به گزارش ایسنا، در ماههای اخیر دانشگاههای کشور شرایط متفاوتی را پشت سر گذاشتهاند؛ از تعطیلیهای طولانیمدت و برگزاری کلاسها به صورت مجازی گرفته تا محدودیتهای اینترنتی، دشوار شدن دسترسی به منابع علمی بینالمللی و تغییر در شیوه فعالیتهای آموزشی و پژوهشی. در این میان، دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز مانند بسیاری از مراکز آموزش عالی کشور تلاش کردهاند با بازگشایی محدود برخی فضاهای دانشگاهی، ارائه اینترنت بینالملل در محیط دانشگاه و فعال نگه داشتن کتابخانهها بخشی از مشکلات دانشجویان را کاهش دهند؛ اما گفتوگو با دانشجویان نشان میدهد همچنان بخش قابل توجهی از جامعه دانشگاهی نسبت به وضعیت آموزش، پژوهش و آینده تحصیلی خود دغدغههای جدی دارند.
واقعیت این است که امروز اینترنت صرفا یک ابزار ارتباطی ساده نیست؛ بلکه بخش جداییناپذیر آموزش عالی، پژوهش دانشگاهی و تولید علم به شمار میرود. دانشجویان و پژوهشگران برای دسترسی به پایگاههای علمی، دانلود مقالات، ارتباط با استادان و دانشگاههای خارجی، شرکت در نشستهای علمی، استفاده از نرمافزارهای تخصصی و حتی بهرهگیری از ابزارهای نوین مبتنی بر هوش مصنوعی، به اینترنت آزاد و پایدار نیاز دارند. در چنین شرایطی، هرگونه اختلال یا محدودیت در دسترسی به اینترنت میتواند مستقیماً بر کیفیت آموزش و روند پژوهش اثر بگذارد؛ موضوعی که دانشجویان میگویند طی ماههای گذشته آن را به شکل ملموس تجربه کردهاند.
در این رابطه مجردی، معاون کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به خدمات این مجموعه در ماههای اخیر اظهار کرد: در دوره تعطیلی دانشگاهها و همزمان با شرایط خاص کشور، کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران تلاش کرد خدمات خود را حتیالامکان به صورت آنلاین ادامه دهد تا دانشجویان و پژوهشگران بتوانند به منابع علمی دسترسی داشته باشند.
وی افزود: در این مدت امکان دسترسی به نسخههای خطی، پایاننامهها و بخشی از منابع دیجیتال کتابخانه از طریق سامانههای آنلاین فراهم بود و سعی کردیم تا جایی که قوانین مربوط به کپیرایت اجازه میدهد، خدمات علمی و پژوهشی را به دانشگاهیان ارائه کنیم.
معاون کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران با اشاره به بازگشایی دوباره کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران گفت: اکنون کتابخانه از ساعت ۸ صبح تا ۱۸ فعال است و روزهای پنجشنبه نیز تا ساعت ۱۳ خدمات ارائه میشود. تالارهای مطالعه، بخش مراجعات و سایتهای کتابخانه فعال هستند و دانشجویان میتوانند برای انجام فعالیتهای پژوهشی خود از امکانات مجموعه استفاده کنند.
به گفته وی، دانشجویان دوره تحصیلات تکمیلی نیز می توانند برای انجام فعالیت های علمی از اینترنت بین الملل این کتابخانه استفاده کنند.
به گفته وی، یکی از مهمترین خدماتی که در هفتههای اخیر در محیط دانشگاه فراهم شده، دسترسی محدود به اینترنت بینالملل برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی است تا روند نگارش رسالهها و پایاننامههای آنان دچار وقفه نشود.
آموزش پزشکی زیر سایه آموزش مجازی
در ادامه آرمین غمخوار، دانشجوی ترم چهارم پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز طی گفت و گویی با ایسنا، با اشاره به تاثیر آموزش مجازی بر کیفیت تحصیل دانشجویان علوم پزشکی اظهار کرد: در رشتههای علوم پزشکی، بخش قابل توجهی از آموزش ماهیت عملی دارد و اساساً قابل جایگزینی کامل با آموزش آنلاین نیست. دروسی مثل آناتومی، بافتشناسی و میکروبشناسی نیازمند حضور فیزیکی دانشجو در کلاس و آزمایشگاه هستند.
وی ادامه داد: قبلاً دانشجویان حداقل امکان حضور در کلاسهای عملی و مشاهده مستقیم آموزشها را داشتند؛ مثلاً در درس آناتومی آموزش بر بالین جسد انجام میشد، اما اکنون بسیاری از این کلاسها یا برگزار نمیشود یا به فایلهای ضبطشده و جزوات محدود شده است.
