صنایعدستی چناران که ریشه در تاریخ و فرهنگ غنی منطقه دارد، نه تنها بخشی از هویت فرهنگی این سرزمین به شمار میرود، بلکه امروزه به عنوان یک موتور محرکه بالقوه برای توسعه اقتصادی و ایجاد اشتغال پایدار، نقشی حیاتی ایفا میکند. این هنرهای سنتی که از نسلی به نسل دیگر منتقل شدهاند، داستانها، باورها و شیوه زندگی مردمان چناران را در خود بازتاب میدهند و هر تار و پود، هر گره و هر نقش، روایتی از گذشته و حال این مردمان است.
در سالهای اخیر، با افزایش آگاهی نسبت به ارزش میراث فرهنگی و پتانسیل اقتصادی صنایعدستی، توجه به این بخش در شهرستان چناران نیز افزایش یافته است. هنرمندان محلی، به ویژه زنان در مناطق روستایی و شهری، با تکیه بر مهارتهای سنتی و دانش بومی خود، توانستهاند در حوزه تولیدات صنایعدستی فعال شوند. این فعالیتها، علاوه بر حفظ و احیای رشتههای قدیمی، فرصتهای شغلی مناسبی را برای بسیاری از خانوادهها، به ویژه زنان سرپرست خانوار و جوانان جویای کار فراهم کرده است.
صنایعدستی چناران؛ گنجینهای در آستانه شکوفایی با حمایتهای هدفمند
حمایتهای دولتی و اعطای تسهیلات اشتغالزایی، نه تنها تاییدی بر ارزش این میراث معنوی است، بلکه بذری است برای شکوفایی اقتصادی و اجتماعی منطقه. پرداخت ۱۶ میلیارد ریال تسهیلات به هنرمندان صنایعدستی چناران، گامی مهم در جهت توانمندسازی هنرمندان، ایجاد اشتغال پایدار و معرفی ظرفیتهای بیبدیل چناران به عنوان قطبی برای تولیدات بومی و خلاقیتهای ه ی است.
مسئول میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان چناران در گفت و گو با ایسنا از پرداخت ۱۶ میلیارد ریال تسهیلات اشتغالزایی به هنرمندان صنایعدستی این شهرستان در راستای حمایت از تولیدات بومی، توانمندسازی هنرمندان و توسعه اشتغال پایدار خبر داد.
محمد طاهریانمقدم خاطرنشان کرد: این اقدام بخشی از برنامههای اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی برای ارتقای ظرفیتهای تولیدی، توسعه کارگاههای کوچک و ایجاد بسترهای جدید درآمدی برای فعالان این حوزه است.
وی بیان کرد: این میزان تسهیلات از محل اعتبارات مشاغل خانگی و با هدف تقویت توان تولیدی و اقتصادی هنرمندان پرداخت شده است. این پرداختها پس از بررسی دقیق طرحها در کارگروه تخصصی و با حمایت فرماندار شهرستان چناران صورت گرفته و هنرمندان واجد شرایط برای دریافت وام به بانکهای عامل معرفی شدهاند.
طاهریانمقدم توضیح داد: این تسهیلات در قالب ۱۰ طرح مستقل و پشتیبان در رشتههایی همچون چرمدوزی، تولید لباسهای سنتی، گلیمبافی، فرتبافی و چند رشته بومی دیگر به تصویب رسیده است.
وی با اشاره به اینکه روند تخصیص تسهیلات به هنرمندان با سرعت مناسب در حال انجام است، گفت: هدف اصلی از پرداخت این اعتبارات، کمک به پایداری هنرهای سنتی شهرستان، ایجاد اشتغال پایدار، توسعه فضاهای تولیدی و حمایت از هنرمندانی است که سالها در این حوزه فعالیت داشتهاند اما به دلیل نبود سرمایه کافی امکان گسترش کارگاههای خود را نداشتند. این تسهیلات در کنار آموزشهای تخصصی میتواند نقش مهمی در توسعه کمی و کیفی صنایعدستی چناران ایفا کند.
مسئول میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان چناران با اشاره به تلاشهای صورت گرفته در حوزه آموزش نیز خاطرنشان کرد: از ابتدای سال ۱۴۰۴ تاکنون بیش از ۱۰۰ نفر از علاقهمندان با مشارکت بخش خصوصی تحت آموزشهای تخصصی صنایعدستی قرار گرفتهاند.
