مریم معلایی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به سه محور اصلی نقش هنر و هنرمند در وحدت ملی و هویت ایرانی اظهار کرد: هنرمند بهمثابه معمار هویت بصری و معنوی است. ما در دنیایی مملو از تصاویر و پیامهای گوناگون زندگی میکنیم. نقش هنرمند در این فضا، بازخوانی نمادهای مشترک، از اسطورههای شاهنامه گرفته تا نقوش اسلیمی و مفاهیم عرفانی و بازآفرینی آنها در قالبی مدرن است. وقتی یک هنرمند بتواند «ایران» را نه بهعنوان یک مفهوم انتزاعی، بلکه بهعنوان یک تجربه زیباشناختی زنده ارائه دهد، در واقع دارد شناسنامه تصویری ملت را تمدید میکند. این «زبان مشترک بصری» همان چیزی است که یک نفر در تبریز را به فردی در بوشهر پیوند میدهد؛ چرا که هر دو خود را در آن اثر بازمییابند.
وی افزود: دومین محور هنر بهمثابه نیروی محرکه همگرایی است. هنر یک رسانه بیرقیب برای ایجاد همدلی است. در زمانهایی که تفاوتهای عقیدتی یا اجتماعی ممکن است باعث ایجاد فاصله شود، هنر(بهویژه تئاتر، موسیقی و سینما) بهعنوان یک چسب اجتماعی عمل میکند. هنرمند با دست گذاشتن بر «دردهای مشترک» و «افتخارات مشترک»، ناخودآگاه جمعی را بیدار میکند. از نگاه من، پروژههای هنری بزرگ که تنوع اقلیمی و قومیتی ایران را به تصویر میکشند، قدرتمندترین ابزار برای تقویت وحدت ملی هستند؛ زیرا بهجای حرفزدن، «احساس تعلق» تولید میکنند.
این کارگردان و دبیر جشنواره ملی تئاتر اقتباس بیان کرد: سومین محور این است که هنرمند بایستی بتواند میان «سنت» و «مدرنیته» پل بزند. هویت ایرانی یک موجود زنده و در حال تغییر است، نه یک قطعه موزهای. نقش هنر در اینجا، «بهروزرسانی هویت» است. اگر هنرمند بتواند ارزشهای اصیل ایرانی مثل جوانمردی، مهماننوازی و صلحطلبی را با ابزارهای نوین(مثل هنر دیجیتال یا پرفورمنس) روایت کند، نسل جدید هم خودش را بخشی از این هویت میبیند.
معلایی ادامه داد: در نهایت، هنر تنها یک ابزار تزیینی نیست؛ بلکه «روح ملی» است. هنرمند با خلق اثر خود، در واقع حالتی از «ما بودن» را خلق میکند که هیچ سخنرانی یا بیانیهای قادر به ایجاد آن نیست. وحدت ملی زمانی پایدار میشود که از دل زیبایی و افتخار به ریشههای مشترک برآید و این دقیقاً همان جایی است که هنر وارد میدان میشود.
وی تصریح کرد: راهکارهای بهرهگیری از هنر برای دفاع از ارزشهای ملی و تمامیت ارضی چهار محور اساسی دارد؛ نخست، قهرمانسازی معاصر، تبدیل ارزشهای ملی و چهرههای مدافع وطن به الگوهای جذاب تصویری(سینما، انیمیشن، بازی) برای ایجاد پیوند عاطفی در نسل جدید.
عضو شورای ارزشیابی و نظارت بر نمایش استان اصفهان توضیح داد: دوم، روایتگری فعال، تولید آثار مستند و هنری بر پایه حقایق تاریخی برای مقابله با تحریفات مرزی و فرهنگی در فضای رسانهای بینالمللی و سوم دیپلماسی نرم؛ استفاده از اعتبار جهانی هنر ایران بهعنوان یک سپر فرهنگی؛ چرا که نفوذ فرهنگی، امنیت ملی و هزینه تعرض به کشور را افزایش میدهد.
معلایی با اشاره به آخرین محور اساسی برای دفاع از ارزشهای ملی تأکید کرد: آخرین اصل هنر وحدتبخش است. حمایت از هنرهای بومی و اقوام مختلف برای تقویت «حس تعلق جمعی» و بستن راههای تفرقهافکنی که تمامیت ارضی را هدف قرار میدهند. اینکه هنر باید «حس تعلق» ایجاد کند. هر اثر هنری که بتواند غرور ملی را برانگیزد و شکوه ماندگاری ایران را یادآوری کند، هنر، ریشههای یک ملت را در خاکش محکم میکند تا هیچ طوفانی توان جابهجایی آن را نداشته باشد.
عضو شورای ارزشیابی و نظارت بر نمایش استان اصفهان خاطرنشان کرد: هویت ما در گروی خاطرات و اسطورههای مشترکمان است. هنرمند با بازآفرینی داستانهای شاهنامه، روایت حماسههای معاصر(مانند دفاع مقدس و جنگ رمضان) و صیانت از زبان فارسی، اجازه نمیدهد ریشههای ما در طوفان فرهنگهای بیگانه خشک شود. ما با هنر، ایرانی بودن را از یک مفهوم تاریخی به یک احساس زنده تبدیل میکنیم.
معلایی بیان کرد: در کشوری با تنوع بینظیر اقوام و زبانها، هنر همان زبان جهانی است که نیاز به ترجمه ندارد. وقتی موسیقی مقامی خراسان با آواز کُردی یا نغمههای بلوچی گره میخورد یا وقتی نقشمایههای فرش تبریز در معماری اصفهان تکرار میشود، هنر در حال بافتن تاروپود وحدت ملی است. هنر به ما یادآوری میکند که ما اعضای یک پیکریم و زیبایی ما در این رنگارنگی متحد است.
وی اظهار کرد: هنرمند با خلق آثار فاخر، به مردمش عزتنفس هدیه میدهد. وقتی سینما، تئاتر، ادبیات یا هنرهای تجسمی ما در قلههای جهانی میایستد، حس افتخار به وطن در دل هر ایرانی جوانه میزند. این غرور ملی قدرتمندترین نیرویی است که افراد را در برابر تهدیدات خارجی(بهویژه در شرایط نبرد فعلی) متحد نگاه میدارد.
این کارگردان تئاتر و دبیر جشنواره ملی تئاتر اقتباس گفت: نقش ما این است که هویت ایرانی را از بنبست گذشته خارج کنیم و آن را با نیازهای نسل جدید پیوند بزنیم. هنرمند با «بهروزرسانی سنت»، اجازه نمیدهد هویت ملی به یک موضوع موزهای تبدیل شود. ما با دمیدن روح ایرانی در کالبد فرمهای نوین، به جوان امروز هویت میدهیم تا در دنیای مدرن، گمگشته نباشد و با افتخار بگوید: من ایرانیام.
معلایی در پایان خاطرنشان کرد: هنر، «روح» یک ملت است. وظیفه ما هنرمندان این است که این روح را صیقل دهیم، از زخمهایش محافظت کنیم و آن را چنان باشکوه روایت کنیم که هر ایرانی، در هر کجای جهان، خود را جزئی از یک کل بزرگ، مقتدر و شکستناپذیر ببیند. هنر، چسب نامرئی دلهای ماست.
انتهای پیام
