محمد سلامتی در گفتوگو با ایسنا به یادآوری خاطرات و تجربیات دوران مسوولیتش در وزارت کشاورزی و تشریح چگونگی رفع چالشهای متاثر از دوران دفاع مقدس پرداخت.
وی اظهار کرد: جنگ رژیم بعثی عراق علیه ایران در ظاهر در تاریخ ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ آغاز شد، اما حقیقت این است که این جنگ از سال ۱۳۵۸ در منطقه اروندرود و با درگیریهای مرزی و تجاوزهای هوایی و شلیکهای خصمانه رژیم بعث عراق به نقاطی از خطوط مرزی ایران شروع شده بود.
نماینده مردم تهران در مجلس سوم با بیان اینکه ماهیت جنگ هشت ساله برعکس جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان که هوایی و موشکی بود، عمدتا زمینی و هجومی بود، افزود: در آن جنگ بخش وسیعی از خطوط مرزهای غربی و جنوب غربی کشور با عراق با ناامنیهای گسترده ارتش متجاوز بعثی روبرو بود و شهرها و روستاهای استانهای خوزستان، ایلام، کرمانشاه، کردستان و آذربایجان غربی زیر آتش مستقیم ارتش متجاوز بود. ناامنیها تأثیرات مستقیم و قابل توجهی بر بخش کشاورزی داشت بهطوری که بسیاری از زمینهای حاصلخیز در این مناطق بهدلیل بمباران و نبود امنیت، از چرخه تولید خارج شدند و کشاورزان ناچار به ترک اراضی و خانه و کاشانهشان شدند.
عضو دولت دوران دفاع مقدس ۸ ساله تصریح کرد: علاوه بر اراضی زراعی، باغات، دامداریها، گاوداریها و مرغداریها نیز خسارات سنگین و گستردهای متحمل شدند و برخی واحدهای بزرگ کشت و صنعت در این مناطق بهدلیل شرایط جنگی عملا تعطیل شدند که این موضوع ضربه قابلتوجهی به تولید داخلی وارد کرد. مهاجرت کشاورزان و تولیدکنندگان از مناطق مرزی، در کنار محدودیت فعالیت تولیدکنندگان باقیمانده، موجب کاهش تولید در بخش کشاورزی شد. علاوه بر این اتفاق، کشاورزان و تولیدکنندگان سایر نقاط کشور نیز با مشکلاتی در تأمین نهادههای کشاورزی مواجه شدند.
وزیر اسبق کشاورزی با یادآوری چالشهای به وجود آمده در ناوگان حمل بار در مقطع جنگ هشت ساله، گفت: در آن دوره ناامنی مسیرهای حملونقل بهویژه در بنادر موجب اختلال در واردات کالاها به خصوص کالاهای اساسی شد. بخش وسیعی از بنادر کشور هدف حملات دشمن بعثی قرار داشتند و بنادر فعال نیز با تراکم ورودی کشتیها روبرو بودند که این مسئله روند تخلیه کالاها را با تأخیر زیادی روبهرو کرد. تأخیر در تخلیه محمولهها باعث تحمیل هزینههای اضافی از جمله هزینههای دیرکرد (دموراژ) شد که در نهایت به افزایش قیمت کالاها بهویژه محصولات کشاورزی منجر شد که فشار مضاعفی بر اقتصاد کشور وارد کرد.
سلامتی با اشاره به مشکلات لجستیکی و پشتیبانی دوران دفاع مقدس اظهار کرد: در آن مقطع، کمبود کامیون برای انتقال کالاها از بنادر به نقاط مختلف کشور یکی از چالشهای جدی در تأمین و توزیع اقلام مورد نیاز بود. برای رفع این مشکل، امام خمینی(ره) دستور دادند که کامیونداران در بنادر حضور یافته و در فرآیند بارگیری و انتقال کالا مشارکت کنند. این دستور با استقبال گسترده رانندگان مواجه شد و تعداد زیادی کامیون به بنادر اعزام شدند بهگونهای که حتی بیش از نیاز نیز ظرفیت حملونقل فراهم شد.