وی بیان کرد این دورهها در رشتههایی مانند گلیمبافی، فرتبافی، چرمدوزی، نمدمالی، تولید تزئینات نمدی، طراحی زیورآلات و دوخت لباسهای سنتی برگزار شده و هنرجویان پس از پایان دوره قابلیت ورود به بازار کار یا ایجاد مشاغل خانگی را به دست آوردهاند.
طاهریانمقدم یکی از اهداف مهم برگزاری این دورهها، ترویج رشتههای احیاشده و کمتر شناخته شده مانند دوخت لباس سنتی کردی، ساخت سازهای سنتی و گلیمبافی بوده است؛ رشتههایی که ظرفیت بالایی برای اشتغالزایی دارند و پرداخت تسهیلات ویژه به فعالان این حوزه موجب ایجاد شغل مستقیم برای ۳۵ نفر شده است.
با توجه به گستردگی ظرفیتهای تولیدی در شهرستان چناران در حال حاضر بیش از ۶۰۰ نفر در حوزه صنایعدستی، مشاغل خانگی و کارگاههای کوچک به صورت فردی یا گروهی فعال هستند. این تعداد هنرمند بخشی مهم از اقتصاد فرهنگی و محلی شهرستان را تشکیل میدهند و حمایت از آنها علاوه بر حفظ میراث معنوی و سنتی چناران، در رونق اقتصادی و گردشگری منطقه نیز تأثیر چشمگیری دارد.
وی افزود: بسیاری از این هنرمندان خواستار ایجاد یک بازارچه دائمی یا فصلی برای عرضه محصولات خود در چناران یا روستای گردشگری اخلمد هستند؛ درخواستی که در صورت اجرا میتواند زمینه ارتباط مستقیم هنرمندان با گردشگران، افزایش درآمد و بهبود سطح معرفی صنایعدستی محلی را فراهم کند.
مسئول میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان چناران با اشاره به ظرفیت روستاهای گردشگرپذیر مانند اخلمد و رادکان افزود: ایجاد بازارچههای دائمی صنایعدستی در این مناطق میتواند به توسعه اشتغال پایدار کمک کند.
وی بیان کرد: این روستاها در طول سال به ویژه در فصلهای پرتردد پذیرای گردشگران بسیاری هستند و فراهمسازی فضایی برای عرضه محصولات خانگی و صنایعدستی میتواند فرصت درآمدزایی مناسبی برای زنان خانهدار و فعالان مشاغل خرد ایجاد کند.
طاهریانمقدم افزود: در صورت همکاری شهرداری رادکان، امکان ایجاد فضاهایی برای فروش محصولات بومی در این روستا وجود دارد و میراث فرهنگی نیز آمادگی دارد در ایام پرمسافر، با همکاری هنرمندان، محیطهایی را در ابنیه تاریخی شهرستان به صورت موقت در اختیار آنان قرار دهد تا محصولات خود را عرضه کنند.
وی با اشاره به یکی از مهمترین آثار تاریخی شهرستان اظهار کرد: محوطه برج تاریخی رادکان یکی از آثار برجسته و ارزشمند منطقه است که میتواند به عنوان یک عرصه مناسب برای فعالیتهای فرهنگی و گردشگری مورد استفاده قرار گیرد.
طاهریانمقدم اعلام کرد: میراث فرهنگی آمادگی دارد پس از طی مراحل قانونی و انعقاد تفاهمنامهای با شهرداری رادکان، محوطه این برج تاریخی را برای ایجاد فضاهای فروشگاهی و فرهنگی در اختیار شهرداری قرار دهد.
وی تأکید کرد: این اقدام میتواند علاوه بر رونق بازار صنایعدستی، به جذب گردشگر، معرفی بهتر ظرفیتهای تاریخی شهرستان و ایجاد فرصتهای شغلی جدید کمک کند.
مجموعه فعالیتهای اخیر از جمله پرداخت تسهیلات، اجرای طرحهای تولیدی، برگزاری دورههای آموزشی و برنامهریزی برای ایجاد بازارچهها، مجموعهای هماهنگ از اقدامات برای تقویت اقتصاد محلی و حمایت از هنرمندان شهرستان است.
