بررسیهای میدانی اخیر مسئولان استان نشان میدهد هنوز فرصت نجات این میراث ارزشمند از دست نرفته و بخش قابل توجهی از سراها و کاروانسراهای تاریخی بازار قابلیت بازگشت به چرخه زندگی شهری را دارند.
پیمان سلیمانیروزبهانی سرپرست پایگاه فرهنگی بافت تاریخی کرمان، در تشریح وضعیت فعلی سراها و کاروانسراهای بازار، مهمترین مانع احیاء این بناها را پیچیدگی مالکیت و نبود امکان ورود سرمایهگذاران اعلام میکند؛ بناهایی که برخی در اختیار اشخاص، برخی موقوفه و بخشی نیز در تصرف افراد غیرمتولی قرار گرفتهاند.
به گفته او، سالها بلاتکلیفی سبب شده بسیاری از این بناها به سمت تخریب تدریجی، فرسایش سازهای و حتی تبدیل شدن به پاتوق آسیبهای اجتماعی حرکت کنند.
بازار کرمان، طولانیترین راستهبازار تاریخی ایران
بازار تاریخی کرمان یکی از مهمترین بازارهای سنتی ایران و از طولانیترین راستهبازارهای تاریخی کشور است که هسته اصلی شکلگیری شهر کرمان را تشکیل میدهد.
به گزارش ایسنا، این بازار از میدان ارگ تا میدان شهدا(مشتاق) امتداد دارد و مجموعهای کمنظیر از کاروانسراها، تیمچهها، حمامها، مساجد، آبانبارها و سراهای تاریخی را در دل خود جای داده است.
رونق این بازار از دوره صفویه آغاز شد و در دورههای افشاریه، زندیه و قاجاریه گسترش یافت. بازار کرمان نه فقط محل خرید و فروش، بلکه مرکز تبادل فرهنگی، اقامت کاروانها، انبار کالا و شکلگیری روابط اجتماعی بوده است.
موقعیت جغرافیایی کرمان در مسیر تجارت هند، خلیج فارس و فلات مرکزی ایران، به این بازار جایگاهی فراتر از یک مرکز محلی داده بود.
امروز نیز این کارشناس میراث فرهنگی معتقد است که محور تاریخی بازار شمالی ـ جنوبی کرمان ظرفیت ثبت جهانی را دارد؛ ظرفیتی که در صورت احیاء اصولی سراها و کاروانسراها میتواند به موتور محرک اقتصاد گردشگری شهر تبدیل شود.
۱۲ سرا و کاروانسرای شاخص بازار تاریخی کرمان
در مجموعه بازار تاریخی کرمان حدود ۱۲ سرا و کاروانسرای مهم وجود دارد که هر کدام بخشی از حافظه تاریخی تجارت در این شهر را نمایندگی میکنند.
کاروانسرای وکیل
شاخصترین نمونه احیاء موفق در بازار کرمان است. این بنا که تا چند سال پیش شرایطی مشابه سایر کاروانسراهای متروک داشت، با ورود سرمایهگذار و اجرای طرح مرمت، به بوتیکهتل و مجموعه گردشگری تبدیل شد؛ نمونهای که اکنون به الگوی احیاء اقتصادی میراث تاریخی در کرمان تبدیل شده است.
کاروانسرای گنجعلیخان
جزئی از مجموعه تاریخی گنجعلیخان و یکی از مهمترین فضاهای کاروانی بازار است. این بنا سالها کاربری آموزشی داشت و اکنون بخشی از آن به بازارچه صنایعدستی و فضای فرهنگی تبدیل شده است.
کاروانسرای حسینخان
از معدود کاروانسراهایی که هنوز بخشی از حیات اقتصادی و رفتوآمد سنتی در آن جریان دارد. این مجموعه همچنان پیوند خود را با بازار حفظ کرده است.
سرای گلشن
یکی از سراهای قدیمی بازار که در گذشته محل دادوستد کالاهای بومی و اقامت تاجران بوده و امروز نیازمند مرمت و ساماندهی جدی است.
سرای عزیز
از فضاهای تاریخی فعال بازار که هنوز بخشی از هویت تجاری سنتی خود را حفظ کرده و ظرفیت تبدیل به بازار تخصصی صنایعدستی را دارد.
