شاهین مظفری در گفتوگو با ایسنا، با تشریح فلسفه شکلگیری گروههای دوام، گفت: این گروهها با هدف افزایش آگاهی شهروندان، تقویت خودامدادی و دگرامدادی و بهرهگیری از ظرفیت مردم محلات در ساعات اولیه بحران تشکیل شدهاند.
گروههای دوام نزدیکترین نیروها به محل حادثه
وی با بیان اینکه ایده تشکیل گروههای دوام از تجربه کشورهای دیگر الهام گرفته شده است، اظهار کرد: اعضای این گروهها نزدیکترین افراد به محل وقوع حادثه هستند؛ افرادی که در همان محله زندگی میکنند، ظرفیتها و مشکلات آن را میشناسند و اطلاعات دقیقی از ساکنان در اختیار دارند.
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران، افزود: اعضای دوام میدانند در هر خانه چند نفر زندگی میکنند، آیا سالمند یا فرد دارای معلولیت در آن حضور دارد و حتی در برخی مواقع از شرایط خاص خانوارها نیز آگاهی دارند. به همین دلیل در زمان وقوع بحران، از نخستین افرادی هستند که میتوانند در مدیریت شرایط نقشآفرینی کنند.
دوام؛ متکی بر مردم محله
مظفری با تأکید بر ماهیت مردمی گروههای دوام، گفت: مهمترین ویژگی اعضای این گروهها آن است که فارغ از هرگونه گرایش سیاسی، مذهبی یا اعتقادی، از میان مردم همان محله هستند؛ افرادی که نسبت به محل زندگی خود احساس تعلق دارند و معتقدند باید برای حفظ و کمک به محله خود وارد عمل شوند.
وی ادامه داد: اعضای دوام افرادی فداکار هستند، زیرا در شرایطی وارد میدان میشوند که ممکن است جان خودشان نیز در معرض خطر قرار گیرد. عضویت در دوام به این معناست که فرد آمادگی دارد در زلزله، سیل، جنگ و سایر بحرانها برای کمک به دیگران حضور پیدا کند.
خودامدادی؛ نخستین اصل آموزشهای دوام
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران با اشاره به رویکرد آموزشی این گروهها، اظهار کرد: اصل نخست در دوام، خودامدادی است و پس از آن دگرامدادی قرار دارد. شهروند باید ابتدا بیاموزد در هنگام وقوع بحران چگونه از جان خود محافظت کند، چگونه پناه بگیرد و چه اقداماتی انجام دهد.
وی افزود: هدف اصلی تشکیل گروههای مردمی دوام، افزایش سطح آگاهی شهروندان است و پس از آن، کمکرسانی به دیگران و ایفای نقش در محله مورد توجه قرار میگیرد.
۷۲ ساعت نخست بحران بر عهده مردم است
مظفری با بیان اینکه اتکا به مردم در مدیریت بحران یک اصل پذیرفته شده جهانی است، گفت: در همه کشورهای دنیا ۷۲ ساعت نخست پس از وقوع بحرانهای بزرگ به خود مردم سپرده میشود، زیرا در چنین شرایطی ممکن است راهها مسدود شوند، سامانهها دچار اختلال شوند و حتی بخشی از نیروهای امدادی نیز خود درگیر بحران باشند.
وی با اشاره به جمعیت تهران اظهار کرد: حتی اگر همه نیروهای امدادی شامل هلالاحمر، آتشنشانی، اورژانس، سازمان مدیریت بحران و سایر مجموعهها را در نظر بگیریم، تعداد آنها در مقایسه با جمعیت چند میلیونی شهروندان تهرانی بسیار محدود است. علاوه بر این، نیروها به صورت شیفتی فعالیت میکنند و ممکن است خود یا خانوادههایشان نیز درگیر حادثه شوند.
آموزشندیدن، گاهی خطرناکتر از کمک نکردن است
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران با تأکید بر ضرورت آموزش شهروندان، گفت: مردم آموزشدیده سرمایه اصلی مدیریت بحران هستند. در مقابل، مداخله افراد آموزشندیده میتواند خطرآفرین باشد.