این دانشجوی رشته پزشکی با بیان اینکه آموزش مجازی حتی در دروس تئوری نیز نتوانسته کیفیت آموزش حضوری را جبران کند، گفت: بسیاری از استادان هم معتقدند آموزش آنلاین نمیتواند آن کیفیت لازم را داشته باشد. در بعضی دروس صرفاً فایلهای قدیمی یا جزوههای سالهای قبل در اختیار دانشجو قرار میگیرد و تعامل واقعی میان استاد و دانشجو شکل نمیگیرد.
غمخوار افزود: در حوزه پزشکی، تعامل مستقیم دانشجو با استاد و محیط آموزشی اهمیت زیادی دارد. وقتی کلاسها مجازی میشود، آن ارتباط علمی و آموزشی که باید وجود داشته باشد از بین میرود و طبیعتاً کیفیت یادگیری کاهش پیدا میکند.
مشکلات قطعی اینترنت
این دانشجوی رشته پزشکی با اشاره به مشکلات ناشی از محدودیت دسترسی به اینترنت گفت: یکی از مهمترین چالشهایی که بهجز موضوعات اولیه مطرحشده وجود دارد، اختلال در روند کلاسها و فعالیتهای آموزشی است. در بسیاری از مواقع ما به استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مانند ChatGPT، گراک و سایر نمونههای خارجی نیاز داریم. واقعیت این است که از نظر توان و کارایی، هوش مصنوعی داخلی هنوز قابل مقایسه با این ابزارها نیست.
وی افزود: در فرآیند آموزشی، هم در استفاده از هوش مصنوعی و هم در ارتباط با سایر دانشجویان، معمولاً از گروههایی در پیامرسانهای خارجی استفاده میکردیم. همچنین دسترسی به سایتهای علمی و پایگاههای مقالات نیز بخش مهمی از فعالیتهای درسی ما بود، اما با محدود شدن اینترنت، عملاً امکان استفاده از این منابع از بین رفته و این مسئله آسیب مضاعفی به روند آموزش وارد کرده است.
ارائه اینترنت «پرو» به گروه های خاص
این دانشجوی رشته پزشکی با اشاره به وضعیت اینترنت در دانشگاهها اظهار کرد: در برخی نقاط امکان دسترسی محدود به اینترنت فراهم شده و دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز از این موضوع مستثنی نیست. در واقع این دانشگاه تلاش کرده برای این مسئله راهحل ارائه دهد و اینترنت بینالملل محدود را با دریافت هزینه و تحت عنوان «اینترنت پرو» به گروه خاصی از دانشجویان ارائه کرده است.
وی ادامه داد: با این حال، اکثریت دانشجویان این اینترنت را خریداری نکردهاند و خود من نیز از اینترنتی که دانشگاه تحت عنوان "اینترنت پرو" ارائه میدهد استفاده نکردهام. بسیاری از دانشجویان نیز به دلایل مختلف چنین امکانی را نپذیرفتهاند.
از اینترنت خاص استفاده نخواهم کرد
غمخوار تأکید کرد: از نظر من اینترنت بینالملل و اینترنت آزاد یک حق عمومی برای همه افراد در تمام کشورهاست. اینکه این حق ابتدا محدود شود و سپس در قالب بستههای پولی به خود دانشجویان فروخته شود، موضوعی نیست که بتوانم با آن موافق باشم و به همین دلیل نیز شخصاً آن را تهیه نکردهام.
این دانشجو افزود: حتی با وجود اینترنت داخلی نیز دسترسی به بسیاری از سایتهای علمی محدود است و نمیتوان گفت شرایط مناسبی برای استفاده کامل از منابع آموزشی وجود دارد. البته در برخی موارد این تصور وجود دارد که دانشگاه اینترنت رایگان بینالملل در اختیار دانشجویان قرار میدهد، در حالی که چنین چیزی بهصورت عمومی وجود ندارد و دسترسیها محدود و مشروط است. در مجموع، مشکلات در این زمینه همچنان ادامه دارد و خواستهها در این حوزه بسیار زیاد است.
پژوهش بدون اینترنت عملاً ممکن نیست
در ادامه این گفتوگوها، یکی از دانشجویان دکتری علوم سیاسی دانشگاه تهران نیز با اشاره به وابستگی پژوهش دانشگاهی به اینترنت گفت: اساس هر کار پژوهشی دسترسی به منابع علمی بهروز و دست اول است و بدون اینترنت عملاً امکان انجام پژوهش وجود ندارد.
