مهدی فیضی در گفتوگو با ایسنا درباره کاهش تعداد دانشجویان در سالهای اخیر، اظهار کرد: در چند سال گذشته جمعیت دانشجویی کشور حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفر کاهش یافته است. این موضوع دلایل مختلفی دارد که بخشی از آن به تحولات جمعیتشناختی بازمیگردد. ما در دهه ۸۰ یک پیک جمعیتی داشتیم که بخشی از آن در سالهای بعد وارد دانشگاهها شد، اما با عبور از آن دوره، طبیعی است که جمعیت متقاضی ورود به دانشگاه نیز کاهش پیدا کند.
وی ادامه داد: البته همه ماجرا به مسئله جمعیت مربوط نمیشود. یکی از موضوعات مهم، افزایش بازماندگی از تحصیل پیش از دانشگاه است. آمارهای موجود نشان میدهد، تعداد قابل توجهی از جوانانی که در سن ورود به دانشگاه قرار دارند، اساساً دیپلم یا مدارک لازم برای شرکت در کنکور را ندارند. این پدیده در گذشته نیز وجود داشت، اما شدت و نسبت آن در سالهای اخیر افزایش یافته است و همین مسئله باعث شده تعداد افرادی که از نظر آموزشی امکان ورود به دانشگاه دارند، نسبت به جمعیت آن سن کمتر شود.
رئیس بنیاد ملی نخبگان خراسان رضوی اضافه کرد: بخش قابل توجهی از این چالش در مقاطع پیش از دانشگاه و در مدارس و دبیرستانها شکل میگیرد. باید بررسی شود چه عواملی باعث ترک تحصیل دانشآموزان میشود و چرا برخی از آنان اساساً مسیر ورود به دانشگاه را دنبال نمیکنند. بخشی از این مسئله مشترک میان آموزشوپرورش و آموزش عالی است و به محتوا و شیوههای آموزشی بازمیگردد.
فیضی با اشاره به فاصله میان محتوای آموزشی و نیازهای نسل جدید، خاطرنشان کرد: اگر به محتوایی که امروز در مدارس و دانشگاهها تدریس میشود نگاه کنیم، میبینیم که در بسیاری از موارد با نیازها و علایق نسل جدید همخوانی چندانی ندارد. جامعه، فناوری و سبک زندگی به سرعت تغییر کردهاند، اما محتوای آموزشی ما کمتر متناسب با این تحولات بهروز شده است. در چنین شرایطی طبیعی است که دانشآموز یا دانشجو از خود بپرسد چرا باید مطلبی را یاد بگیرد که احساس میکند کاربردی در زندگی یا آینده شغلی او ندارد.
وی در ادامه با اشاره به ویژگیهای نسلی نسل جدید، بیان کرد: نسل جدید که از آن با عنوان نسل «Z» نیز یاد میشود، ویژگیهای خاص خود را دارد. این نسل معمولاً عجولتر است و در برخی موارد پشتکار کمتری نسبت به نسلهای پیشین نشان میدهد. از سوی دیگر، تجربه نسل قبل را نیز دیده است، نسلی که تحصیل کرد اما در بسیاری از موارد نتوانست به نتایج مورد انتظار در بازار کار دست پیدا کند. همین موضوع باعث شدهاست، که بخشی از جوانان امروز به دنبال مسیرهای جایگزین برای موفقیت باشند.
رئیس بنیاد ملی نخبگان خراسان رضوی ادامه داد: در گذشته کنکور تقریباً تنها مسیر پیش روی جوانان برای ادامه مسیر زندگی تلقی میشد و کمتر کسی تصور میکرد، میتوان بدون دانشگاه نیز مسیر شغلی موفقی داشت. اما امروز بسیاری از جوانان چنین تصوری ندارند و معتقدند راههای دیگری نیز برای پیشرفت وجود دارد. این نگاه تا حدی به جسارت و شجاعت نسل جدید بازمیگردد که به دنبال گزینههای متفاوت هستند و این موضوع لزوماً خبر بدی نیست.
فیضی خاطرنشان کرد: در بسیاری از کشورهای توسعهیافته نیز همه جوانان ۱۸ ساله وارد دانشگاه نمیشوند و مسیرهای مختلف آموزشی و حرفهای برای آنان وجود دارد. حتی اگر به دانشگاههای معتبر جهان نگاه کنیم، میبینیم بخش قابل توجهی از دانشجویان تحصیلات تکمیلی از کشورهای دیگر هستند و این موضوع امری طبیعی است.
