افزایش زمزمههای کمبود داروهای درمان اعتیاد و ماده اولیه تولید داروهای مخدر و بیهوشی در کنار کاهش کشت خشخاش در افغانستان و کاهش کشفیات مواد مخدر در ایران، موضوعی است که میتواند پیامدهای مهم و نگرانکنندهای برای سلامت عمومی، نظام درمان اعتیاد و امنیت اجتماعی کشور به همراه داشته باشد.
در چنین شرایطی، گزارشهایی از کشتهای پراکنده و خودسرانه خشخاش در برخی مزارع، باغات و زمینهای کشاورزی شنیده میشود؛ موضوعی که اگر با رویکرد علمی، پیشگیرانه و هوشمندانه مدیریت نشود، میتواند زنگ خطری جدی برای آینده الگوی مصرف مواد و وضعیت اعتیاد در ایران باشد.
دکتر محمدهادی فرحزادی، دکترای تخصصی مطالعات اعتیاد و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی یزد در گفتوگو با ایسنا، ضمن بیان اینکه کاهش دسترسی به مواد افیونی سنتی و تغییرات بازار مواد، همواره یکی از عوامل مهم تغییر الگوی مصرف در جهان بوده است، اظهار کرد: تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که هرگونه اختلال در زنجیره تأمین مواد افیونی، اگر بدون برنامهریزی علمی مدیریت شود، میتواند به سمت افزایش مصرف مواد صنعتی و ترکیبات پرخطر، مواد ناخالص و حتی ظهور بازارهای زیرزمینی جدید منجر شود.
وی با اشاره به اینکه در دو دهه اخیر، مراکز درمان اعتیاد، درمانهای نگهدارنده با داروهای آگونیست مانند متادون، بوپرنورفین و اپیوم تینکچر و همچنین خدمات کاهش آسیب، نقش بسیار مهمی در کنترل و مدیریت اعتیاد در کشور ایفا کردهاند، گفت: این خدمات باعث شدند از میزان مصرف مواد غیرقانونی، تزریق، انتقال بیماریهای عفونی، رفتارهای پرخطر، مرگ ناشی از اوردوز و بسیاری از آسیبهای اجتماعی مرتبط با اعتیاد بکاهند.
فرحزادی تصریح کرد: هزاران بیمار وابسته به مواد افیونی، با کمک این درمانها توانستهاند به زندگی خانوادگی، شغلی و اجتماعی خود بازگردند و ثبات بیشتری را تجربه کنند.
این عضو هیات علمی دانشگاه ضمن بیان اینکه هرگونه کمبود در داروهای آگونیست یا ایجاد نگرانی نسبت به دسترسی پایدار به این داروها، میتواند اعتماد بیماران به درمان را کاهش دهد و بخشی از بیماران را دوباره به سمت بازار غیرقانونی مواد سوق دهد، گفت: این موضوع نهتنها احتمال عود مصرف را افزایش میدهد، بلکه ممکن است موجب کاهش مراجعه بیماران به مراکز درمان اعتیاد و تضعیف دستاوردهای چند دهه اخیر کشور در حوزه درمان و کاهش آسیب شود.
وی در ادامه با بیان اینکه مراکز خدمات جامع سلامت، پزشکان، روانشناسان، مشاوران، مراقبین سلامت و بهورزان، امروز یکی از مهمترین خطوط مقدم پیشگیری از اعتیاد در کشور هستند، تصریح کرد: این نیروها به دلیل ارتباط مستقیم و مستمر با مردم، خانوادهها، نوجوانان و جوانان، نقش کلیدی در آموزش عمومی، آگاهیبخشی، شناسایی زودهنگام آسیبها و پیشگیری از گرایش به مواد دارند.
