۱۰ ژوئن برابر با چهارشنبه ۲۰ خرداد، در تقویم جهانی به نام روز صنایع دستی ثبت شده است؛ روزی برای یادآوری هنرهایی که از دل زندگی ساده مردم بیرون آمدهاند و با دست ساخته شدهاند، هنرهایی که شاید در ظاهر یک وسیله یا یک نقش باشند، اما در واقع پشت هرکدامشان سالها زندگی، تجربه و فرهنگ خوابیده است.
در این میان کردستان جایگاە خاص خود را دارد، جایی که از قدیم تا امروز، هنر و زندگی از هم جدا نبودهاند؛ اگر کمی دقیق نگاه کنی، تقریباً در هر خانه، هر کوچه و هر روستا میشود ردّی از هنر دید؛ از گلیمی که روی زمین یا دیوار خانه مادربزرگ پهن است، تا شالی که از دل نخ و پشم بیرون آمده، تا سبدهایی که از شاخههای درخت درست شدهاند.
در گذشتههای دور، زمانی که راههای سخت و صعبالعبور کردستان ارتباط این سرزمین را با بیرون محدود کرده بود، مردم این خطه برای رفع نیازهای روزمره خود به طبیعت پناه بردند و از دل آن، هنر آفریدند.
آنان با دستانی خالی اما ذهنی سرشار از ذوق، از پشم، چوب، گیاه و سنگ، آثاری خلق کردند که امروز نه تنها کاربردی نیستند، بلکه به عنوان گنجینههایی فرهنگی و هنری در جهان شناخته میشوند. این صنایع دستی، در حقیقت شناسنامهای زنده از تاریخ و هویت کردستاناند؛ روایتگر زندگی مردمانی سختکوش، صبور و خلاق.
گلیمبافی؛ نقشهایی از دل طبیعت و خیال
یکی از برجستهترین هنرهای دستی کردستان، گلیمبافی است؛ هنری که در تار و پود آن، زندگی و طبیعت در هم تنیده شدهاند، گلیمهای کردی با رنگهایی زنده و طرحهایی متنوع، هرکدام داستانی متفاوت دارند؛ هیچ دو گلیمی کاملاً شبیه هم نیست، گویی هر بافته، امضای ذهن و روح بافنده خود را بر دوش میکشد.
گلیم کردستان، انعکاسی از طبیعت بکر این سرزمین است؛ کوهها، دشتها، رودها و حتی احساسات روزمره مردم در نقشهای آن دیده میشود، زنان هنرمند کرد، بدون طرح از پیش تعیینشده، ذهن خود را به دار قالی میسپارند و نقشها را به صورت بداهه خلق میکنند؛ گویی هر گره، جملهای از کتاب زندگی است و هر رنگ، واژهای از زبان طبیعت.
شالبافی؛ پیوندی میان زندگی، نیاز و هنر
شالبافی یکی دیگر از هنرهای اصیل و کهن کردستان است؛ هنری که ریشههای آن را باید در دل تاریخ زندگی روستایی و عشایری این سرزمین جستوجو کرد.
زمانی که انسان برای نخستینبار نیاز به پوشش را درک کرد، هنر بافت پارچه نیز به شکلی ابتدایی شکل گرفت و در کردستان به مرور زمان به یکی از صنایع مهم و ارزشمند تبدیل شد.
در این هنر، پشم بزهای مرغز که دارای کیفیتی ممتاز است، در فصل بهار توسط دامداران با دقت چیده میشود، پس از شستوشو و آمادهسازی، زنان هنرمند با حوصله آن را «شی کردن» میکنند و سپس با استفاده از دوک نخریسی سنتی که در زبان محلی «تهشی» نام دارد، پشمها را به نخ تبدیل میکنند، این نخها در دستگاههای ساده اما دقیق بافندگی به شالهایی تبدیل میشوند که هم کاربردیاند و هم زیبا.
این شالها در گذشته کاربردهای فراوانی داشتهاند از دوخت لباسهای محلی مردانه همچون چوخه و رانک گرفته تا جوراب، کلاه و سایر پوشاک سنتی، شالبافی تنها یک صنعت نیست، بلکه بخشی از هویت پوشش و فرهنگ مردم کردستان است.
ارغوانبافی؛ هنر دستهایی صبور
ارغوانبافی، از آن دسته هنرهایی است که با دیدنش، ذهن به گذشتههای دور سفر میکند؛ به روزهایی که زندگی سادهتر بود و ارتباط انسان با طبیعت، عمیقتر.
در این هنر، شاخههای نازک درخت بید با دستان هنرمندانه به سبدهایی ظریف و زیبا تبدیل میشوند؛ سبدهایی که در عین سادگی، جلوهای از ظرافت و دقت را به نمایش میگذارند.
این سبدها، روزگاری بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره مردم بودند، اما امروز بیش از آن که ابزار باشند، یادگاری از گذشتهاند؛ یادگاری از نسلی که با طبیعت زندگی میکرد و از آن الهام میگرفت.