وی افزود: در هفتههای اخیر دانشگاه تهران امکان دسترسی محدود به اینترنت بینالملل را در پردیس مرکزی فراهم کرده، اما این دسترسی فقط در همان فضای دانشگاه ممکن است و بیرون از دانشگاه همچنان مشکلات پابرجاست. یعنی دانشجو باید حتماً در فضای دانشگاه حضور داشته باشد تا بتواند به منابع علمی دسترسی پیدا کند.
این دانشجوی دکتری ادامه داد: پژوهش در مقطع دکتری اساساً مبتنی بر مطالعه مداوم، جستوجوی منابع جدید، بررسی مقالههای تازه منتشر شده و ارتباط با جریان علمی روز دنیاست. وقتی اینترنت محدود میشود، دانشجو عملاً از این چرخه علمی جدا میشود.
بسیاری از پایگاه های علمی در دسترس نیست
وی با بیان اینکه بسیاری از پایگاههای علمی خارجی در ماههای اخیر در دسترس نبودهاند، گفت: دانشجویی که در حال نگارش رساله است، باید ساعتها در پایگاههای علمی جستوجو کند، مقالات مختلف را بخواند و منابع را مقایسه کند. وقتی این دسترسی وجود نداشته باشد، پژوهش یا متوقف میشود یا کیفیت آن افت میکند.
دغدغه های دانشجویان تحصیلات تکمیلی
وی با اشاره به تاثیر این وضعیت بر روحیه دانشجویان اظهار کرد: بخش زیادی از نگرانی دانشجویان تحصیلات تکمیلی فقط مربوط به امروز نیست؛ نگرانی اصلی درباره آینده است. دانشجو احساس میکند زمانش در حال از دست رفتن است، روند فارغالتحصیلی عقب افتاده و برنامههای علمی و شغلیاش دچار اختلال شده است.
این دانشجوی دکتری علوم سیاسی افزود: بسیاری از دانشجویان برای پذیرش در دانشگاه های دیگر، شرکت در پروژههای پژوهشی یا همکاریهای علمی بینالمللی برنامهریزی کرده بودند، اما حالا حتی دسترسی ساده به ایمیل دانشگاهی، شرکت در جلسات آنلاین یا ارتباط با استادان خارجی هم دشوار شده است.
احساس انزوا و فرسودگی علمی
وی ادامه داد: وقتی ارتباط علمی دانشجو با جهان بیرون محدود شود، طبیعتاً احساس انزوا و فرسودگی علمی ایجاد میشود. پژوهشگر نیاز دارد بداند در جهان چه میگذرد، چه مقالههایی منتشر میشود و چه مباحث جدیدی در حوزه تخصصیاش مطرح شده است.
وی همچنین درباره برگزاری آنلاین جلسات دفاع گفت: خیلی از دانشجویان ناچار شدند دفاع پایاننامه خود را به صورت مجازی برگزار کنند. شاید از نظر اداری این جلسات برگزار شده باشد، اما واقعیت این است که بسیاری از دانشجویان احساس میکنند نتیجه نهایی آن چیزی نبوده که انتظار داشتند.
مشکلات دفاع آنلاین
این دانشجوی دکتری افزود: جلسه دفاع فقط ارائه یک فایل پاورپوینت نیست؛ بخشی از فرآیند علمی و دانشگاهی دانشجوست. وقتی ارتباط تصویری قطع میشود، صدا دچار اختلال است یا امکان تعامل مستقیم وجود ندارد، کیفیت دفاع هم تحت تاثیر قرار میگیرد.
وی با اشاره به مشکلات آموزش آنلاین در مقاطع تحصیلات تکمیلی گفت: آموزش مجازی هنوز در فضای دانشگاهی ما به معنای واقعی نهادینه نشده است. نه استاد و نه دانشجو هنوز نتوانستهاند جایگزین کاملی برای آموزش حضوری پیدا کنند؛ به ویژه در مقاطع تحصیلات تکمیلی که بخش زیادی از آموزش مبتنی بر گفتوگو، بحث و تعامل علمی است.
این پژوهشگر ادامه داد: در کلاس حضوری، دانشجو میتواند ساعتها با استاد بحث کند، سوال بپرسد و حتی بعد از کلاس درباره موضوعات پژوهشی گفتوگو داشته باشد، اما در فضای مجازی این ارتباط به شدت محدود شده است.
