داستان این زیرانداز قدیمی از جایی شروع شد که امروزه تنها تلی خاک از آن باقی مانده، جایی که به آن گنج دره میگویند. تپهای باستانی که در هرسین کرمانشاه قرار گرفته و حدود یازده هزار سال پیش مردمانی در آنجا زندگی میکردند که برای اولین بار از کوچ کردن دست کشیدند، در یک جا ساکن شدند، یک روستا را شکل دادند و کم کم به کشاورزی و دامپروری روی آوردند و توانستند برای اولین بار بُز را اهلی کنند.
آنها در همین محدوده کوچک کارهای بزرگی را انجام دادند که بعدها نامشان را در تاریخ ثبت کرد. آنها حدود پنج هزار سال بعد از اینکه یکجانشین شدند، پس از آزمون و خطاهای بسیار توانستند از موی بز زیراندازهایی را خلق کنند که امروز به آن گلیم میگویند. تا پیش از آن زیرانداز آنها از حصیر و بوریا بود و بعدها توانستند زیراندازی ببافند که مقاومتر، زیباتر و گرمتر از بوریا بود و زینت بخش قصر پادشاهان تا مردمان محلی بود.
و حالا پس از هزاران سال، گلیم هرسین، نسل به نسل و سینه به سینه به امروز رسیده و به هنری اصیل و جهانی تبدیل شده است. دست بافتهای که هر چه از قدمتش میگذرد و عمرش بیشتر میشود، زیباییهایش دو چندان میشود.
فیروز ناصری از پیشکسوتان گلیم بافی هرسین به مناسبت هفته صنایع دستی(۲۰ تا ۲۷ خرداد) در گفت و گو با خبرنگار ایسنا، اظهار کرد: براساس مستندات تاریخی، مناطقی همچون گنج دره، کرتویج، دینور و ... مکانهایی بودهاند که انسانها در آنها به یکجانشینی روی آوردهاند و پس از اینکه یکجانشین شدند، خلاقیت و ابتکاراتی داشتهاند که ما امروزه از آنها به عنوان صنایع دستی یاد میکنیم، از جمله گلیم هرسین.
وی با بیان اینکه گلیم هرسین یکی از صنایع دستی شاخص کرمانشاه است، عنوان کرد: اهمیت این دست بافته تاریخی به گونهای است که شهر هرسین را به عنوان شهر ملی گلیم ثبت کردهاند و نشان جغرافیایی گلیم نیز به نام همین شهر در سازمان یونسکو ثبت شده است.
این پیشکسوت گلیم بافی اضافه کرد: گلیم هرسین مفرش و زیراندازی است که سابقه بسیار طولانیتری نسبت به فرش دارد، چراکه قدمت فرش حدود ۲۶۰۰ سال و قدمت گلیم حدود شش هزار سال است، لذا پادشاهان و حاکمان افرادی را در دربار تربیت میکردند که زیراندازهایی مانند گلیم را با پشم ببافند تا هم دربار خود را با آن تزئین کنند و هم اینکه به دیگر کشورها هدیه بدهند.
وی با بیان اینکه اولین گلیمها با موی بُز بافته میشد، عنوان کرد: بعدها گلیمهایی را از پشم گوسفند نیز میبافتند، اما اصل آن از موی بز بوده و بتدریج تکامل یافته است.
ناصری خاطرنشان کرد: اولین گلیمهایی که بافته میشد، طرح آنها میل ماش (راه راه سیاه و سفید) بود، اما بعدها هنرمند خلاق این منطقه با الهام از طبیعت، نقوش دیگری مانند پرندگان، حیوانات و طبیعت را برای بافت گلیم بکار میگرفتند، بگونهای که در حال حاضر ۱۴ نقش اصلی و ۳۰ نقش منشعب در گلیم هرسین وجود دارد که همگی از محیط اطراف و طبیعت گرفته شدهاند.
وی به ثبت نشان جغرافیایی گلیم هرسین در سالهای گذشته اشاره کرد و افزود: درحال حاضر مالکیت فکری، معنویی و جغرافیایی نقوش گلیم هرسین به نام این شهر ثبت شده، به آن معنا که اگر هرکدام از نقوش این گلیم در هرجای دنیا استفاده شود، به نام هرسین خواهد بود.
