به گزارش ایسنا، حضور «محمد یعقوب مجاهد» وزیر دفاع ملی طالبان افغانستان در مجمع امنیت بینالمللی مسکو که از ۲۶ تا ۲۸ مه ۲۰۲۶ برگزار شد، سوالاتی را درباره تحولات روابط میان روسیه و افغانستان و اینکه آیا این اقدام نشاندهنده تغییر این روابط از سطح ارتباطات سیاسی و دیپلماتیک به مرحله پیشرفتهتری از هماهنگی امنیتی و نظامی است یا خیر، مطرح کرد.
این سفر از اهمیت ویژهای برخوردار است چراکه از یک سو اولین اقدام خارجی وزیر دفاع افغانستان از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اوت ۲۰۲۱ محسوب میشود و از سوی دیگر در چارچوب افزایش رایزنیها میان مسکو و کابل در ماههای اخیر و در بحبوحه تغییرات منطقهای انجام شد که قدرتهای مختلف را بر آن داشته تا تحولات افغانستان را از منظر امنیتی و استراتژیک دوباره بررسی کنند.
در دیدار یعقوب مجاهد با «سرگئی شویگو» دبیر شورای امنیت ملی روسیه، روابط ۲جانبه و برخی مسائل مهم مشترک مورد بحث و بررسی قرار گرفتند.
در همین رابطه برخی کارشناسان این دیدار را نشانهای از تمایل متقابل افغانستان و روسیه برای ارتقای روابط به سطوحی فراتر از کانالهای دیپلماتیک سنتی دانستند.
همکاریهای نظامی
برخی منابع آگاه که نخواستند نامشان فاش شود، در گفتوگو با شبکه خبری «الجزیره» اظهار کردند: وزیر دفاع افغانستان موفق شد روسیه را متقاعد کند که تجهیزات پیشرفته پدافند هوایی را در اختیار کابل قرار دهد.
این منابع افزودند: پیشتر نیز مذاکراتی در این مورد میان ۲ طرف انجام شده بود اما در سفر اخیر به مسکو در راستای عمل به تعهدات تلاش شد.
آنها همچنین گفتند که این توافق شامل تجهیزات نظامی زمینی و برنامههای آموزشی برای نیروهای افغان است.
این سند با هدف گسترش کیفی همکاری نظامی میان ۲ طرف، در مسکو با حضور شویگو و یعقوب مجاهد امضا شد.
این اولین توافق همکاری نظامی و فنی پس از تنش با پاکستان و بروز چالشهایی برای سامانه پدافند هوایی افغانستان است که یعقوب مجاهد با یک کشور منطقهای امضا میکند.
برخی تحلیلگران بر این باور هستند که مسکو با توجه به نگرانیهای مداوم خود در مورد گسترش گروههای مسلح و پیامدهای احتمالی هرگونه بیثباتی امنیتی برای جمهوریهای متحد خود در منطقه، افغانستان را به عنوان یک مؤلفه حیاتی در معادله امنیتی آسیای مرکزی میبیند.
به نظر میرسد روسیه بر اساس رویکردی عملگرایانه که با دولت فعلی را یک شریک ضروری در مناسبات ثبات منطقهای در نظر میگیرد، به ایجاد کانالهای امنیتی مستقیم با کابل علاقهمند است.
«عزیز جلال» متخصص امور آسیای مرکزی بر این باور است که گسترش روابط میان مسکو و کابل نشاندهنده تغییر عملگرایانه گستردهتری نسبت به امنیت منطقهای در آسیای مرکزی بوده و کشورهای منطقه به تدریج به سمت ادغام افغانستان در تفاهمات امنیتی حرکت میکنند نه اینکه آن را از محاسبات استراتژیک دور نگه دارند.
«عزیز جلال» در گفتوگو با «الجزیره» اظهار کرد، این تغییر تنها به توسعه روابط ۲جانبه مربوط نبوده بلکه نشان دهنده آگاهی فزاینده منطقهای نسبت به این مساله است که ثبات آسیای مرکزی را نمیتوان از اوضاع داخلی افغانستان جدا کرد.
این کارشناس افزود: مشارکت کابل در رویدادها و مجامع امنیتی بینالمللی نشانهای از تمایل روزافزون آن به تغییر جایگاه خود در محیط منطقهای است تا فرصتهایی را برای ایجاد کانالهای گستردهتر همکاری در زمینه مسائل امنیتی مرزی، مبارزه با تهدیدات فرامرزی و مدیریت خطرات مشترک فراهم کند.
روابط روبهرشد
به گفته «عزیز جلال»، رویکرد روسیه در این زمینه فرصت مهمی را برای تغییر شکل موازنه قوا در منطقه ایجاد میکند چراکه واقعیت افغانستان را به عنوان یک عنصر فعال در امنیت منطقهای و نه صرفا یک موضوع جدا در نظر میگیرد.
این کارشناس در ادامه گفت: این رویکرد اگر در چارچوبهای نهادی مشخص ادامه یابد، میتواند به تقویت ثبات منطقهای کمک کند و راه را برای ترتیبات همکاری واقعبینانهتر و مؤثرتر در سیستم منطقهای هموار کند و ممکن است کشورهای آسیای مرکزی را در مرحله بعدی به سمت اتخاذ رویکردهای انعطافپذیرتر در قبال کابل سوق دهد.
دولت افغانستان روابط رو به رشدی با روسیه داشته و در سالهای اخیر شاهد سفرهای متقابل هیئتهای رسمی بوده و مسکو نیز کانالهای دیپلماتیک خود را در کابل باز نگه داشته است.