فرحزادی گفت: در شرایط فعلی، آموزش جامعه درباره خطرات کشت و مصرف مواد، مقابله با شایعات، تقویت سواد سلامت روان و آموزش مهارتهای زندگی باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی ضمن تاکید بر اینکه یکی از خطرناکترین پیامدهای کشت غیرقانونی خشخاش، درگیر شدن تدریجی خانوادهها، کودکان و نوجوانان در چرخه تولید و مصرف مواد است، گفت: تجربه برخی کشورها نشان داده است که وقتی کشت مواد مخدر وارد بافتهای روستایی و خانوادگی میشود، به مرور زمان نگاه نسل جدید به مواد تغییر میکند و قبح اجتماعی آن کاهش مییابد.
فرحزادی هشدار داد: کودکان و نوجوانانی که در چنین محیطهایی رشد میکنند، ممکن است در آینده بیشتر در معرض مصرف مواد، ترک تحصیل، آسیبهای روانی و ورود به شبکههای غیرقانونی قرار گیرند.
وی ضمن بیان اینکه عادیسازی کشت خشخاش در برخی مناطق میتواند به تدریج فرهنگ محلی را نیز تحت تأثیر قرار دهد و وابستگی اقتصادی برخی خانوادهها به این کشت را افزایش دهد، خاطرنشان کرد: این مسئله علاوه بر تهدید سلامت اجتماعی، میتواند زمینهساز انتقال بیننسلی اعتیاد و آسیبهای اجتماعی شود؛ موضوعی که جبران آن در سالهای آینده بسیار دشوار خواهد بود.
فرحزادی ضمن بیان اینکه تغییر الگوی مصرف از مواد سنتی به مواد صنعتی و ترکیبات ناشناخته نیز یکی دیگر از تهدیدهای جدی است، گفت: تجربه جهانی نشان داده است که محدودیت دسترسی به تریاک در برخی کشورها به افزایش مصرف فنتانیل، هروئینهای ناخالص، شیشه و ترکیبات روانگردان منجر شده است؛ موادی که مرگومیر، اوردوز و اختلالات روانپزشکی شدیدتری ایجاد میکنند بنابراین هرگونه سیاستگذاری در حوزه مواد باید با نگاه جامع سلامتمحور و نه صرفاً امنیتی انجام شود.
این متخصص مطالعات اعتیاد درباره راهکارهای علمی و پیشگیرانه با بیان اینکه نخستین اقدام، تأمین پایدار و مدیریت علمی زنجیره داروهای آگونیست در کشور است، گفت: مردم و بیماران باید اطمینان داشته باشند که درمانهای استاندارد همواره در دسترس هستند و نظام سلامت برای مدیریت کمبودها برنامه دارد.
وی افزود: اطلاعرسانی شفاف، جلوگیری از شایعات و تقویت اعتماد عمومی در این زمینه بسیار ضروری است.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی یزد همچنین بر ضرورت تقویت مراکز درمان اعتیاد و خدمات جامعهنگر تأکید کرد و افزود: اکنون زمان توسعه خدمات روانشناختی، بازتوانی اجتماعی، مداخلات خانوادهمحور، آموزش نوجوانان و تقویت برنامههای پیشگیری در مدارس و محلات است و لازم است پوشش بیمهای درمان اعتیاد گسترش یابد و حمایت بیشتری از مراکز درمانی، روانشناسان و تیمهای سلامت فعال در حوزه اعتیاد صورت گیرد.
وی ضمن تاکید بر این که اعتیاد صرفا یک مسئله فردی یا انتظامی نیست بلکه یک موضوع پیچیده سلامت اجتماعی است، گفت: هرگونه تغییر در بازار مواد، کمبود داروهای درمان اعتیاد یا گسترش کشت غیرقانونی خشخاش، میتواند پیامدهای گستردهای برای سلامت روان، امنیت اجتماعی و سرمایه انسانی کشور داشته باشد.
فرحزادی در پایان گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند سیاستگذاری علمی، هماهنگی بینبخشی، تقویت نظام درمان، حمایت از خدمات سلامت روان و افزایش آگاهی عمومی هستیم تا از بروز بحرانهای آینده پیشگیری شود.
انتهای پیام