سرای جر
یکی از سراهای کمتر شناختهشده بازار که در گذشته محل فعالیت تجار محلی بوده و اکنون در معرض فرسایش کالبدی قرار دارد.
کاروانسرای ارگ
واقع در محدوده تاریخی میدان ارگ؛ بنایی با ظرفیت بالا برای تبدیل به مجموعه اقامتی و گردشگری.
کاروانسرای سردار
از بناهای دوره قاجار که به دلیل موقعیت ممتاز در راسته بازار، امکان احیاء اقتصادی قابل توجهی دارد.
سرای میرزاحسین
نمونهای از سراهای تجاری سنتی بازار کرمان که هنوز ساختار معماری آن تا حد زیادی سالم باقی مانده است.
کاروانسرای مظفری
در مجاورت بازار قرار دارد و بخشی از هویت مذهبی _ تجاری بازار را شکل میدهد.
سرای ابراهیمی
از فضاهای مستعد تغییر کاربری فرهنگی که میتواند به مرکز عرضه محصولات بومی و صنایع خلاق تبدیل شود.
کاروانسرای چهارسوق
کاروانسرایی با موقعیت استراتژیک در اتصال راستههای بازار که در صورت احیا میتواند به یکی از قطبهای گردشگری شهری بدل شود.
مالکیتهای پراکنده و سرمایهگذاری متوقف
آنچه امروز روند احیاء بازار کرمان را کند کرده، صرفاً فرسودگی بناها نیست؛ بلکه گره اصلی در پیچیدگیهای حقوقی و مالکیتی نهفته است. بخشی از این کاروانسراها وقف هستند، بخشی مالک خصوصی دارند و برخی نیز در تصرف افراد غیرمرتبط قرار گرفتهاند.
به گفته سلیمانیروزبهانی، بسیاری از مالکان طی سالهای گذشته نه خود اقدامی برای مرمت انجام دادهاند و نه اجازه ورود دستگاههای اجرایی یا سرمایهگذاران را. نتیجه این وضعیت، شکلگیری بناهای متروکهای بوده که در مواردی به محل تجمع آسیبهای اجتماعی تبدیل شدهاند.
با این حال، نکته امیدوارکننده آن است که براساس ارزیابیهای اولیه، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد سازه این کاروانسراها همچنان سالم و قابل احیاست؛ موضوعی که هزینه مرمت را بهمراتب کمتر از بازسازی کامل خواهد کرد.
کاروانسرای وکیل الگوی نجات
تجربه موفق احیاء کاروانسرای وکیل نشان میدهد بازار کرمان هنوز ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطبهای مهم گردشگری فرهنگی ایران را دارد.
تبدیل یک بنای مخروبه به بوتیکهتل و فضای زنده گردشگری، اکنون به مهمترین نمونه موفق مشارکت سرمایهگذار و میراث فرهنگی در کرمان تبدیل شده است.
همزمان، تلاش برای ثبت جهانی محور تاریخی بازار کرمان نیز میتواند نگاه عمومی و مدیریتی به این مجموعه را تغییر دهد.
به گزارش ایسنا، ثبت جهانی نهتنها به حفاظت بهتر بناها کمک میکند، بلکه سرمایهگذاری بخش خصوصی و رونق گردشگری را نیز به همراه خواهد داشت.
بازار کرمان، ظرفیتی برای اقتصاد شهری
احیاء کاروانسراهای بازار کرمان صرفاً یک پروژه فرهنگی نیست، بلکه میتواند به پروژهای اقتصادی برای شهر تبدیل شود؛ از ایجاد بوتیکهتلها و اقامتگاههای سنتی گرفته تا بازارچههای صنایعدستی، کافههای فرهنگی، فضاهای هنری و مراکز عرضه محصولات بومی.
در شرایطی که بسیاری از سرمایههای بومی استان به سمت شهرهایی مانند کیش، شیراز و اصفهان هدایت میشود، احیاء بازار تاریخی کرمان میتواند این سرمایهها را دوباره به قلب شهر بازگرداند.
اکنون همهچیز به شکلگیری یک تفاهم میان مالکان، دولت، شهرداری، میراث فرهنگی و سرمایهگذاران وابسته است؛ تفاهمی که اگر شکل بگیرد، بازار تاریخی کرمان میتواند بار دیگر به قلب تپنده اقتصاد و گردشگری جنوبشرق کشور تبدیل شود.
انتهای پیام