طاهریان مقدم تأکید کرد: اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چناران با همکاری دستگاههای اجرایی، بخش خصوصی و هنرمندان محلی تلاش میکند زیرساختهای لازم برای تولید، عرضه و توسعه صنایعدستی را فراهم کرده و مسیر اشتغال پایدار را برای هنرمندان این شهرستان هموار سازد.
صنایعدستی چناران، فراتر از یک فعالیت اقتصادی
صنایعدستی چناران، فراتر از یک فعالیت اقتصادی، بخشی جداییناپذیر از هویت فرهنگی و میراث ناملموس این منطقه است. اگر امروز در حفظ و ارتقاء این هنرها کوشا نباشیم، در واقع بخشی از تاریخ و فرهنگ مردم را به دست فراموشی سپردهایم.
یک کارآفرین و پژوهشگر صنایعدستی در گفت و گو با ایسنا معتقد است؛ چناران پتانسیل بسیار بالایی برای تبدیل شدن به یکی از قطبهای مهم صنایعدستی در سطح استان و حتی کشور دارد، اما این مهم بدون توجه جدی و برنامهریزی منسجم محقق نخواهد شد.
اکرم علیزاده، در تشریح ظرفیتهای این شهرستان گفت: چناران به واسطه موقعیت جغرافیایی و پیشینه تاریخی خود، همواره مهد هنرهای دستی متنوعی بوده است. رشتههایی مانند گلیمبافی، فرتبافی (که نوعی پارچهبافی سنتی است)، نمدمالی، چرمدوزی، ساخت سازهای سنتی و انواع دوختهای لباسهای محلی، تنها بخشی از این گنجینه غنی هستند. هر کدام از این رشتهها، دانش بومی، تکنیکهای خاص و طرحها و نقوشی دارند که ریشه در فرهنگ و طبیعت منطقه دارد. این تنوع، برگ برنده چناران است؛ چرا که میتواند پاسخگوی سلیقهها و نیازهای مختلف بازار باشد.
وی با تأکید بر اصالت این هنرها ادامه داد: گرچه در برخی از مناطق، صنایعدستی دچار صنعتی شدن و از دست دادن اصالت خود شده است اما در چناران، هنوز هم بسیاری از هنرمندان، با همان روشهای سنتی و با وفاداری به طرحها و مواد اولیه محلی، محصولات اصیل تولید میکنند. این اصالت، همان چیزی است که بازارهای جهانی و خاصپسند به دنبال آن هستند و ما باید از این مزیت رقابتی به بهترین نحو استفاده کنیم.
علیزاده، در خصوص نقش صنایعدستی در ایجاد اشتغال و توانمندسازی اقتصادی جامعه محلی بیان کرد: بزرگترین سرمایه در چناران، نیروی انسانی مستعد، به ویژه زنان و دختران جوان هستند. بسیاری از این افراد، مهارتهای دستی ارزشمندی دارند که میتوانند از طریق آن، برای خود و خانوادهشان درآمدزایی کنند.
وی بیان کرد: تولیدات صنایعدستی، به ویژه در قالب مشاغل خانگی، نیازمند سرمایهگذاری اولیه کلان نیست و امکان انعطافپذیری در زمان و مکان کار را فراهم میکند. این ویژگیها، صنایعدستی را به ابزاری قدرتمند برای توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار و اقشار کمدرآمد تبدیل کرده است.
در بسیاری از شهرها شاهد بودهایم هنرمندانی که با حمایت اندک، توانستهاند محصولات خود را به بازار برسانند، نه تنها چرخ زندگی خود را چرخاندند، بلکه به الگویی برای دیگران نیز تبدیل شدهاند. این نشان میدهد که با حمایت درست، صنایعدستی میتواند به موتور محرکه توسعه اقتصادی در سطح محلی و منطقهای تبدیل شود.
این پژوهشگر صنایعدستی ادامه داد: با وجود این ظرفیتها، اما بسیاری از رشتههای اصیل و قدیمی، امروز در معرض فراموشی قرار گرفتهاند. تعداد هنرمندان پیشکسوتی که هنوز این مهارتهای ناب را حفظ کردهاند، بسیار کم است. جوانان ما کمتر تمایل دارند که ساعتها وقت خود را صرف یادگیری فنونی کنند که آینده شغلی مشخصی برای آن متصور نیستند. این گسست نسلها، یک تهدید جدی برای میراث فرهنگی ما محسوب میشود.