وی ادامه داد: اگر فردی بدون دانش آواربرداری اقدام به جابهجایی مصدوم کند، ممکن است موجب آسیبهای جبرانناپذیری مانند قطع نخاع شود. همچنین اجرای نادرست احیای قلبی ـ ریوی یا اقدامات غیرتخصصی میتواند روند نجات مصدوم را با مشکل مواجه کند.
مظفری افزود: گاهی افراد با نیت کمک وارد عمل میشوند، اما به دلیل نداشتن آموزش کافی، ناخواسته آسیبهای بیشتری ایجاد میکنند؛ از همین رو در برخی شرایط، انجام ندادن یک کار بهتر از انجام نادرست آن است.
نظمپذیری؛ یکی از مهمترین ویژگیهای اعضای دوام
وی با اشاره به عملکرد اعضای دوام در حوادث مختلف، اظهار کرد: شهروند مطلوب از نگاه ما، شهروندی است که آموزش دیده، از آمادگی روحی مناسب برخوردار است، در صحنه بحران دچار آشفتگی نمیشود، ساختارها را میشناسد و میداند در چه جایگاهی باید فعالیت کند.
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین ویژگیهای اعضای دوام، حفظ نظم در صحنه حادثه است. این افراد ضمن انجام وظایف خود، در روند فعالیت دستگاههای امدادی اختلال ایجاد نمیکنند و بدون هیاهو و حاشیه به انجام مأموریتهای خود میپردازند.
وی افزود: عملکرد داوطلبان دوام نشان میدهد این نظام آموزشی، به درستی در میان اعضا نهادینه شده است و آنان به خوبی میدانند چه نقشی بر عهده دارند، در کجا باید حضور پیدا کنند و چگونه در چارچوب ساختار مدیریت بحران فعالیت کنند.
مظفری تأکید کرد: فلسفه وجودی دوام بر مشارکت آگاهانه، آموزشمحور و سازمانیافته مردم در مدیریت بحران استوار است؛ مشارکتی که میتواند در ساعات و روزهای نخست وقوع حوادث، نقش تعیینکنندهای در کاهش خسارات و کمک به آسیبدیدگان ایفا کند.
عضویت در دوام از ۱۴ هزار نفر به بیش از ۶۱ هزار نفر رسیده است
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران با اشاره به توسعه گروههای دوام در سالهای اخیر گفت: امروز با افتخار اعلام میکنیم که بیش از ۶۱ هزار نفر عضو گروههای دوام هستند؛ ظرفیتی که طی پنج تا شش سال گذشته رشد چشمگیری داشته و از حدود ۱۴ هزار نفر به این تعداد رسیده است.
وی افزود: گروههای دوام در قالب شش رسته شامل «دوام حامی»، «دوام عملیاتی»، «دوام اچسی»، «دوام پدافند»، «دوام مربی» و «دوام میراب» فعالیت میکنند. این مجموعه تخصصی علاوه بر آموزشهای عمومی، آموزشهای تخصصی نیز دریافت کردهاند و شبکه خانههای دوام نیز در سالهای اخیر توسعه یافته است.
آزمون بزرگ دوام در روزهای جنگ
شاهین مظفری با بیان اینکه این ظرفیت مردمی در جریان جنگ اخیر در معرض یک آزمون بزرگ قرار گرفت، اظهار کرد: اگرچه قانون به صراحت اعلام کرده که موضوع جنگ در حوزه مأموریتهای سازمان مدیریت بحران تعریف نشده و بیشتر به حوادثی نظیر زلزله، سیل و طوفان پرداخته است، اما ما آموختهایم که نسبت به شهر و محله خود مسئولیت داریم و نمیتوانیم در برابر آسیب دیدن همشهریانمان بیتفاوت باشیم.
