بسیاری از پژوهشگران و تحلیلگران تاریخ انقلاب اسلامی، ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ را آغازگر مسیری میدانند که در نهایت به پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ منتهی شد. در این روز، مردم با حضور در صحنه و اعتراض به سیاستهای حکومت، حمایت خود را از رهبری دینی و ارزشهای اسلامی نشان دادند.
یادآوری سالگرد این قیام، فرصتی برای بازخوانی نقش مردم در تحولات سیاسی کشور و بررسی پیامدهای تاریخی آن است. هر ساله با فرارسیدن این مناسبت، ابعاد مختلف این واقعه و تأثیر آن بر شکلگیری انقلاب اسلامی مورد توجه قرار میگیرد.
در همین رابطه حجتالاسلام احمد صالحی در گفتوگو با ایسنا در تشریح اهمیت قیام ۱۵ خرداد، این رویداد را نقطه آغاز فروپاشی نظام سلطنتی پهلوی دانسته و اظهار میکند: این حرکت مردمی زمینه آشکار شدن عملکرد و سیاستهای رژیم وقت را فراهم کرد.
به گفته وی، حوادث ۱۵ خرداد نقش مهمی در شکلگیری بسترهای اجتماعی و سیاسی انقلاب اسلامی داشت و مسیر مبارزات مردمی را هموار ساخت.
وی با اشاره به جایگاه تاریخی این روز، اظهار میکند: مردم متدین ایران در دفاع از مرجعیت دینی و ارزشهای اعتقادی خود وارد میدان شدند و با فداکاری و ایثار، پیوند عمیق خود با اسلام و آرمانهای دینی را به نمایش گذاشتند.
رئیس حوزه علمیه علوی هیدج همچنین با اشاره به تأثیرپذیری این قیام از فرهنگ عاشورا، خاطرنشان میکند: اعتراضات مردمی پس از بازداشت امام خمینی(ره) شکل گرفت و برخورد شدید حکومت با معترضان، به یکی از تلخترین وقایع آن دوران تبدیل شد.
وی از جمله دستاوردهای این قیام را برجسته شدن نقش نیروهای مذهبی در مبارزه با رژیم، افشای ماهیت حکومت پهلوی و تقویت گرایش به استقلالخواهی و مقابله با نفوذ بیگانگان عنوان میکند.
قیام ۱۵ خرداد نقطه عطفی در تاریخ مبارزات سیاسی ایران
قیام ۱۵ خرداد را میتوان نقطه عطفی در تاریخ مبارزات سیاسی ایران دانست؛ زیرا برای نخستین بار اعتراضات پراکنده مردمی در قالب حرکتی گسترده و مبتنی بر رهبری مذهبی شکل گرفت. این واقعه نشان داد که ظرفیت بسیج اجتماعی مبتنی بر باورهای دینی میتواند به عاملی تعیینکننده در تحولات سیاسی کشور تبدیل شود.
از سوی دیگر، واکنش سختگیرانه حکومت پهلوی به اعتراضات، موجب افزایش نارضایتی عمومی و گسترش فاصله میان مردم و حاکمیت شد. همین مسئله در سالهای بعد زمینه تقویت جریانهای انقلابی و گسترش مخالفتها با رژیم را فراهم کرد و در نهایت به شکلگیری انقلاب اسلامی انجامید.
امام جمعه سلطانیه با اشاره به سالروز قیام ۱۵ خرداد، این رویداد را نخستین صفآرایی گسترده مردم و رهبری نهضت اسلامی در برابر حکومت پهلوی توصیف میکند.
حجتالاسلام سیدعمران حسینینسب به خبرنگار ایسنا میگوید: حضور خودجوش مردم در دفاع از امام خمینی(ره)، الگویی از وفاداری و همراهی ملت با آرمانهای انقلاب را به نمایش گذاشت.
وی ادامه میدهد: تداوم همین روحیه انقلابی در دهههای پس از پیروزی انقلاب اسلامی، کشور را در برابر چالشها و فشارهای مختلف حفظ کرده است.
به گفته حسینینسب، استمرار پیوند میان مردم و رهبری از عوامل مهم عبور کشور از بحرانهای گوناگون و حفظ انسجام ملی بوده است.
سخن پایانی اینکه قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ صرفاً یک اعتراض سیاسی نبود، بلکه نقطه آغاز حرکتی اجتماعی و دینی بود که مسیر تاریخ ایران را تغییر داد. این رویداد نشان داد که نقش مردم در تحولات سیاسی میتواند سرنوشت یک کشور را دگرگون سازد.
بررسی ابعاد مختلف این قیام بیانگر آن است که پیوند میان رهبری دینی و بدنه مردمی جامعه، یکی از مهمترین عوامل تداوم و گسترش نهضت اسلامی در سالهای منتهی به انقلاب بوده است. از همین رو، ۱۵ خرداد در حافظه تاریخی ملت ایران جایگاهی ویژه دارد.
امروز نیز بازخوانی این واقعه تاریخی میتواند در شناخت بهتر روند شکلگیری انقلاب اسلامی و آشنایی نسلهای جدید با فداکاریها و مبارزات مردم ایران نقش مؤثری ایفا کند؛ رویدادی که همچنان به عنوان نمادی از ایستادگی، مطالبهگری و حضور مردم در صحنههای سرنوشتساز کشور شناخته میشود.
انتهای پیام
