فاطمه بیات شامگاه دوشنبه ۴ خرداد در پنجمین سلسله میز های گرد علمی به مناسبت هفته ملی ازدواج و هفته ملی جمعیت با موضوع ازدواج ایرانی در بوته نقد که به همت اداره کل ورزش و جوانان و معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی زنجان در سالن شهید شهریاری جهاددانشگاهی زنجان برگزار شد، اظهار کرد: نگاه افراطی به رسوم سنتی و تبدیل کردن آنها به ابزارهای تفاخر در فضای مجازی، به جای شیرین کردن زندگی، به مانعی بزرگ برای ازدواج جوانان تبدیل شده است.
وی با اشاره به اینکه نمیتوان فرهنگ ایرانی را از دین جدا کرد، اظهار کرد: برخلاف تصور برخی جوانان که مهریه را صرفاً پدیدهای وارداتی از اسلام میدانند، بررسیهای تاریخی نشان میدهد که این سنت پیش از اسلام و حتی در دوران ساسانیان نیز با عناوین مختلف وجود داشته است. در شاهنامه و داستان زال و رودابه یا در قوانین انوشیروان، مفاهیمی چون شیربها و مهریه مورد پذیرش بودهاند. اسلام در واقع بر این سنت صحه گذاشت و آن را به عنوان یک هدیه و دینِ مرد به زن قانونمند کرد.
او با انتقاد از باور غلط مهریه را کی داده و کی گرفته، به آمارهای نگرانکننده اشاره کرد و گفت: طبق برخی آمارها، هزاران نفر به دلیل ناتوانی در پرداخت مهریه در زندان به سر میبرند. اگر امروز بخواهیم ۱۱۴ سکه را به نرخ روز حساب کنیم، رقمی بالغ بر ۲۱ میلیارد تومان میشود. آیا منطقی است که از یک جوان ۲۵ یا ۳۰ ساله انتظار داشته باشیم چنین تعهدی را بپذیرد؟ مهریه باید به اندازه جیب فرد باشد تا کارکرد هدیه بودن خود را حفظ کند، نه اینکه از ابتدا بوی طلبکاری و دادگاه بدهد.
این روانشناس، در پاسخ به این باور که مهریه زیاد باعث تعهد مرد میشود، تصریح کرد: برخی مراجعین ما میگویند مهریه را بالا میگیریم تا اگر مرد خطایی کرد، ابزاری برای تنبیه داشته باشیم، اما واقعیت علمی و تجربی نشان میدهد که مهریه نمیتواند جلوی کسی را که قصد خطا دارد بگیرد. همانطور که جریمه رانندگی جلوی تخلف همه را نمیگیرد. راه حل تعهد، شناخت عمیق و مشاوره پیش از ازدواج است، نه اهرمهای مالی؛ چرا که در بسیاری از موارد، همین مهریه سنگین منجر به خشونتهای خانگی برای اجبار زن به بخشش مهریه میشود.
بیات در بخش دیگری از سخنان خود به تغییر کارکرد دوران عقد اشاره کرد و افزود: در گذشته به دلیل سن پایین دختران یا نداشتن استقلال مالی پسران، دوران عقد طولانی بود تا زوجین به بلوغ و آمادگی لازم برسند. اما امروزه تحقیقات نشان میدهد که طولانی شدن دوران عقد(بدون رفتن زیر یک سقف) لزوماً جنبه مثبتی ندارد. پیشنهاد ما این است که دوران آشنایی و نامزدی(پیش از عقد رسمی) برای شناخت دقیق سپری شود و دوران عقد صرفاً مرحلهای کوتاه برای گذار و آمادهسازی مقدمات زندگی مشترک باشد.
وی با انتقاد از تجملگرایی در تهیه جهیزیه، گفت: فلسفه اصلی جهیزیه و شیربها، کمک به شروع زندگی و جبران سهم ارث دختر در قدیم بوده است، اما امروزه شاهد افراط هستیم. وسایلی خریداری میشود که سالها حتی بستهبندیشان باز نمیشود.
این روانشناس خاطرنشان کرد: رسم قدیمی جهازتماشا که زمانی با هدف همبستگی فامیلی انجام میشد، امروز شکلی مدرن و آسیبزا به خود گرفته است. نمایش لحظهبهلحظه وسایل خانه در فضای مجازی برای نشان دادن به دنیا، فشار روانی و مالی مضاعفی را به خانوادهها و جوانان وارد میکند. ما باید به جای حفظ پوسته رسوم، به هسته و روح اصلی ازدواج که همان آرامش و پیوند انسانی است، بازگردیم.