وی ادامه داد: سازمان مدیریت بحران میتوانست همانند بسیاری از دستگاهها که مسئولیت مستقیمی در این حوزه نداشتند، کنار بایستد؛ اما نگاه مدیریت شهری این بود که امکانات، ساختمانها و ظرفیتهای سازمان با سرمایه مردم ایجاد شده و باید در روزهای سخت در خدمت مردم قرار گیرد.
حضور کامل نیروهای سازمان مدیریت بحران در صحنه
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران گفت: از نخستین لحظات وقوع حوادث، سازمان مدیریت بحران با تمام ظرفیت وارد میدان شد. تمامی نیروها در محل کار حاضر بودند و فعالیت سازمان حتی برای یک روز هم متوقف نشد.
وی افزود: در این میان، اعضای دوام عملکرد درخشانی داشتند. این افراد هیچ الزام اداری برای حضور نداشتند و مانند سایر شهروندان میتوانستند در خانههای خود بمانند، اما با احساس مسئولیت نسبت به شهر و کشور، داوطلبانه در صحنه حاضر شدند.
دوام؛ امیدبخش آسیبدیدگان در ساعات سخت بحران
مظفری با اشاره به فعالیت اعضای «دوام حامی» در مناطق آسیبدیده گفت: در برخی نقاط، به ویژه در محلهایی که خسارتهای سنگینی وارد شده بود، مردم دچار اضطراب و سردرگمی بودند و نمیدانستند چه اقدامی باید انجام دهند. حضور اعضای دوام در چنین شرایطی به مردم آرامش میداد و این احساس را ایجاد میکرد که افرادی برای کمک به آنها آمدهاند.
وی افزود: بسیاری از کودکان، سالمندان و خانوادههای آسیبدیده با حضور داوطلبان دوام احساس بهتری پیدا میکردند و از شرایط بحرانی فاصله میگرفتند. این اتفاق نتیجه تلاش افرادی بود که بدون چشمداشت برای کمک به مردم وارد میدان شدند.
حضور داوطلبان پیش از استقرار بسیاری از نیروها
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران با اشاره به گستردگی حضور اعضای دوام در مناطق مختلف، اظهار کرد: در برخی محلهها، داوطلبان دوام حتی پیش از استقرار بسیاری از نیروهای امدادی در محل حضور یافته بودند و اقدامات اولیه را آغاز کرده بودند.
وی ادامه داد: امروز هر فردی که صحنههای بحران را از نزدیک مشاهده کرده باشد، حضور اعضای دوام را نیز دیده است. این موضوع دیگر صرفاً یک گزارش سازمانی نیست، بلکه واقعیتی است که در میدان توسط مردم مشاهده شد.
شکلگیری یک جریان اجتماعی در محلات
مظفری گفت: در جریان عملیاتها با افرادی مواجه میشدیم که شاید پیش از آن هرگز آنها را ندیده بودیم، اما پس از گذراندن دورههای آموزشی به شبکه دوام پیوسته بودند و بهصورت خودجوش برای کمک آمده بودند. این موضوع نشان میدهد که دوام از یک ساختار اداری فراتر رفته و به یک جریان اجتماعی مبتنی بر حس مسئولیتپذیری شهروندان تبدیل شده است.
وی افزود: هر فردی به اندازه توان خود در خدمترسانی مشارکت میکرد؛ برخی در توزیع آب و غذا، برخی در برپایی چادرها و برخی دیگر در ارائه خدمات حمایتی به آسیبدیدگان نقش داشتند.
مهمترین دستاورد گروه دوام؛ جلوگیری از احساس رهاشدگی مردم
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران با اشاره به خدمات ارائه شده در چادرهای حمایت روانی و اجتماعی از سوی این گروهها، گفت: بسیاری از افرادی که خانه و دارایی خود را از دست داده بودند، در شرایطی کاملاً بلاتکلیف قرار داشتند و نمیدانستند شب را چگونه سپری کنند.