نماینده مردم تهران در مجلس سوم ادامه داد: جنگ تحمیلی علاوه بر ایجاد اختلال در حوزه حملونقل، فرآیند تأمین، توزیع و مصرف بهموقع نهادههای کشاورزی را نیز با مشکل مواجه کرده بود. در همین راستا، ستادی متشکل از چهار نفر تشکیل شد که بهصورت شبانهروزی برای مدیریت این شرایط فعالیت میکردند. عملکرد این ستاد بهگونهای بود که با وجود شرایط جنگی، کمبود محسوسی در تأمین اقلامی مانند مرغ و تخممرغ احساس نشد. این امر نشاندهنده تلاش و تعهد بالای نیروهای اجرایی در آن دوران بود که با تمام توان در خدمترسانی به مردم فعالیت میکردند.
در دوران دفاع مقدس شاهد سطح بالایی از اعتماد میان مردم و مسئولان بودیم
وی خاطرنشان کرد: در آن زمان، سطح بالایی از اعتماد میان مردم و مسئولان وجود داشت و همین مسئله موجب همراهی گسترده مردم با تصمیمات اجرایی بود. بهعنوان نمونه، در مقطعی شایعاتی درباره وضعیت نظام بانکی مطرح شد که منجر به برداشت سپردهها از سوی برخی مردم و ایجاد کمبود نقدینگی در بانکها شد. در چنین شرایطی بانک مرکزی برای جبران کمبود نقدینگی اقدام به چاپ پول کرد. این تصمیم پس از بررسی در شورای بانکها نیازمند تأیید مجمع عمومی بانکها بود که به ریاست شهید رجایی برگزار شد. در این جلسه، اعضای مجمع از جمله نمایندگان دستگاههای مختلف با توزیع نقدینگی موافقت کردند تا از بروز بحران در نظام بانکی جلوگیری شود.
وزیر پیشین کشاورزی افزود: با وجود اینکه پیشنهاد چاپ و توزیع پول برای جبران این کمبود از سوی مقامات بانکی مطرح شد اما بنده با آن مخالف بودم چراکه آن را مشابه شیوههای اقتصاد سرمایهداری میدانستم و معتقد بودم این اقدام میتواند به افزایش تورم و فشار بیشتر بر اقشار محروم جامعه منجر شود. در همان جلسه، پیشنهادی ارائه شد مبنی بر اینکه بهجای چاپ پول، از طریق گفتوگوی صریح با مردم، اعتماد عمومی تقویت شود. بر این اساس پیشنهاد شد مسئولان از طریق رسانه ملی از مردم بخواهند سپردههای خود را به سیستم بانکی بازگردانند و اطمینان داشته باشند که مشکلی متوجه سپردههایشان نمیشود.
سطح بالای اعتماد مردم به مسئولان، در مدیریت بحرانها نقش تعیینکنندهای دارد
نماینده مردم تهران در مجلس سوم ادامه داد: این پیشنهاد مورد موافقت قرار گرفت و شهید رجایی نیز در یک گفتوگوی رادیو و تلویزیونی بهصورت شفاف این موضوع را با مردم در میان گذاشت. نتیجه این اقدام، بازگشت قابلتوجه منابع مالی به شبکه بانکی بود؛ بهگونهای که در جلسه بعدی مجمع عمومی بانکها اعلام شد نیازی به توزیع پولهای چاپشده وجود ندارد و در نهایت، این پولها امحا شد. تجربه مذکور نشان داد که سطح بالای اعتماد مردم به مسئولان، میتواند در مدیریت بحرانها نقش تعیینکنندهای ایفا کند و حتی جایگزین برخی راهکارهای پرهزینه اقتصادی شود.
اعتماد متقابل می تواند نقش مهمی در عبور از ابربحرانها داشته باشد
سلامتی در ادامه این گفتوگو به نمونهای دیگر از حمایت، همراهی و اعتماد مردم به مدیران دوران دفاع مقدس اشاره کرد و گفت: در سالهای ابتدایی دهه ۱۳۶۰ با توجه به شرایط جنگ و محدودیتهای ارزی، برنامهریزی برای افزایش تولید پنبه در دستور کار قرار گرفت اما برخی نگرانیها درباره عدم استقبال کشاورزان از این کشت وجود داشت. در سفری به منطقه گرگان، طی یک سخنرانی از کشاورزان خواستم که با توجه به نیاز کشور، سطح زیر کشت پنبه را کاهش ندهند و حتی افزایش دهند. در کمال تعجب این درخواست با وجودی که کشت پنبه برایشان منفعت چندانی نداشت و بلکه محصولات دیگر برایشان صرفه اقتصادی بیشتری داشت، مورد توجه جدی و همراهی کشاورزان مواجه شد. این تجربهها نشان میدهد که در شرایط حساس، سرمایه اجتماعی و اعتماد متقابل میان مردم و مسئولان، میتواند نقش مهمی در پیشبرد سیاستها و عبور از ابربحرانها داشته باشد.