روسیه از معدود کشورهایی است که پس از سال ۲۰۲۱ سفارت خود در کابل را تعطیل نکرد و در سال ۲۰۲۲ یک توافق اقتصادی با دولت افغانستان امضا کرد تا بخشی از نیازهای نفت، گاز و گندم افغانستان را تامین کند. با این حال مسکو و کشورهای آسیای مرکزی همچنان نگرانیهای مکرر خود درباره حضور گروههای مسلح در افغانستان را ابراز میکنند اما کابل تاکید دارد که پیشرفتهایی در زمینه از بین بردن این شبکهها داشته است.
یعقوب مجاهد در حاشیه مجمع امنیت بینالمللی مسکو گفت: ما در از بین بردن شبکههای فتنه به پیشرفتهای چشمگیری دست یافتهایم و دولت اجازه نخواهد داد از خاک افغانستان علیه هیچ کشور دیگری استفاده شود.
با این حال، برخی ناظران معتقدند که این تضمینها هنوز برای رفع تمام نگرانیهای موجود منطقهای کافی نیست.
شویگو همچنین در این مجمع تاکید کرد که مسکو در تلاش برای ایجاد «مشارکتی کامل» با دولت افغانستان است و کشورهای منطقه را به گسترش همکاری با آن، در چارچوب یک رویکرد منطقهای گستردهتر برای مدیریت مسئله افغانستان تشویق میکند.
مشارکت مهم
«ولادیمیر پوتین» رئیس جمهور روسیه در اظهارات رسمی سال ۲۰۲۴ خود تاکید کرد که حفظ روابط با طالبان برای تغییر اوضاع افغانستان بسیار مهم است زیرا افغانستان اکنون کاملاً تحت کنترل این جنبش است و نفوذ مؤثر در افغانستان مستلزم رابطه مستقیم با رهبری در کابل است.
«غوثالدین امیری» پژوهشگر امور سیاسی بر این باور است که حضور وزیر دفاع افغانستان در مجمع امنیت بینالمللی نشاندهنده تغییر تدریجی و مداوم در رویکرد سیاست خارجی کابل به سمت عملگرایی بیشتر و تعامل با بازیگران منطقهای به جای تمرکز صرف بر مدیریت مسائل داخلی است.
امیری به الجزیره گفت: این رویکرد نشان دهنده تلاشی برای معرفی طالبان به عنوان شریک امنیتی است که میتوان در مسائل مرزی و مبارزه با تهدیدات فرامرزی با آن تعامل داشت، هرچند که این تعامل هنوز در مراحل اولیه خود است و برای تبدیل شدن به همکاری نهادی بلندمدت، به یک محیط سیاسی گستردهتر و باثباتتر نیاز دارد.
با این حال برخب ناظران این احتمال را که این نزدیکی در کوتاهمدت به تایید کامل بینالمللی دولت افغانستان منجر شود، بعید دانستند چراکه مسکو رویکردی عملگرایانه اتخاذ کرده که بیشتر بر اساس ملاحظات امنیت منطقهای است تا ملاحظات مربوط به تایید کامل سیاسی.
همگرایی مشروط
«رشید مسکنیار» دیگر تحلیلگر سیاسی معتقد است که این همگرایی فزاینده نشاندهنده تغییر موضع متقابل در محاسبات استراتژیک میان هر ۲ طرف است، دولت افغانستان به دنبال گسترش دامنه تایید غیرمستقیم و مشارکت در فعالیتهای منطقهای است در حالی که مسکو واقعیت موجود در افغانستان را از منظر امنیتی عملگرایانهای که ناشی از ملاحظات ثبات منطقهای است، بررسی میکند.
مسکینیار در ادامه به الجزیره گفت: این همگرایی ممکن است به کابل فضای دیپلماتیک وسیعتری بدهد اما همچنان در معرض پیچیدگیهای نظام بینالملل و مواضع متفاوت قدرتهای بزرگ است.
از سوی دیگر «صبغتالله الکوزی» استاد روابط بینالملل دانشگاه کابل، اتفاقات رخ داده در روابط بین مسکو و کابل را نشاندهنده بازتعریف تدریجی ماهیت تعامل در فضای آسیای مرکزی دانست و گفت: این منطقه دیگر تنها با معیار تایید سیاسی سنجیده نمیشود بلکه اکنون حول منافع امنیتی مشترک و مدیریت خطرات منطقهای شکل میگیرد.
الکوزی نیز به الجزیره گفت: آینده این روند به میزان توانایی ۲ طرف در تبدیل کانالهای ارتباطی موجود به چارچوبهای همکاری نهادی پایدارتر و شفافتر واسته خواهد بود.
در مجمع امنیت بینالمللی مسکو بیش از ۱۸۰ هیئت بینالمللی از مناطق مختلف از جمله کشورهای آسیای مرکزی (قزاقستان، ازبکستان، تاجیکستان و قرقیزستان) و نیز چین، ایران، تعدادی از کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای و هیئتهایی از آسیا، آفریقا و اروپا شرکت کردند.
این یک نشست سالانه مهمی است که روسیه از طریق شورای امنیت ملی برای بررسی مسائل امنیتی بینالمللی و منطقهای به ویژه مبارزه با تروریسم، امنیت آسیای مرکزی و همکاری نظامی بین کشورها آن را برگزار میکند.
انتهای پیام