وی افزود: در چنین شرایطی، تأمین محل اسکان، ارائه اطلاعات، پیگیری وضعیت منازل، خودروها و وسایل شخصی و حتی پاسخگویی به پرسشهای اولیه مردم، نقش مهمی در کاهش اضطراب آنها داشت.
مظفری خاطرنشان کرد: ممکن است برخی از این خدمات در نگاه نخست ساده به نظر برسد، اما برای فردی که در یک لحظه حاصل دهها سال زندگی خود را از دست داده، همین اقدامات اهمیت بسیار زیادی دارد.
وی تأکید کرد: مهمترین کاری که اعضای دوام انجام دادند این بود که اجازه ندادند مردم احساس کنند رها شدهاند؛ آنها در کنار آسیبدیدگان ایستادند و نشان دادند که در روزهای سخت، جامعه و محله آنها را تنها نخواهد گذاشت.
مهمترین دستاورد نیروهای مردمی، جلوگیری از احساس رهاشدگی آسیبدیدگان بود
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران با تأکید بر نقش نیروهای مردمی و داوطلبان در مدیریت بحران، گفت: مهمترین اقدامی که نیروهای دوام و گروههای مردمی انجام دادند این بود که اجازه ندادند آسیبدیدگان احساس کنند در شرایط سخت تنها ماندهاند.
وی اظهار کرد: در زمان وقوع بحران، فردی که خانه، خودرو یا بخش مهمی از زندگی خود را از دست داده، بیش از هر چیز نیاز دارد کسی در کنارش باشد و راه را به او نشان دهد. بسیاری از داوطلبان در این روزها همین نقش را ایفا کردند؛ دست مردم را گرفتند، به آنها آرامش دادند و اطمینان خاطر ایجاد کردند که برای حل مشکلاتشان تنها نیستند.
حمایت روانی از خانوادههای آسیبدیده
شاهین مظفری با اشاره به یکی از نمونههای خدمات ارائه شده در مناطق حادثه دیده، گفت: در یکی از محلهای حادثه با پدری مواجه شدیم که سه فرزند مبتلا به اوتیسم داشت. این خانواده پس از تجربه انفجار و از دست دادن خانه خود در شرایط بسیار دشواری قرار گرفته بودند و کودکان با کوچکترین صدا دچار ترس و اضطراب میشدند.
وی افزود: این پدر علاوه بر از دست دادن منزل خود، با نگرانی مدیریت شرایط فرزندانش روبهرو بود و نمیدانست باید چه اقدامی انجام دهد. در چنین شرایطی، حضور روانشناسان داوطلب و نیروهای حمایتی موجب شد کودکان آرام شوند و خانواده نیز در کوتاهترین زمان ممکن به محل اسکان منتقل شود.
مظفری ادامه داد: گاهی حضور یک متخصص در همان ساعات نخست بحران میتواند از فشار روانی شدید خانوادهها بکاهد و شرایط را برای عبور از بحران تسهیل کند.
تداوم زندگی در کنار امدادرسانی
وی با اشاره به فعالیت گروههای جهادی و نیروهای مردمی در محلات آسیبدیده، گفت: بسیاری از داوطلبان حتی پیش از آغاز برخی اقدامات رسمی، برای پاکسازی منازل و محیطهای آسیبدیده وارد عمل شدند.
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران افزود: این افراد خانههای آسیبدیده را تمیز میکردند، شیشههای شکسته را جمعآوری میکردند، برای پوشاندن پنجرهها نایلون نصب میکردند و تلاش داشتند شرایط زندگی مردم هرچه سریعتر به حالت عادی بازگردد.
وی ادامه داد: شاید این اقدامات در نگاه نخست ساده به نظر برسد، اما در واقع مانع از توقف جریان زندگی خانوادههایی میشد که بهتازگی با یک حادثه سنگین مواجه شده بودند.
جلوگیری از آوارگی مردم
مظفری با اشاره به اسکان اضطراری خانوادههای آسیبدیده در جنگ، اظهار کرد: جنگ و بحران به اندازه کافی تلخ و دشوار است؛ از دست دادن خانه، دارایی و حتی عزیزان شرایط سنگینی را به مردم تحمیل میکند. تلاش مجموعه مدیریت شهری، نیروهای دوام و گروههای مردمی این بود که مشکلات جدیدی به این شرایط اضافه نشود.