وی در بیان نمونهای دیگر گفت: ابتکارات و اقدامات در دوران دفاع مقدس در هر بخشی قابل مشاهده است. در آن مقطع ابتکارات و اقدامات مختلفی برای حفظ تولیدات و زیرساختها در برابر آسیبهای جنگی به کار گرفته شد. بهعنوان نمونه در پالایشگاه آبادان که در معرض تهدید مستقیم قرار داشت، با تدابیری از جمله پوشاندن بخشهای حساس با مصالحی مانند شن و ماسه، تلاش شد خسارات احتمالی کاهش یابد. این اقدامات با مدیریت و پیگیری مسئولان وقت از جمله شهید تندگویان انجام میشد.
سلامتی افزود: در سایر بخشها نیز تلاشهای گستردهای صورت میگرفت بهگونهای که وزارت راه و ترابری وقت با ارائه گزارشهای مستمر، اقدامات انجامشده برای بهرهبرداری حداکثری از ظرفیت بنادر و بهبود حملونقل کالا را تشریح میکرد. مجموعه این اقدامات نشاندهنده تلاش شبانهروزی ارکان مختلف کشور برای مدیریت شرایط جنگی بود.
نماینده مردم تهران در مجلس سوم تصریح کرد: آنچه این اقدامات را مؤثر میکرد وجود روحیه همبستگی و وحدت میان مردم و مسئولان بود. در آن دوران، انقلاب اسلامی بهتازگی به پیروزی رسیده بود و روحیه انقلابی در جامعه جاری بود بهطوری که مردم و مسئولان خود را در یک مسیر مشترک میدیدند و برای تحقق اهداف واحد تلاش میکردند. در آن زمان، فاصله معناداری میان سطح زندگی مسئولان و مردم وجود نداشت. بهعنوان نمونه، در نخستین جلسه هیئت دولت شهید رجایی، حقوق وزرا که حدود ۱۴ هزار تومان بود، با توافق اعضا به نصف کاهش یافت تا فاصلهها و شکاف درآمدی بین مردم و مسوولان کمتر شود.
وی با اشاره به برنامههای اقتصادی دولت برای مدیریت زندگی مردم، گفت: در همان مقطع طرحی برای حمایت از افراد ازکارافتاده در روستاها به تصویب رسید که بر اساس آن، مبلغی بهصورت ماهانه به این افراد پرداخت شد و کمک حال آنان شد. این اقدامات در مجموع موجب تقویت حس همدلی و یگانگی در جامعه شد. تجربه آن دوران نشان داد وجود اعتماد متقابل، همراستایی اهداف و مشارکت عمومی میتواند در شرایط سخت زمینه عبور موفق از بحرانها را فراهم کند.
وزیر کشاورزی در دولتهای بنیصدر، رجایی، مهدویکنی و آیتالله شهید خامنهای در بخش دیگری از این گفتوگو با تأکید بر نقش ایران در همبستگی اجتماعی گفت: با وجود تغییرات تدریجی در برخی مؤلفههای وحدت اجتماعی در طول زمان، همچنان محورهایی اساسی در جامعه ایران وجود دارد که قابلیت بسیجکنندگی و انسجامبخشی بالایی دارند. یکی از مهمترین این محورها، مفهوم «ایران» است. مفهومی که در میان اقشار مختلف جامعه بهعنوان یک باور مشترک و نقطه اتکای هویتی پذیرفته شده و میتواند در شرایط مختلف، بهویژه شرایط بحرانی، نقش وحدتآفرین ایفا کند.
وقتی «ایران» محور مشترک باشد، همصدایی ملی افزایش مییابد
سلامتی افزود: تجربه نشان داده زمانی که «ایران» محور مشترک باشد، امکان شکلگیری یک همصدایی ملی افزایش مییابد و این ظرفیت در دورانهای مختلف از جمله دوران دفاع مقدس، جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان تجلی یافته است. در همه این جنگها وحدت و انسجام در حوزههای مختلف قابل مشاهده است.