این پیشکسوت گلیم بافی با بیان اینکه در حاضر در سایر مناطق کشور نیز گلیمهایی تولید میشود، عنوان کرد: گلیم مناطق دیگر از نظر بافت، متریال، تکنیک، ماندگاری و رنگ با گلیم هرسین متفاوت است، بعلاوه اینکه گلیم هرسین دو رویه است، یعنی میتوان از هر دو رویه آن استفاده کرد.
وی اضافه کرد: یکی از ویژگیهای شاخص گلیم این است که هرچه زمان میگذرد، تاره تر بنظر میرسد و رنگهای آن بیشتر باز میشود و از طرفی رنگهایی که در آن بکار گرفته میشود، همه رنگهای طبیعی هستند.
ناصری در ادامه با بیان اینکه مواد اولیه تولید گلیم همگی در داخل استان کرمانشاه وجود دارد، عنوان کرد: بخش مهمی از مواد اولیه مورد نیاز کار ما برای تولید گلیم پشم است که در استان تولید میشود، اما متاسفانه خام فروشی میشود، بگونهای که سالانه حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ تن پشم بز و گوسفند از استان خارج میشود و به تبریز، کاشان و اصفهان میرود و پس از فرآوری با چندین برابر قیمت دوباره به استان بر میگردد، لذا مسئولین باید برای تکمیل این زنجیره ارزش چاره اندیشی کنند.
وی با تاکید براینکه گلیم هرسین قابلیت ثبت جهانی شدن را دارد، اظهار کرد: برای اینکه گلیم هرسین به ثبت جهانی برسد، باید حداقل پنج کارگاه فعال و حداقل یک تعاونی داشته باشیم، اما متاسفانه چنین چیزی در هرسین نیست و تعداد بافندههای آن نیز حدود ۱۰۰ نفر است.
این پیشکسوت گلیم بافی هرسین خاطرنشان کرد: از طرفی اگر کل شهر هرسین را جستجو کنید، نمیتوانید دو مغازه گلیم فروشی را پیدا کنید، درحالیکه اینجا مهد تولید گلیم است.
وی با بیان اینکه گلیم هرسین برای معرفی و ثبت جهانی شدن نیاز به معرفی دارد، افزود: در این راستا باید جشنوارههایی را برگزار کرد. در زمان استاندار سابق کرمانشاه برای برگزاری یک جشنواره ملی برنامه ریزیهایی را انجام دادیم که متاسفانه با تغییر مدیریت استان این امر مغفول ماند.
ناصری اضافه کرد: از سال ۱۳۹۴ برای برگزاری این جشنواره در حال پیگیری هستم تا دستگاههای مختلف را پای کار بیاوریم، ولی هیچکدام تاکنون همکاری لازم را نداشتهاند.
وی در ادامه با بیان اینکه کار استانداردسازی گلیم هرسین در سالهای گذشته انجام شده، عنوان کرد: تاکنون در قالب دو مجموعه، استانداردسازی گلیم هرسین را در حوزه ویژگیها(متریال و مواد اولیه ) و آئینه کاریها(رویه کار) در ۴۸ صفحه انجام دادهایم، اما متاسفانه این طرح هم اکنون در قفسه کتابخانهها خاک میخورد و به مرحله اجرا نرسیده است.
پیشکسوت گلیم بافی هرسین ادامه داد: اگر در آموزشها این گلیم استاندارد تدریس شود، ارزش افزوده محصول چندین برابر افزایش پیدا میکند، اما متاسفانه میراث فرهنگی استان برنامهای برای آموزش اصولی گلیم در دستور کار ندارد.
وی با بیان اینکه علاوه بر گلیم چند مورد دیگر از صنایع دستی استان نیز تاکنون استانداردسازی شدهاند، اما در بحث آموزشها این اصول مورد توجه قرار نمیگیرند، عنوان کرد: قول میدهیم اگر آموزشهای صنایع دستی اصولی و طبق استانداردها باشد، نرخ بیکاری استان نیز کاهش یابد.
انتهای پیام