وی افزود: در بسیاری از موارد، خانوادهها در همان ساعات اولیه به محل اسکان موقت هدایت شدند و خدمات مورد نیاز آنان فراهم شد تا احساس بیپناهی و آوارگی نکنند.
نقش مردم در حفظ داراییهای آسیبدیدگان
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران با اشاره به فعالیت داوطلبان در جمعآوری و انتقال وسایل باقیمانده از ساختمانهای آسیبدیده گفت: در برخی ساختمانها، نیروهای مردمی و جهادی با تلاش فراوان وسایل سالم را از میان خرابهها خارج میکردند تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود.
وی افزود: این افراد با درک شرایط اقتصادی خانوادهها، حتی برای حفظ وسایلی مانند یخچال، لوازم خانگی و سایر داراییهای باقیمانده تلاش میکردند، زیرا میدانستند هر یک از این وسایل برای صاحبانشان ارزش زیادی دارد و میتواند بخشی از خسارتهای واردشده را جبران کند.
مردم؛ حلقه اصلی مدیریت بحران
مظفری با تأکید بر نقش تعیینکننده مردم در مدیریت بحران، اظهار کرد: تجربه روزهای اخیر بار دیگر نشان داد که بدون حضور مردم، مدیریت چنین بحرانهایی امکانپذیر نیست.
وی ادامه داد: گروههای دوام، نیروهای جهادی، پزشکان داوطلب و شهروندانی که به هر شکل در میدان حاضر شدند، بخش مهمی از بار خدمترسانی را بر دوش کشیدند. این مشارکت مردمی موجب شد بسیاری از مشکلات در کوتاهترین زمان ممکن برطرف شود.
حل گرههای مردم با مشارکت اجتماعی
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران خاطرنشان کرد: در بسیاری از موارد، داوطلبان و متخصصان مردمی با حضور در مناطق آسیبدیده مشکلاتی را حل کردند که در شرایط عادی ممکن بود زمان زیادی برای رفع آنها صرف شود.
وی افزود: پزشکان داوطلب، نیروهای خدماتی، گروههای جهادی و سایر شهروندان حاضر در میدان، با استفاده از دانش و توان خود به کمک مردم آمدند و نشان دادند که مشارکت اجتماعی میتواند بسیاری از گرههای موجود در شرایط بحران را باز کند.
مظفری تأکید کرد: تجربه این روزها ثابت کرد هر زمان به مردم اعتماد شود و بستر مشارکت آنها فراهم باشد، ظرفیت عظیمی برای کمکرسانی، همدلی و عبور از بحرانها شکل میگیرد؛ ظرفیتی که نقش آن در مدیریت بحرانها غیرقابل انکار است.
روایتهای میدانی از خسارتهای انسانی، واقعیت بحران را آشکار میکند
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران با تأکید بر اهمیت ثبت و روایت مشاهدات میدانی در حوادث اخیر، گفت: آنچه نیروهای مردمی، داوطلبان و امدادگران در صحنههای بحران مشاهده کردند، بخش مهمی از واقعیتهای این حوادث است که باید برای افکار عمومی بازگو و ثبت شود.
خانوادهای که تنها دو نفر از آن باقی ماندند
شاهین مظفری با اشاره به یکی از تلخترین روایتهای میدانی در جنگ، اظهار کرد: در یکی از محلهای حادثه، بانویی میانسال از خانوادهای سخن میگفت که بیش از ۲۰ نفر از اعضای آن را از دست داده بودند. پدر این خانواده سالها تلاش کرده بود تا با فروش داراییهای خود و ساخت چند واحد مسکونی، فرزندان و اعضای خانواده را در کنار یکدیگر نگه دارد.
