نام ایلام سالهاست در گزارشهای اقتصادی کشور با یک عنوان تکراری گره خورده است؛ «استان دارای بالاترین نرخ تورم کشور». عنوانی که هر بار انتشار آمارهای رسمی آن را دوباره بر سر زبانها میاندازد و پرسشهای تازهای درباره وضعیت اقتصادی استان ایجاد میکند.
این بار نیز گزارشهای منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران نشان میدهد نرخ تورم نقطهبهنقطه در ایلام از مرز ۱۰۰ درصد عبور کرده و استان در صدر جدول تورم کشور قرار گرفته است. همزمان ایلام در شاخص تورم سالانه نیز جزو استانهای نخست کشور محسوب میشود.
این آمارها در شرایطی منتشر شده که اختلاف میان روایتهای آماری نیز ادامه دارد. از یک سو مرکز آمار ایران ارقام متفاوتی نسبت به بانک مرکزی ارائه میدهد و از سوی دیگر بسیاری از شهروندان معتقدند آنچه در بازار تجربه میکنند، بسیار فراتر از اعداد و ارقام رسمی است.
برای مردم، تورم یک شاخص اقتصادی نیست؛ واقعیتی است که هر روز هنگام خرید نان، گوشت، برنج، میوه، پرداخت اجاره خانه یا هزینه درمان با آن مواجه میشوند.
سفرههایی که کوچکتر شدهاند
بر اساس آمارهای رسمی، بیشترین فشار تورمی در ماههای اخیر بر گروه خوراکیها وارد شده است. افزایش چشمگیر قیمت گوشت قرمز، روغن، لبنیات، برنج و سایر اقلام اساسی باعث شده سهم بیشتری از درآمد خانوارها صرف تأمین نیازهای اولیه شود.
در ایلام این وضعیت نمود بیشتری دارد؛ استان کم درآمدی که بخش قابل توجهی از درآمد خانوارهای آن صرف خرید مواد غذایی میشود و همین مسئله موجب شده افزایش قیمت خوراکیها تأثیر بیشتری بر معیشت مردم داشته باشد.
بسیاری از شهروندان معتقدند افزایش قیمتها دیگر محدود به کالاهای خاص نیست و تقریباً همه بخشهای زندگی را دربر گرفته است؛ از اجاره مسکن گرفته تا خدمات درمانی، پوشاک، حملونقل و آموزش.
چرا ایلام همیشه در صدر است؟
این سؤال سالهاست مطرح میشود؛ چرا ایلام تقریباً در تمامی گزارشهای تورمی کشور جزو استانهای نخست است؟
علی محمودی، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به ساختار اقتصادی استان اظهار کرد: بخشی از این مسئله قابل پیشبینی است. ایلام از نظر زیرساختهای حملونقل و تولید با محدودیتهایی مواجه است. بخش زیادی از کالاهای مصرفی از سایر استانها وارد میشود و هزینه جابهجایی در قیمت نهایی کالا اثر مستقیم دارد.
وی افزود: نبود راهآهن، فاصله از مراکز اصلی تولید و محدود بودن ظرفیت صنایع بزرگ از جمله عواملی است که میتواند بر قیمت تمامشده کالاها اثر بگذارد.
محمودی در عین حال معتقد است تکرار این وضعیت طی سالهای متوالی نیازمند بررسی دقیقتر است.
وی گفت: طبیعی است که در برخی مقاطع زمانی یک استان نرخ تورم بیشتری نسبت به میانگین کشور داشته باشد، اما وقتی این اتفاق برای سالهای متوالی تکرار میشود باید دلایل ساختاری آن بهطور جدی بررسی شود.
این کارشناس اقتصادی تصریح کرد: اگر استانی برای مدت طولانی تورمی بالاتر از میانگین کشور داشته باشد، انتظار میرود فاصله سطح قیمتها با سایر استانها بهمرور افزایش یابد. بنابراین لازم است هم ساختار اقتصادی استان و هم شیوههای محاسباتی مورد ارزیابی قرار گیرد.
نقش سبد مصرف خانوارها در آمار تورم
ابوطالب کاظمی، معاون اقتصادی اداره کل امور اقتصادی و دارایی استان ایلام، نگاه متفاوتی به موضوع دارد.
وی با اشاره به نحوه محاسبه شاخص تورم اظهار کرد: بسیاری از مردم تصور میکنند وقتی گفته میشود ایلام بالاترین نرخ تورم را دارد، یعنی همه کالاها در این استان از سایر نقاط کشور گرانتر هستند؛ در حالی که موضوع به این سادگی نیست.
کاظمی افزود: شاخص تورم بر اساس یک سبد مشخص از کالاها و خدمات محاسبه میشود و هر گروه کالایی وزن خاصی در این سبد دارد.
وی ادامه داد: در استان ایلام بخش مهمی از درآمد خانوارها صرف خرید مواد غذایی میشود. از آنجا که تورم خوراکیها در سالهای اخیر بسیار بالا بوده، طبیعی است که نرخ تورم محاسبهشده برای استان نیز بیشتر از میانگین کشور باشد.
معاون اقتصادی اداره کل امور اقتصادی و دارایی استان ایلام گفت: از سوی دیگر استان ایلام تولیدکننده بخش عمده کالاهای مصرفی نیست و بخش قابل توجهی از نیاز بازار از سایر نقاط کشور تأمین میشود که این مسئله هزینههای حملونقل را افزایش میدهد.
