم‌تر، خشک‌تر و مرطوب‌تر»، سال ۲۰۱۷ «درک بهتر ابرها»، سال ۲۰۱۸ «آماده‌باش جوی؛ هوشیاری اقلیمی»، سال ۲۰۱۹ «خورشید، زمین و آب و هوا»، سال ۲۰۲۰ «اقلیم و آب»، سال ۲۰۲۱«اقیانوس، وضعیت هوا و اقلیم ما»، سال ۲۰۲۲ «هشدارهای اولیه و اقدامات اولیه»، سال «۲۰۲۳» آینده وضعیت هوا، اقلیم و آب در گذر نسل‌ها، سال ۲۰۲۴ «خط مقدم اقدام اقلیمی» و سال ۲۰۲۵ «همه با هم به سوی رفع خلاء هشدارسریع»تعیین شده بود.

سحر تاجبخش در گفت و گو با ایسنا با اشاره به شعار روز جهانی هواشناسی در سال ۲۰۲۶ اظهار کرد: شعار هواشناسی امسال «دیدبانی امروز، حفاظت از فردا» است. این بدین مفهوم است که اندازه گیری پارامترهای مختلف جو زمین و ثبت آن - که دیدبانی جو نامیده می‌شود - نه تنها برای پیش‌بینی‌های کوتاه و بلند مدت کاربرد دارد بلکه این داده‌های ارزشمند در بازه‌های زمانی طولانی منجر به شناخت و تخمین اقلیم همچنین تصمیم‌سازی برای برنامه کلان کشورها می‌شود.

وی افزود: شناخت اقلیم یک منطقه، اطلاعات بسیار ارزشمندی است که از اصول بنیادین ایجاد و توسعه زیرساخت، اقتصاد، کشاورزی، صنعت و غیره محسوب می‌شود و می‌توان با توجه به آن‌ها در مسیر توسعه پایدار گام برداشت. امروز، توسعه یافتگی بدون توجه به اقلیم فعلی و  اقلیم آینده امکان پذیر نیست و بی‌توجهی به این موضوع حیاتی تبعات جبران ناپذیری به دنبال خواهد داشت و مشکلات زیست‌محیطی متعددی ایجاد می‌کند.

رییس سازمان هواشناسی ادامه داد: نمونه بارز آن در مقیاس جهانی تولید بیش از اندازه گازهای گلخانه‌ای و گرم شدن جو زمین و در سطح ملی توسعه صنایع فولادی در مناطق کم آب کشور یا بارگذاری جمعیت و ساخت و ساز بیش از ظرفیت تهویه طبیعی شهرهای کشور از جمله تهران است بنابراین شعار امثال اهمیت اندازه‌گیری و ثبت پارامترهای هواشناسی را یادآوری می‌کند که توجه به آن‌ها منجر به توسعه پایدار و ساخت آینده بهتر می شود.

تاثیر توسعه سامانه‌های هشدار زودهنگام بر کاهش خسارات

وی درباره تاثیر توسعه سامانه‌های هشدار زودهنگام بر کاهش خسارات گفت: هشدار زود هنگام ترکیبی از فعالیت چهار نهاد یا محور است. اولین نهاد سازمان مدیریت بحران است. این سازمان باید بتواند اطلاعات زیرساختی تمام مناطق و استعدادهای موجود را بشناسد. این اطلاعات، اطلاعات پایه هستند زیرا بدون شناخت این زیرساخت‌ها امکان پیش‌بینی دقیق و تاثیر محور وجود ندارد.

رییس سازمان هواشناسی به ذکر مثالی پرداخت و اظهارکرد: به عنوان مثال در برخی مناطق ۵۰ میلیمتر بارش هیچگونه مشکلی ایجاد نمی‌کند اما در منطقه دیگر ممکن است حتی ۲ میلیمتر مشکلات عدیده‌ای را موجب شود. از طرف دیگر سازمان مدیریت بحران مسئول هماهنگی دستگاه‌های اجرایی و هم افزایی آن‌ها برای مواجهه با بحران است.

وی هواشناسی را یکی دیگر از نهادهای مسوول در زمینه صدور هشدار زودهنگام ذکر کرد و گفت: سازمان هواشناسی مرجع تولید هشدارهای هواشناسی و مبدا اعلام هشدارهای جوی است. این کار با استفاده از سامانه‌های متعدد و توسعه انواع ابزار دیدبانی از ایستگاه‌های زمینی گرفته تا جو بالا و رادار و غیره صورت می‌گیرد. با استفاده از تمامی ظرفیت‌ها از جمله تجهیزات هواشناسی، زیرساخت‌های فناوری به‌روز، دانش مدل‌سازی و سامانه‌های تشخیص متعدد، پیش‌بینی‌های وضع هوا و اقلیم تولید می‌شود.

تاجبخش تاکید کرد: ترکیب این پیش‌بینی‌ها با اطلاعات زیرساختی می تواند به تولید هشدارهای کاربردی منجر شود و پیش‌بینی‌های تاثیر محور تهیه شوند. این پیش‌بینی‌های تاثیر محور است که می‌تواند راهنمای تمامی کاربران متخصص و عمومی بر اساس نیازشان باشد و هر کاربری بنا به شرایط، شغل و یا نوع فعالیتش از پیش‌بینی‌ها و هشدارهای هواشناسی استفاده کند.

