قنات دوطبقه اردستان بهعنوان اثری شگفتانگیزی در ۱۳۹۵ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید و بهعنوان تنها قنات دوطبقه جهان شناخته میشود. در این سازهٔ بینظیر، دو جریان آب در دو مسیر کاملاً مجزا حرکت میکنند، بهگونهای که هیچکدام با دیگری تداخل یا نفوذ ندارند؛ شاهکاری که نتیجهٔ نبوغ و مهندسی سنتی ایرانیان است.
قنات دوطبقه اردستان در تاریخ ۲۶ تیر ۱۳۹۵، طی اجلاس استانبول ترکیه، بهعنوان بیستمین اثر جهانی ایران به ثبت رسید و بهدلیل ویژگی منحصربهفردش لقب «عجیبترین قنات دنیا» را به خود اختصاص داد. اخیرا یکی از جویهای قنات جریان همیشگی خود را از دست داده یا دستکم بهصورت محسوس کاهش یافته است.
محمدرضا صدوق، محقق و تاریخدان شهرستان اردستان به ایسنا اظهار میکند: قنات سازهای زنده است و نیاز به مراقبت و نگهداری پیوسته دارد. آخرینبار قنات دوطبقه در ۱۳۹۵ لایروبی شده و از آن زمان تاکنون هیچ اقدام جدی برای نگهداری آن انجام نشده است.
وی با گلایه از کمتوجهی بهرهبرداران آب میافزاید: بسیاری از کشاورزان فقط به برداشت آب فکر میکنند و تصور دارند چون قنات ثبت جهانی شده، هزینهٔ نگهداری آن برعهدهٔ دولت یا میراث جهانی است؛ در حالیکه این تفکر نادرست و مسئولیت اصلی نگهداری با بهرهبرداران قنات است.
این محقق و پژوهشگر بیان میکند: در گذشته خود کشاورزان و ذینفعان قنات مسئولیت رفع مشکلات، لایروبی و نگهداری را برعهده داشتند، اما امروز این فرهنگ بهتدریج از میان رفته و نگاهها صرفاً به دولت دوخته شده است. در حال حاضر یکی از مسیرهای قنات مسدود شده و اگر اقدام فوری صورت نگیرد، احتمال دارد مسیر دوم نیز بسته شود و در نهایت کل قنات از بین برود.
صدوق میافزاید: طول قنات دوطبقه اردستان حدود ۳.۴ کیلومتر از مادرچاه تا مظهر است، روی این مسیر حدود ۴۰ حلقه میلچاه قرار دارد و عمق مادرچاه حدود ۳۱ متر است؛ در بهترین حالت، آبدهی قنات به حدود ۶۰ لیتر در ثانیه میرسد.
وی در پایان تأکید میکند: قنات مانند موجودی زنده است که اگر به آن رسیدگی نشود، از کار میافتد. وضعیت بیشتر قناتهای اردستان بحرانی است و اگر موضوع نگهداری و مرمت جدیتر گرفته نشود، تا چند سال آینده بسیاری از این سازههای حیاتی نابود میشوند.
هشدار میراثفرهنگی؛ خطر خشک شدن قنات دوطبقه جدی است
مجتبی پورشفیع، رئیس اداره میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری شهرستان اردستان نیز به ایسنا اظهار میکند: مسئلهٔ توقف جریان آب در یکی از مسیرهای قنات دوطبقه را پیگیری کردیم. بررسیها نشان داد که در بخشی از مسیر قنات داخل شهر اردستان، ترکیدگی یک لولهٔ آب شهری باعث ریزش و واریز یکی از حلقههای چاه شده و سبب انسداد مسیر یکی از طبقات قنات گردیده است.
وی میافزاید: طبق گفتهٔ کشاورزان، در حال حاضر یکی از مسیرها کاملاً بسته شده و حجم آب در داخل قنات جمع شده است. در چنین شرایطی احتمال تخریب حلقهچاه و انسداد کامل مسیر وجود دارد.
پورشفیع درباره ابعاد اداری موضوع توضیح میدهد: از نظر ساختاری، انسداد مسیر قنات ارتباط مستقیمی با اداره میراثفرهنگی ندارد. این اداره متولی نگهداری اثر از جنبهٔ ثبت و حفاظت فرهنگی است، اما مسئولیت فنی و زیرساختی قنوات با بهرهبرداران و دستگاههای مرتبط است.
رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان اردستان با اشاره به مشکلات مدیریتی بناهای تاریخی شهرستان بیان میکند: بسیاری از آثار شاخص اردستان با اختلافات محلی و کمتوجهی مردم روبهرو هستند. متأسفانه زمانی که نام میراثفرهنگی روی یک بنا گذاشته میشود، برخی از هیئت امنا و اهالی محل از مسئولیت خود کنار میکشند، در حالی که اداره میراثفرهنگی توان مالی و نیروی انسانی محدودی دارد و نمیتواند بهتنهایی تمام آثار را نگهداری کند.
پورشفیع درباره آینده قنات دوطبقه هشدار میدهد: مسدود شدن مسیر یکی از جویها تهدیدی جدی برای خشکشدن اصل قنات است. این اثر، یکی از منحصربهفردترین میراثهای تاریخی و جهانی اردستان است و اکنون در خطر نابودی قرار دارد. ضروری است همهٔ دستگاهها، کشاورزان و بهرهبرداران بهطور مشترک وارد عمل شوند و هرچه سریعتر مسیر مسدودشده را ترمیم کنند.
انتهای پیام
