آلبرت بغزیان - عضو هیات علمی دانشگاه تهران - در گفتوگو با ایسنا، ضمن تحلیل وضعیت فعلی اقتصاد کشور و تأکید بر لزوم تسهیلگری نهادهای اقتصادی، اظهار کرد: کشور ما اکنون در شرایطی است که نیاز مبرمی به ارز دارد، اما از آنسو، صادرکننده برای انتقال و بازگرداندن ارز حاصل از صادرات با دشواریهایی روبرو است که زمان آن نسبت به قبل طولانیتر شده یا اساساً تمایلی برای بازگشت ارز ندارد.
وی ادامه داد: در چنین وضعیتی دولت باید صادرکننده را راضی نگه دارد؛ استفاده از ابزارهایی مانند تمدید مهلت بازگشت ارز، تبدیل تعهدات ارزی به ریال، یا ارائه تخفیفهای ارزی به واردکنندگان برای تأمین کالاهای اساسی از جمله مواردی است که هر کسی میداند در این شرایط باید انجام شود.
بغزیان با اشاره به اینکه این اقدامات ابتکار خاصی از سوی بانک مرکزی یا وزارت اقتصاد نیست، افزود: اینها جزو وظایف تعریف شده و روتین نهادهای مسئول است و هر کسی میداند در چنین شرایطی باید کدام نرخ را بالاتر یا پایینتر ببرد یا مهلتها را تمدید کند. اما زمانی که یک بحران یا جنگ طولانیتر میشود، این مهلتها دیگر جوابگو نیست. برای مثال، صادرکننده میبیند وقتی باید ارز را به نرخ ۱۵۰ هزار تومان عرضه کند، در حالی که قیمت روغن در کشور سه برابر شده، تمایلی به این کار ندارد و ممکن است ارز را نگه دارد.
بیشتر بخوانید:
مسیر جدید اقتصاد؛ حمایت مشروط جایگزین سختگیریهای ارزی
او گفت: در این میان، ورود دولت به نرخ ارز بازار آزاد و همچنین افزایش مبلغ کالابرگها به دلیل کاهش شدید قدرت خرید مردم، مسائلی است که کاملاً قابل پیشبینی بوده و نمیتوان آنها را یک ابتکار تلقی کرد؛ مگر اینکه تصمیم جدید و بیسابقهای گرفته شود که نیاز به ارزیابی داشته باشد.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به وضعیت تولیدکنندگان توضیح داد: تولیدکننده ما اکنون در وضعیت «رکود تورمی» قرار دارد؛ هزینه تولید بالا رفته و مواد اولیه یا کم شده یا گران شده است. این وضعیت نیاز به حمایت دارد و دولت باید هزینه کند و بخش خصوصی مسئول گرانی مواردی چون نهادههای دامی نیست. اینجا است که نظارت دولت برای جلوگیری از سوءاستفاده، خالینکردن انبارها و ایجاد نکردن کمبود مصنوعی، اهمیت مییابد.
او تاکید کرد: من در این زمینه اقداماتی از طرف دولت ندیدهام و دولت فعلاً سعی دارد همهچیز را با کالابرگ در بخش حمایتی جبران کند، نه در مدیریت نرخ تورم. اگر دانه روغنی وارد نمیشود یا گران است، یعنی پروتکلهای این شرایط رعایت نشده یا احتمالا وزیر و نهادهای مسئول دچار سهلانگاری شدهاند که نتیجه آن کوچکتر شدن سفره مردم است.
من الان میبینم تسهیلاتی برای خرید قسطی کالاهای نهایی میدهند که این اتفاقاً تورمزا است. شما باید به تولیدکننده کمک کنید تا قیمت تلویزیون یا هر کالای دیگری را کاهش دهد، نه اینکه با تسهیلات خرید تقاضا را بالا ببرید.
بغزیان درباره ابلاغیه اخیر بانک مرکزی مبنی بر اخذ جریمه پنج درصدی از صادرکنندگان به دلیل دیرکرد در انجام تعهدات ارزی، تصریح کرد: باید بررسی کرد آیا دست صادرکننده باز بوده یا شرایط او را محدود کرده است؟ گاهی صادرکننده میخواهد سوءاستفاده کند و با نگه داشتن ارز، ریال بیشتری بگیرد، اما گاهی شرایط قهری است. باید مشخص شود آیا واقعاً طرف بیتقصیر است یا خیر. اگر تحریمها یا مسائلی مثل بلوکه شدن پول در امارات یا چین مانع بازگشت ارز شده، نباید صادرکننده را جریمه کرد که مسیر صادراتیاش بسته شود، بلکه باید با او همراهی کرد. اما اگر قصدی برای سوءاستفاده دارد، باید زودتر او را به بازگشت ارز ملزم کرد.
وی در پاسخ به سؤالی درباره احتمال تورمزایی پرداخت وام به تولیدیها و صنایع خرد در صورت عدم وجود نظارت دقیق، گفت: وقتی پول به تولید تزریق میکنیم تورم ایجاد نمیکند، بلکه باعث رونق میشود تا واحد تولیدی با قیمت تمامشده پایینتری به فعالیت ادامه دهد. دولت ممکن است در شناسایی واحدهای نیازمند دچار خطا شود و به همه وام بدهد، اما تزریق سرمایه در گردش به واحدی که واقعاً تولیدش لطمه خورده، تورمزا نیست؛ این پول به جای بازار، صرف تأمین مواد اولیه میشود.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اشاره به اهمیت نظارت دقیق دولت توضیح داد: اگر به تولیدکننده کمک نکنیم تا چکهایش برگشت نخورد و در نتیجه تولید متوقف شود، بیکاری ایجاد میشود و از طرفی، محصول نهایی نایاب و گرانتر شده و باز هم تورم ایجاد میشود. بنابراین، هزینه کردن دولت در این بخش تورمش کمتر از زمانی است که تولید متوقف شود.
بغزیان در پایان گفت: اکنون تسهیلاتی برای خرید قسطی کالاهای نهایی پرداخت میشود که این اتفاقاً تورمزاست. باید به تولیدکننده کمک کرد تا قیمت کالا را کاهش دهد، نه اینکه با تسهیلات خرید، تقاضا را بالا برد. وقتی جنس در بازار وجود دارد اما مردم قدرت خرید ندارند، نباید به آنها پول بدهیم تا خرید کنند؛ بلکه باید پول را به تولیدکننده بدهیم تا کالا را ارزانتر تولید کند. در قسمت عرضه اگر پول تزریق شود ضد تورمی است، اما در قسمت تقاضا، فقط کالا را گرانتر میکند و تولیدکننده تا قیمت تمامشدهاش کاهش نیابد، حاضر به کاهش قیمت نخواهد بود.
انتهای پیام
