حسین مسرّت در گفتوگو با ایسنا، «اردشیر بُنشاهی» را از مشاهیر نیکمرد زرتشتی یزد معرفی کرد و گفت: او فرزند خدارحم پورمرزبان الهآبادی و خرمن خدابخش بود که در حدود سال ۱۲۸۰ خورشیدی در روستای الهآباد زارچ از توابع یزد دیده به جهان گشود.
وی با اشاره به دوران کودکی اردشیر که سومین فرزند خانواده بود، افزود: وی به دلیل بیماری پدر و برای سرپرستی امور خانه، تحصیل در دبستان را نیمهتمام رها کرد و همچون نیاکان خود به کشاورزی پرداخت. مسرّت تأکید کرد که اردشیر به توصیه آموزگارش «استاد بمان رستم ماهیار»، به دلیل داشتن طبعی روان، به سرودن شعر روی آورد و تخلّص «خاضع» را برای خود برگزید.
این پژوهشگر یزدی ادامه داد: اردشیر پس از ازدواج با معلمی در الهآباد، در سال ۱۳۰۶ به ناچار راهی هندوستان شد و در بندر بمبئی به کار پرداخت. وی در سال ۱۳۰۸ نخستین دفتر از دیوان اشعار خود را منتشر کرد و در سال ۱۳۱۰ با عشق به کتاب و مطالعه، دستبهکار بنیانگذاری یک کتابفروشی در بمبئی شد که در ادامه به تأسیس انتشارات «خاضع» انجامید.
مسرّت با اشاره به نقش بیبدیل این کتابفروشی گفت: کتابفروشی خاضع سالها تنها مرکز خرید کتابهای فارسی در هندوستان بود. اردشیر در سال ۱۳۱۲ موفق شد نمایندگی بسیاری از روزنامهها و مجلههای معتبر فارسیزبان ایران را در هند دریافت کند.
وی به کارنامه پربار خاضع در حوزه تصحیح و چاپ کتب اشاره کرد و افزود: او آثار ارزشمندی همچون «سامنامه» خواجوی کرمانی، «تذکره نتایج الافکار»، پندنامۀ ملاّ فیروز، رباعیّات سرمد کاشانی، مینو خرد و بسیاری آثار دیگر را به چاپ رساند. همچنین انتشار کتاب نامور «تذکره سخنوران یزد» که بهترین سرچشمه برای آشنایی با حدود ۵۰۰ سخنور یزدی است، از خدمات ماندگار او در بمبئی بود.
مسرّت در ادامه به نقل از دکتر فرهاد آبادانی، استاد پیشین دانشگاه اصفهان، درباره جایگاه خاضع گفت: «خاضع خدمات شایانی به نشر زبان و ادبیّات فارسی در هندوستان کرده است؛ او بهتنهایی بهاندازه یک خانه فرهنگی عریض و طویل به ادبیات ایران خدمت کرد و با شناسایی و تهیه کتب کمیاب هند، علاقهمندان به فرهنگ ایران را خشنود ساخت.»
نویسنده کتاب چند جلدی «یزد، یادگار تاریخ» گفت: از دیگر آثار وی میتوان به «کلیّات دیوان خاضع» در دو دفتر، «خاطرات اردشیر خاضع»، «رباعیّات خاضع» و «تاریخچۀ الهآباد رستاق» اشاره کرد که همگی در هند به چاپ رسیدند.
وی با بیان این که خاضع در سفرهای متعدد به ایران، همواره با توشه کتاب و مجله به هند بازمیگشت و به زادگاهش الهآباد نیز سر میزد، گفت: خاضع در سال ۱۳۱۲ در اندیشه تأسیس دبستان دخترانه در الهآباد افتاد و پس از جمعآوری کمک از نیکوکاران و جلب حمایت «شاهپور فریدون الهآبادی» ساکن کلکته، ساخت این مدرسه را در سال ۱۳۱۵ آغاز کرد که در سال ۱۳۱۶ گشایش یافت.
وی اظهار کرد: اردشیر خاضع سرانجام پس از ۵۶ سال خدمت در مسیر چاپ، نشر و پخش کتابهای فارسی در هندوستان، در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۶۶ پس از یک دوره بیماری کوتاه در بمبئی درگذشت.
حسین مسرّت در پایان افزود: خوشبختانه پس از او، پسرانش «یزدانیار»، «کهزاد» و «خدارحم بنشاهی» در کنار فعالیتهای اجتماعی، کار کتابفروشی را در بمبئی دنبال کردند و امروز نیز نوهاش مدیریت این کتابفروشی را بر عهده دارد و این نهاد فرهنگی همچنان به حیات خود در هند ادامه میدهد.
انتهای پیام