علیزاده، دلایل این معضل را چندوجهی دانست و افزود: عدم وجود آموزشهای جذاب و مدرن، کمبود حمایتهای مالی و معنوی از استادکاران و نبود چشمانداز روشن اقتصادی برای فعالان این حوزه، از جمله عوامل اصلی هستند. وقتی یک جوان میبیند که هنرمند پیشکسوتی با وجود دهها سال تجربه، هنوز در تأمین معاش خود با مشکل مواجه است، انگیزهاش برای ورود به این عرصه کاهش مییابد.
چناران با ترکیب اصالت هنری، ظرفیتهای گردشگری و نیروی انسانی مستعد، میتواند به قطبی درخشان در عرصه صنایعدستی تبدیل شود؛ اما این مهم تنها با ارادهای جدی، نگاهی بلندمدت و تلاش هماهنگ همه دلسوزان محقق خواهد شد.
وی همچنین به فرصتهای موجود در چناران نیز اشاره و اظهار کرد: شهرستان چناران دارای مناطق گردشگری بسیار خوبی مانند اخلمد و رادکان است. این مناطق ظرفیت فوقالعادهای برای عرضه و فروش محصولات صنایعدستی دارند. گردشگران همیشه به دنبال خرید سوغاتیهای اصیل و منحصربهفرد هستند که بتوانند بخشی از فرهنگ منطقه را با خود به خانه ببرند؛ اما متأسفانه، هنوز نتوانستهایم از این ظرفیت به شکل مطلوبی استفاده کنیم.
وی در تشریح موانع پیش رو در این زمینه گفت: نبود بازارچههای دائمی و استاندارد در مناطق گردشگری، کمبود اطلاعرسانی درباره هنرمندان محلی و محصولاتشان و عدم وجود برنامهریزی مدون برای تلفیق تجربه گردشگری با خرید صنایعدستی، باعث شده تا این فرصت طلایی تا حد زیادی مغفول بماند.
علیزاده برای برونرفت از این وضعیت، خاطرنشان کرد: اولین گام، احیای آموزش است. باید با همکاری نهادهای آموزشی و میراث فرهنگی، دورههای آموزشی جذاب و کاربردی برای نسل جوان برگزار کنیم. این آموزشها باید بتوانند مهارتهای سنتی را با نیازهای بازار امروز تلفیق کنند.
وی حمایت از تولید را ضروری دانست و تصریح کرد: این حمایتها میتواند شامل تسهیلات کمبهره، ارائه مواد اولیه با قیمت مناسب و کمک به بیمه هنرمندان باشد. ضمن اینکه بازاررسانی و بازاریابی بسیار حائز اهمیت است.
این پژوهشگر صنایع دستی همچنین بر ضرورت حمایت از برندسازی و بستهبندی محصولات تأکید کرد و افزود: محصولات صنایعدستی چناران باید هویت بصری مشخصی داشته باشند و با بستهبندیهای جذاب و استاندارد به بازار عرضه شوند تا بتوانند در رقابت با محصولات سایر مناطق موفق باشند.
ظرفیتهای گردشگری چناران، مانند روستاهای دیدنی اخلمد و منطقه تاریخی رادکان، فرصتهای بینظیری را برای پیوند صنایعدستی با صنعت گردشگری فراهم میآورند. گردشگران خارجی و داخلی، همواره به دنبال خرید سوغاتیهای اصیل و منحصر به فرد هستند که نشان دهنده فرهنگ و هنر منطقه باشد. بهرهبرداری بهینه از این فرصت، نیازمند ایجاد امکانات فروش و عرضه در نقاط گردشگری، معرفی هنرمندان محلی به گردشگران و تلفیق محصولات صنایعدستی با تجربههای سفر است. این همافزایی میتواند نه تنها درآمد هنرمندان را افزایش دهد، بلکه به معرفی بهتر جاذبههای فرهنگی و هنری چناران نیز کمک کند.
انتهای پیام