وی همچنین درباره برخی ابهامات موجود نسبت به آمارها اظهار کرد: لازم است سازوکارهای آماری با شفافیت بیشتری برای افکار عمومی تشریح شود تا مردم نسبت به نحوه محاسبه شاخصها آگاهی بیشتری داشته باشند.
مرکز آمار: تورم با گرانی تفاوت دارد
در میان انتقادها و تردیدها نسبت به آمارهای منتشرشده، مسئولان حوزه آمار تأکید دارند که باید میان «تورم» و «سطح قیمتها» تفاوت قائل شد.
زهرهسادات حائری معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامهریزی استان ایلام، در گفتوگو با خبرنگار ایسنا اظهار کرد: تورم به معنای میزان تغییر قیمتها نسبت به دوره قبل است و الزاماً به معنای گرانتر بودن همه کالاها در یک استان نسبت به سایر نقاط کشور نیست.
وی افزود: شاخص تورم بر پایه بیش از ۵۰۰ قلم کالا و خدمت و در قالب ۱۲ گروه اصلی محاسبه میشود و وزن هر گروه در استانهای مختلف متفاوت است.
حائری ادامه داد: در استانهای غربی کشور از جمله ایلام، سهم خوراکیها در سبد هزینه خانوار بیشتر است. به همین دلیل زمانی که قیمت مواد غذایی افزایش شدیدی پیدا میکند، نرخ تورم این استانها نیز بیشتر رشد میکند.
وی با اشاره به برخی مقایسههای قیمتی گفت: در مواردی حتی قیمت بعضی کالاها در تهران بالاتر از ایلام است. بنابراین بالا بودن نرخ تورم به معنای گرانتر بودن مطلق همه کالاها در استان نیست.
معاون آمار سازمان مدیریت و برنامهریزی استان ایلام تأکید کرد: آمارهای مرکز آمار ایران حاصل هزاران قیمتگیری میدانی در سراسر کشور است و بر اساس استانداردهای مشخص محاسبه میشود.
صمت: بازار زیر ذرهبین بازرسان است
همزمان با افزایش نگرانیها درباره وضعیت قیمتها، اداره کل صنعت، معدن و تجارت استان ایلام نیز از تشدید نظارتها بر بازار خبر میدهد.
رضا محمدرحیمی مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان ایلام، با اشاره به افزایش بازرسیها و پروندههای تخلف صنفی اظهار کرد: در ماههای اخیر تعداد بازرسیها از واحدهای صنفی و مراکز عرضه کالا افزایش یافته و بازرسان بهصورت مستمر در سطح بازار حضور دارند.
وی افزود: گزارشهای مردمی، شکایتهای ثبتشده و بازرسیهای میدانی منجر به تشکیل پروندههای متعددی در حوزه گرانفروشی، کمفروشی و سایر تخلفات صنفی شده است.
رحیمی ادامه داد: هیچ تخلفی نادیده گرفته نمیشود و برخورد با متخلفان با جدیت در حال انجام است.
مدیرکل صمت استان ایلام در عین حال معتقد است نباید همه مسائل بازار را به آمار تورم گره زد.
وی گفت: بخشی از افزایش قیمتها ناشی از متغیرهای کلان اقتصادی کشور است و ارتباط مستقیمی با عملکرد واحدهای صنفی ندارد. با این حال نظارت بر بازار بهطور مستمر ادامه خواهد داشت.
برخی مسئولان حوزه بازار نیز معتقدند اعداد اعلامشده درباره تورم استان نیازمند بررسی کارشناسی بیشتر است و باید میان افزایش قیمت برخی کالاها و نرخ تورم محاسبهشده تفاوت قائل شد.
مردم؛ حلقه فراموششده این بحث
در میان همه این اختلاف نظرها، مردم همچنان با واقعیت بازار زندگی میکنند.
برای خانوادهای که هر ماه بخش بیشتری از درآمد خود را صرف خرید مواد غذایی میکند، برای مستأجری که با افزایش اجارهبها مواجه است و برای کارگری که حقوقش از سرعت افزایش قیمتها عقب مانده، تفاوت چندانی ندارد که علت تورم چیست یا چگونه محاسبه میشود.
آنچه مردم میبینند، کوچکتر شدن سفرهها، کاهش قدرت خرید و دشوارتر شدن تأمین هزینههای زندگی است.
یک پرسش جدی برای مدیران
شاید مهمترین نکته در این میان نه خود عدد تورم، بلکه تکرار آن باشد.
اگر ایلام واقعاً سالهاست بیشترین نرخ تورم کشور را تجربه میکند، چه برنامهای برای خروج از این وضعیت وجود دارد؟
اگر مشکل به ساختار مصرف خانوارها بازمیگردد، چه اقداماتی برای افزایش درآمد مردم و کاهش وابستگی به کالاهای وارداتی انجام شده است؟
اگر ضعف زیرساختها عامل اصلی است، چرا پروژههای مؤثر در کاهش هزینههای حملونقل همچنان به سرانجام نرسیدهاند؟
و اگر آمارها تصویر دقیقی از واقعیت ارائه نمیکنند، چرا سالهاست همین ارقام مبنای تصمیمگیری و قضاوت درباره وضعیت اقتصادی استان قرار میگیرد؟
پرسشهایی که پاسخ به آنها میتواند روشن کند ایلام واقعاً رکورددار تورم کشور است یا رکورددار پرسشهای بیپاسخ اقتصادی.
انتهای پیام