در ادامه حجتالاسلام جمال محمدی با انتقاد از تغییر ماهیت مراسم سنتی ازدواج در سالهای اخیر، اظهار کرد: سنتهای اصیل ما در ایران هرگز بر پایه دستنیافتنی بودن بنا نشده بود. در گذشته، مراسم خواستگاری، محفلی ساده و بیآلایش بود که در آن افراد خود واقعیشان را به یکدیگر معرفی میکردند، اما متاسفانه امروز شاهدیم که این جلسات به فضایی برای «نمایش قدرت و اقتدار اقتصادی» تبدیل شده است.
وی با اشاره به هزینههای سرسامآور سفرههای عقد و تالارهای مجلل، افزود: امروز دکوراسیون و زرقوبرق مادی، جایگزین معنویت شده است. کار به جایی رسیده که دفترخانههای ازدواج دیگر گنجایش این تجملات را ندارند و زوجین ناچار به رزرو تالار تنها برای برگزاری مراسم عقد میشوند. این در حالی است که در گذشته، حتی همکاران و نزدیکان در اتاقهای ساده، عقدی سرشار از صفا و صمیمیت برگزار میکردند.
این روانشناس با بازخوانی فلسفه مهرالسنه در سیره پیامبر اکرم(ص)، عنوان کرد: مهریه در اصل یک هدیه برای ابراز محبت و عشق داماد به عروس است، اما امروزه به یک ابزار قدرت بدل شده است. این رقابتهای ناسالم در تعیین مهریههای سنگین، کار را به جایی رسانده که قوه قضاییه مجبور به مداخله شده تا سقفی برای آن تعیین کند.
وی همچنین با انتقاد از فرهنگ غلط جهیزیههای تجملی، گفت: فلسفه جهیزیه، تامین ضروریات اولیه برای شروع یک زندگی ساده بود، اما اکنون دخالت فامیل و چشموهمچشمی بر سر برندها و مارکهای خاص، هزینه شروع زندگی را از هزینه ادامه آن بسیار بالاتر برده است. این فرهنگ باید تعدیل شود و به همان سنتهای اصلاحشده بازگردیم.
محمدی در بخش دیگری از سخنان خود، اهداف ازدواج را از منظر مکاتب اسلامی و روانشناسی در سه محور اصلی تبیین کرد و گفت: عجیب است که پس از جاری شدن چند کلمه وحیانی در خطبه عقد، دو جوان که شاید هیچ شناخت قبلی از هم نداشتهاند، چنان به هم نزدیک میشوند که گویی سالها است یکدیگر را میشناسند. این سکینه قلبی، هدیهای الهی است که با چارچوبهای مادی قابل سنجش نیست.
این پژوهشگر حوزه خانواده با اشاره به مباحث شورای عالی انقلاب فرهنگی، تاکید کرد: نیروی انسانی عامل اصلی پیشرفت و آبادانی است. اما این نسل باید در بستر آرامش متولد شود. استرس و اضطرابی که امروز در جامعه و خانوادهها موج میزند، مستقیماً بر تربیت فرزند از دوران جنینی اثر میگذارد. مادری که آرامش ندارد، نمیتواند نسلی پایدار و آرام تربیت کند.
وی با بیان اینکه ازدواج کاملکننده نیمی از دین و شخصیت انسان است، گفت: پس از سن بلوغ، دیگر والدین نمیتوانند تمام خلاءهای شخصیتی فرد را پر کنند؛ این همسر است که به عنوان نزدیکترین فرد، نقش مکمل را ایفا میکند تا شخصیت فرد به ثبات و کمال برسد.
محمدی با ذکر الگوی رفتاری حضرت علی(ع) و حضرت زهرا(س)، تصریح کرد: ایشان با وجود برخورداری از علم الهی، برای تعیین مسیر زندگی نزد پیامبر(ص) رفتند. تقسیم وظایفی که در آن «امور بیرون از خانه بر عهده علی(ع)» و «مدیریت درون خانه بر عهده زهرا(س)» نهاده شد، باید با طلا نوشته و در مقابل دیدگان جامعه قرار بگیرد.
وی ابراز امیدواری کرد: با فرهنگسازی و احیای سنتهای اصیل، زمینههای ازدواج آسان و پایدار برای جوانان فراهم شود و مشاوره های پیش از ازدواج در کنار معیارهای معنوی، جایگزین فشارهای اقتصادی فعلی شود.
انتهای پیام