وی افزود: اعضای این خانواده در چندین واحد یک مجتمع زندگی میکردند و در جریان حادثه، بخش عمده آنان جان خود را از دست دادند؛ به گونهای که از یک خانواده بزرگ تنها دو نفر باقی مانده بودند.
مظفری ادامه داد: حجم اندوه و خسارت انسانی در برخی از این خانوادهها به اندازهای بود که روایت آن برای بسیاری از افراد دشوار است.
خسارتهایی فراتر از اعداد و آمار
واقعیتهایی که در پشت آمارهای خسارات جنگ پنهان میماند
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران با بیان اینکه بسیاری از آسیبهای وارد شده در آمارهای رسمی قابل مشاهده نیست، گفت: در برخی موارد خانوادهها علاوه بر از دست دادن عزیزان خود، با مشکلات متعدد اقتصادی و معیشتی نیز مواجه شدهاند.
وی افزود: در یکی از موارد، مادری که فرزند خود را از دست داده بود، همچنان درگیر پرداخت اقساط جهیزیه دخترش بود. اینها واقعیتهایی است که در پشت آمارهای خسارت پنهان میماند و کمتر دیده میشود.
نابودی معیشت خانوارها در کنار خسارتهای جانی
مظفری با اشاره به خسارتهای اقتصادی وارد شده به شهروندان در جنگ، اظهار کرد: بسیاری از افراد نه تنها خانه و دارایی خود را از دست دادهاند، بلکه ابزار کار و منبع درآمدشان نیز نابود شده است.
وی ادامه داد: رانندگان تاکسیهای اینترنتی، پیکهای موتوری، صاحبان کسبوکارهای کوچک و بسیاری از شهروندان دیگر، وسایل و سرمایهای را از دست دادهاند که منبع اصلی تأمین معاش خانوادههایشان بوده است.
روایت یک پدر و آرزوی شنیدن فرزندش
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران با اشاره به یکی از نمونههای میدانی از امدادرسانیها، گفت: در یکی از مناطق آسیبدیده، صاحب یک کارگاه تعمیر مبلمان، هم محل کسبوکار خود و هم خودرو و وسایلش را از دست داده بود. این فرد فرزندی دارای اختلال شنوایی داشت و در تلاش بود با تأمین هزینههای سنگین درمان، امکان شنیدن را برای فرزندش فراهم کند. او قصد داشت بخشی از داراییهای خود را برای تأمین هزینه درمان به فروش برساند، اما حادثه باعث از بین رفتن سرمایه و برنامههایش شد.
مظفری خاطرنشان کرد: این قبیل روایتها نشان میدهد که در بسیاری از موارد، خسارتهای جنگ تنها به تخریب ساختمانها محدود نمیشود، بلکه آرزوها، برنامهها و آینده خانوادهها نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
ثبت تجربههای مردمی برای آینده
وی با تقدیر از نیروهای داوطلب، گروههای مردمی و اعضای دوام، گفت: افرادی که در صحنه حضور داشتند، از نزدیک با واقعیتهای زندگی آسیبدیدگان مواجه شدند و روایتهای آنان میتواند در ثبت ابعاد انسانی این حوادث نقش مهمی داشته باشد.
معاون آموزش سازمان مدیریت بحران شهر تهران افزود: تجربههای میدانی باید مستندسازی شود تا هم فداکاری نیروهای مردمی دیده شود و هم فرهنگ مسئولیتپذیری و حضور داوطلبانه در شرایط بحران به یک الگوی اجتماعی تبدیل شود.
حضور مردم؛ سرمایه اصلی در روزهای بحران
مظفری در پایان تأکید کرد: آنچه در روزهای بحران بیش از هر چیز به چشم آمد، حضور مردم در کنار مردم بود. نیروهای داوطلب، گروههای مردمی و اعضای دوام نشان دادند که سرمایه اجتماعی و حس مسئولیتپذیری شهروندان، یکی از مهمترین ظرفیتهای کشور برای عبور از شرایط دشوار است.
انتهای پیام