قالیبافی؛ روایت زندگی در تار و پود
قالی کردستان، یکی از شناختهشدهترین و ارزشمندترین صنایع دستی ایران است که شهرتی جهانی دارد. هرچند تاریخ دقیق آغاز آن مشخص نیست، اما ریشههای آن به زندگی عشایری و کهن این سرزمین بازمیگردد.
قالی کردی، تنها یک زیرانداز نیست؛ روایتی است از زندگی مردم کوهستان. طرحهای شکسته، نقشهای هندسی و رنگهای گرم آن، بازتابی از طبیعت سخت اما زیبای کردستان است، پشم مورد استفاده در این قالیها، بافتی زبرتر دارد که خود نشانی از شرایط اقلیمی و زندگی مردمان این خطه است.
قالی کردستان در سبکهای مختلفی همچون سنه، بیجار(گروس) و بافت عشایری شناخته میشود؛ هرکدام با ویژگیهای خاص خود، بخشی از فرهنگ و تاریخ این سرزمین را روایت میکنند، در هر گره از این قالیها، داستانی نهفته است؛ داستانی از صبر، رنج، امید و زیبایی.
کلاش؛ قدمهایی از دل تاریخ
کلاش یا گیوه، یکی از شناختهشدهترین نمادهای پوشش در کردستان است. این پاپوش سبک و انعطافپذیر با زیرهای از پارچه فشرده و رویهای از پنبه ساخته میشود و قدمتی چندصدساله دارد.
ریشه تولید کلاش به منطقه اورامانات بازمیگردد و گفته میشود سابقه آن به بیش از ۱۵۰۰ سال پیش میرسد، این کفش سنتی هنوز هم در بسیاری از مناطق کردستان و کرمانشاه تولید و استفاده میشود و نمادی از سادگی، دوام و زندگی در دل طبیعت سخت کوهستانی است.
منبتکاری؛ نقشهایی بر دل چوب
منبتکاری در کردستان سابقهای طولانی دارد و نمونههای آن در درهای چوبی قدیمی و آثار باقیمانده از دوران صفوی به چشم میخورد، این هنر با کندهکاریهای ظریف و دقیق، چوب را به اثری هنری و چشمنواز تبدیل میکند.
امروزه نیز استادکاران سنندجی با مهارت بالا، این هنر را ادامه میدهند و آثار متنوعی خلق میکنند که ترکیبی از سنت و خلاقیت است.
جولایی؛ حرکت دستها روی دار نساجی
جولایی یا کارگاههای سنتی نساجی، از دیگر جلوههای هنر در کردستان و مناطق همجوار است، در این کارگاهها که نام آن برگرفته از واژه «جولا» به معنای جنبوجوش است، بافندگان با حرکتهای پیوسته و منظم، پارچههایی از پشم گوسفند و بز تولید میکنند.
این هنر بیشتر برای تولید لباسهای سنتی مردانه کاربرد داشته و همچنان در برخی مناطق بهعنوان بخشی از میراث فرهنگی حفظ شده است.
نمدبافی دوام در دل زندگی
نمدبافی از دیگر صنایع دستی مهم کردستان است که ریشه در زندگی دامداری و سبک معیشت مردم دارد، نمد به دلیل مقاومت بالا در برابر سرما و رطوبت، همواره جایگاه ویژهای در زندگی مردم مناطق کوهستانی داشته است.
لباس کردی؛ هویت در رنگ و نقش
لباس کردی را میتوان یکی از زیباترین و شاخصترین پوشاک سنتی ایران دانست؛ پوششی که با دامنهای پرچین، رنگهای زنده و طراحیهای متنوع، جلوهای خاص به فرهنگ این منطقه بخشیده است.
این لباسها تنها یک پوشش نیستند، بلکه نشانهای از هویت محلیاند، هر منطقه از کردستان، سبک خاص خود را در لباس دارد و از نوع پوشش میتوان به خاستگاه فرهنگی افراد پی برد؛ همین تنوع و اصالت لباس کردی را به یکی از نمادهای مهم فرهنگی این سرزمین تبدیل کرده است.
موجبافی؛ تار و پود زندگی
موجبافی یا رختخوابپیچ، یکی از هنرهای اصیل و قدیمی کردستان است که با پشم گوسفند بافته میشود؛ این دستبافتهها در گذشته بخش مهمی از جهیزیه دختران کرد را تشکیل میدادند و در زندگی روزمره کاربردهای فراوانی داشتند؛ از سجاده و پشتی گرفته تا روانداز و پوشش کرسی.
به گزارش ایسنا، امروز اگرچه این هنر با کاهش تعداد بافندگان مواجه شده، اما همچنان در برخی مناطق زنده است و هر قطعه موج، یادآور روزگاری است که زندگی سادهتر اما پیوند انسان با دستساختههایش عمیقتر بود.
انتهای پیام