این دانشجوی دکتری علوم سیاسی با اشاره به اهمیت اینترنت در فضای علمی امروز اظهار کرد: امروز اینترنت دیگر فقط ابزار سرگرمی یا ارتباط روزمره نیست؛ ستون اصلی پژوهش دانشگاهی است. دانشجو بدون اینترنت نمیتواند مقاله دانلود کند، به آرشیو دانشگاهها دسترسی داشته باشد، در نشستهای علمی شرکت کند یا حتی از ابزارهای جدید پژوهشی استفاده کند.
وی افزود: حتی بسیاری از نرمافزارهای تخصصی پژوهشی یا ابزارهای هوش مصنوعی که امروز در دنیا بخشی از فرآیند علمی محسوب میشوند، به اینترنت وابستهاند و محدود شدن دسترسی به آنها یعنی عقب ماندن از جریان علمی جهان.
این دانشجوی دکتری تاکید کرد: شاید دانشگاهها تلاش کردهاند بخشی از مشکلات را با ارائه اینترنت محدود یا بازگشایی کتابخانهها کاهش دهند، اما واقعیت این است که نیاز جامعه دانشگاهی بسیار فراتر از این امکانات محدود است. پژوهش و آموزش در دنیای امروز بدون دسترسی آزاد و پایدار به اینترنت عملاً ممکن نیست.
اینترنت دیگر ابزار لوکس نیست
در ادامه محمدحسین بهجتی، دانشجوی رشته عمران دانشگاه تهران نیز طی گفتوگو با ایسنا با اشاره به مشکلات گسترده دانشجویان در ماههای اخیر گفت: اینترنت امروز فقط یک ابزار ساده نیست؛ تقریباً همه امور آموزشی، پژوهشی و حتی شغلی به آن وابسته شده است.
وی ادامه داد: دانشجویان تحصیلات تکمیلی برای دانلود مقالات، ارتباط با استادان خارجی، انجام تحقیقات و پیشبرد پایاننامهها به اینترنت نیاز دارند، اما در ماههای اخیر بسیاری از این فرآیندها متوقف یا بسیار کند شده است.
بهجتی افزود: برخی دانشجویان حتی به فکر حذف ترم یا گرفتن مرخصی افتادهاند، چون امکان پیشبرد پژوهشهایشان را ندارند. خیلی از سایتهای علمی خارجی باز نمیشود و دسترسی به پایگاههای مقالات تقریباً غیرممکن شده است.
تفاوت اینترنت فعلی با اینترنت قبل از جنگ چیست؟
این دانشجوی عمران همچنین با انتقاد از کیفیت اینترنت ارائهشده به دانشجویان گفت: این سوال برای خیلیها وجود دارد که تفاوت اینترنت فعلی با اینترنت قبل از جنگ چیست که حالا باید با هزینه چند برابری خریداری شود. در حالی که همان اینترنت هم بسیاری از سایتها را باز نمیکند و کیفیت مطلوبی ندارد.
وی درباره تاثیر شرایط اخیر بر بازار کار رشته عمران نیز اظهار کرد: «پروژههای عمرانی در وضعیت بلاتکلیف قرار دارند و بسیاری از شرکتها فعالیت خود را متوقف کردهاند. افزایش قیمت مصالح، مشکلات تامین فولاد و شرایط اقتصادی باعث شده فضای کاری رشته عمران هم تحت تاثیر قرار بگیرد.
به گزارش ایسنا، اگرچه دانشگاهها در هفتههای اخیر تلاش کردهاند با بازگشایی کتابخانهها، ارائه محدود اینترنت بینالملل و برگزاری کلاسهای آنلاین بخشی از مشکلات آموزشی و پژوهشی را مدیریت کنند، اما آنچه از صحبتهای دانشجویان برمیآید، نشان میدهد دغدغههای جامعه دانشگاهی همچنان پابرجاست؛ از کاهش کیفیت آموزش عملی و فرسایشی شدن آموزش مجازی گرفته تا دشوار شدن دسترسی به منابع علمی، اختلال در روند پژوهش و نگرانی درباره آینده تحصیلی و شغلی.
دانشجویان بر این باورند آموزش عالی در جهان امروز بدون دسترسی آزاد، پایدار و گسترده به اینترنت و منابع بینالمللی قابل تصور نیست. بنابراین محدود شدن این دسترسیها صرفا یک اختلال فنی ساده محسوب نمیشود؛ بلکه مسئلهای است که مستقیما بر کیفیت آموزش، تولید علم، ارتباطات دانشگاهی و آینده پژوهش کشور اثر میگذارد؛ موضوعی که به باور آنان، بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه و تصمیمگیری جدی است.
انتهای پیام