وی با بیان اینکه کاهش تقاضا برای تحصیل میتواند هشداری برای دانشگاهها باشد، اضافه کرد: این وضعیت میتواند تلنگری برای نظام آموزش عالی باشد. در گذشته بسیاری از دانشگاهها به دلیل وجود تقاضای بالا، کمتر به کیفیت توجه میکردند، زیرا مطمئن بودند که متقاضی برای تحصیل وجود دارد. اما اکنون شرایط تغییر کرده و حتی برخی دانشگاههای غیردولتی با کاهش جدی دانشجو مواجه شدهاند و ممکن است در آینده دانشگاههای دولتی نیز با چنین چالشی روبهرو شوند.
در دنیای امروز ارزیابی افراد بر اساس مهارت، توانایی و رفتار حرفهای است، نه صرفا مدرک دانشگاهی
رئیس بنیاد ملی نخبگان خراسان رضوی به یکی از شاخصهای مهم در ارزیابی دانشگاهها اشاره کرد و گفت: در دنیا شاخصی وجود دارد که بررسی میکند تحصیل در یک دانشگاه تا چه میزان درآمد مورد انتظار فرد را در آینده افزایش میدهد. به عبارت دیگر مقایسه میشود که اگر فرد در ۱۸ سالگی وارد بازار کار شود چه درآمدی خواهد داشت و اگر چند سال در دانشگاه تحصیل کند، درآمد او پس از فارغالتحصیلی چه میزان افزایش مییابد.
فیضی بیان کرد: در برخی دانشگاههای آمریکا حتی دیده میشود که این شاخص منفی است، یعنی فرد با تحصیل در برخی رشتهها از نظر درآمدی نسبت به زمانی که زودتر وارد بازار کار میشد عقب میافتد. در ایران نیز به احتمال زیاد در بسیاری از دانشگاهها و رشتهها چنین وضعیتی وجود دارد، اما ما کمتر به صورت نظاممند این موضوع را اندازهگیری و اعلام کردهایم.
وی ادامه داد: نسل جدید این مسائل را مقایسه میکند و تصمیم خود را بر اساس همین تحلیلها میگیرد. از سوی دیگر، دانشگاه در گذشته علاوه بر کارکرد آموزشی، نوعی منزلت اجتماعی نیز ایجاد میکرد. اما امروز داشتن مدرک دانشگاهی به تنهایی نمیتواند جایگاه اجتماعی خاصی ایجاد کند و افراد در جامعه بیشتر بر اساس مهارت، توانایی و رفتار حرفهای ارزیابی میشوند.
رئیس بنیاد ملی نخبگان خراسان رضوی اضافه کرد: در بازار کار امروز، مدرک تحصیلی معمولاً مهمترین عامل نیست و حتی گاهی در اولویتهای بعدی قرار میگیرد. مهارتهای فردی، توانایی حل مسئله، مهارتهای ارتباطی و تجربه عملی نقش بسیار مهمتری در موفقیت شغلی دارند. بنابراین صرف داشتن یک مدرک دانشگاهی دیگر نمیتواند همان کارکرد گذشته را داشته باشد.
فیضی به تغییر کارکرد دانشگاه در جابهجایی طبقات اجتماعی اشاره کرد و گفت: در گذشته دانشگاهها تا حد زیادی امکان تغییر طبقه اجتماعی و اقتصادی را فراهم میکردند. بسیاری از دانشجویانی که در دانشگاههای برتر تحصیل میکردند از طبقات اقتصادی پایینتر جامعه بودند و از طریق آموزش عالی میتوانستند جایگاه اجتماعی و اقتصادی خود را ارتقا دهند.
وی افزود: اما امروز در بسیاری از موارد مشاهده میشود، که دانشجویان دانشگاههای برتر عمدتاً از طبقات درآمدی بالاتر جامعه هستند و امکان دسترسی گروههای کمبرخوردار به این دانشگاهها محدودتر شده است. البته هنوز استثناهایی وجود دارد، اما به طور کلی این کارکرد دانشگاه تا حدی تضعیف شده است.
رئیس بنیاد ملی نخبگان خراسان رضوی تصریح کرد: بخشی از این مسئله به سازوکارهای انتخاب و پذیرش دانشجو بازمیگردد که باید مورد بازنگری قرار گیرد، که آموزش عالی بتواند بار دیگر نقش مؤثرتری در ایجاد فرصتهای برابر و تحرک اجتماعی ایفا کند.
انتهای پیام