رییس سازمان هواشناسی با بیان اینکه وزارت ارتباطات سومین دستگاه مسوول در زمینه صدور هشدار زودهنگام است، توضیح داد: این وزارتخانه می‌بایست تمهیداتی را برای انتقال هشدارهای صادر شده به کاربران اتخاذ کند. امروزه تلفن‌های همراه مهمترین ابزار اطلاع‌رسانی به آحاد جامعه هستند. تمامی کشورهای توسعه یافته هشدارهای صادر شده هواشناسی را به افراد در معرض خطر عمدتا از طریق موبایل با پروتکل‌های تعریف شده بین‌المللی اطلاع‌رسانی می‌کنند.

وی با اشاره به نقش جمعیت هلال احمر به عنوان چهارمین نهاد موثر در حوزه هشدارهای زودهنگام گفت: این نهاد با استفاده از هشدارهای هواشناسی می‌بایست آمادگی خود را برای امدادرسانی احتمالی به افراد در معرض خطر حفظ کند و در زمان مناسب به امداد آسیب‌دیدگان بپردازد.

تاجبخش تاکید کرد: هشدار زودهنگام یک سامانه متعلق به یک دستگاه اجرایی نیست و یک سامانه جامع متشکل از چهار نهاد ذکر شده است.

وی در پاسخ به این پرسش ایسنا که آیا با این سامانه‌ها می‌توان پدیده‌های حدی مانند بارش‌های ناگهانی را پیش‌بینی کرد؟ گفت: پیش‌بینی پدیده‌های حدی نتیجه استفاده ترکیبی از تمامی ظرفیت‌های تجهیزاتی هواشناسی شامل تجهیزات متنوع دیدبانی مانند انواع ایستگاه‌های هواشناسی و سنجش از دور مانند رادار، لیدار ماهواره و غیره همچنین توسعه ابرکامپیوترها و مدل‌های متنوع هواشناسی است.

رییس سازمان هواشناسی خاطر نشان کرد: بارش ناگهانی همیشه به خودی خود مخاطره آمیز نیستند بلکه نبود زیرساخت کافی برای هدایت روان‌آب آن می‌تواند یکی از اصلی‌ترین عوامل مخاطره آمیز برای تبدیل بارش به سیلاب باشد همچنین قرار گرفتن در معرض این بارش‌های سیل آسا در حریم و بستر رودخانه مخاطره آمیز است بنابراین این سامانه‌ها کمک می‌کند که ترکیب اطلاعات، هشدارها را تاثیرمحور کند و به کاربران و افراد واقعی در معرض خطر اطلاع‌رسانی شود.

وی افزود: در حال حاضر و بدون داشتن این اطلاعات، پیش‌بینی پدیده‌های حدی صورت می‌گیرد ولی از آنجائی‌که مخاطره ناشی از این پدیده به میزان آسیب‌پذیری مناطق مختلف وابسته است، بدون دسترسی به لایه‌های اطلاعاتی آسیب پذیری، توصیه‌های مرتبط با مخاطره هشدار صادر شده به‌طور عمومی و کلی بیان شود. به عنوان مثال تا مدیریت بحران شهرداری میزان گذر آب شهری را اعلام نکند و نداند که کدام خیابان با چه میزان بارش آب گرفتگی ایجاد می‌شود، سازمان هواشناسی ناچار است تا برای کل شهر آبگرفتگی معابر اعلام کند.

هوش مصنوعی و افزایش دقت در پیش‌بینی‌های هواشناسی

رییس سازمان هواشناسی درباره تاثیر هوش مصنوعی بر افزایش دقت پیش‌بینی‌ها گفت: امروزه هوش مصنوعی به‌سرعت در علوم مختلف کارساز و در هواشناسی هم تحقیقات گسترده‌ای در این زمینه در سراسر دنیا درجریان است. امروزه با وجود اینکه مراکز مهم پیش بینی دنیا مانند مرکز اروپایی پیش‌بینی وضع هوا (ECMWF) گام‌های مهمی در این زمینه برداشته‌اند ولی هنوز این روش نتوانسته است جایگزین روش‌های پیش‌بینی عددی شود البته استفاده از هوش مصنوعی گسترش بسیار سریعی دارد و امروزه در خصوص پس پردازش پیش‌بینی‌ها بسیار موثر بوده است.

تاجبخش در پایان اظهار کرد: سازمان هواشناسی تا کنون دو سامانه پیش‌بینی دبی رودخانه (هشدار سیل) بر اساس هوش مصنوعی و یادگیری ماشین را برای ۶۰۰ نقطه راه اندازی کرده است که تا ۱۰ روز پیش‌بینی دبی را برای این نقاط انجام می‌دهند همچنین پروژه جدیدی برای پس پردازش مدل‌های هواشناسی بر اساس هوش مصنوعی شروع کرده است. طبیعی است که روش‌های بسیار موثر و مفیدی پیش روی این سازمان برای توسعه هوش مصنوعی قرار دارد و این مسیر انتها ندارد.

انتهای پیام