وی ناامنیهای کردستان و نحوه مدیریت آن را یادآور شد و گفت: با وجود فعالیت گروههای تروریستی مسلح و تلاش برای برقراری خودمختاری یا تجزیه کردستان رویکرد غالب میان نیروها بر حفظ تمامیت ارضی کشور متمرکز بود. در آن دوره، با پیشنهاد برخی مسئولان از جمله آیتالله هاشمی رفسنجانی که در آن زمان وزیر کشور بودند، ساختاری با هدف استفاده از ظرفیت نیروهای مردمی در منطقه کردستان شکل گرفت که مأموریت آن مقابله با تجزیهطلبی و برقراری ثبات بود. در این ساختار شیعه و سنی حضور داشتند و محور اصلی فعالیت آنها نه اختلافات مذهبی، بلکه جلوگیری از تجزیه کشور و حفظ انسجام ملی بود.
محور «ایران» در شرایط حساس، عامل وحدت است
نماینده مردم تهران در مجلس سوم ادامه داد: این تجربه نشان داد که محور «ایران» میتواند در شرایط حساس، عامل وحدت میان گروههای مختلف اجتماعی باشد و مانع از بروز گسستهای عمیق در جامعه شود. هرچند این محور در طول زمان با چالشها و تغییراتی مواجه شده اما همچنان ظرفیت اثرگذاری خود را حفظ کرده و در شرایط کنونی نیز قابل اتکا است. در کنار این محور وحدتبخش، توجه به مطالبات مردم نیز ضروری است.
وی افزود: در شرایط جنگی ممکن است برخی مطالبات به تعویق بیفتد، اما پس از عبور از شرایط بحرانی، رسیدگی به موضوعاتی مانند اشتغال، بازسازی فرصتهای شغلی و حل مشکلات زیرساختی از جمله ضرورتهای اساسی خواهد بود.
وزیر پیشین کشاورزی با اشاره به وضعیت اقتصادی کشور در شرایط خاص، تأکید کرد: مدیریت تأمین کالاهای اساسی و کنترل نسبی بازار در شرایط دشوار، نیازمند تلاش مضاعف و استفاده از تجربههای گذشته است. موضوعاتی مانند تورم و افزایش قیمتها از جمله چالشهای جدی اقتصاد کشور هستند، اما در شرایط کنونی، دولت با وجود محدودیتها و فشارهای ناشی از وضعیت ویژه، تلاش کرده است نیازهای عمومی جامعه را در حوزه تأمین ارزاق اساسی بهخوبی مدیریت کند.
سلامتی افزود: در دوران جنگ تحمیلی نیز با وجود مشکلات گسترده، اقدامات مؤثری برای حفظ دسترسی مردم به کالاهای ضروری انجام شد و سیاستهای کنترلی در حوزه قیمتها تا حد امکان دنبال شد. همین تجربهها میتواند در شرایط فعلی نیز مورد استفاده قرار گیرد. در آن مقطع، هدف اصلی این بود که ضمن تأمین نیازهای اساسی مردم، از جهش شدید قیمتها جلوگیری شود و تا حد زیادی نیز این هدف محقق شد. این تجربه نشان میدهد که در شرایط خاص، مدیریت صحیح و هماهنگی دستگاهها میتواند از بروز بحرانهای گستردهتر جلوگیری کند.
نماینده مردم تهران در مجلس سوم تصریح کرد: در شرایط کنونی نیز اگر از تجربیات گذشته بهدرستی استفاده شود، میتوان هم در کنترل تورم موفق بود و هم در تأمین پایدار کالاهای اساسی برای مردم اقدام کرد. یکی از عوامل مهم در موفقیت سیاستهای اقتصادی، همراهی مردم با دولت و حاکمیت است. زمانی که مردم احساس کنند دولت در کنار آنها و در خدمت تأمین نیازهایشان قرار دارد، همکاری اجتماعی افزایش یافته و زمینه برای عبور از مشکلات فراهم میشود. تجربه نشان میدهد در چنین شرایطی مردم نیز با تمام توان در مسیر حمایت از برنامههای دولت و کمک به فرآیند سازندگی کشور مشارکت میکنند.
انتهای پیام
