حجتالاسلام حسین عزیزی، امروز چهارشنبه ۲۷ خرداد، در نشست تبیینی امربهمعروف و نهیازمنکر که با حضور اعضای جهاد دانشگاهی واحد اصفهان برگزار شد، اظهار کرد: رویکرد صحیح در بزرگداشت مناسبتهای دینی آن است که این مناسبتها در بستر زندگی و فعالیتهای روزمره مردم موردتوجه قرار گیرد و بهجای توقف امور، فرصتی برای ارتقای معرفت، بصیرت و آگاهی عمومی فراهم شود.
وی با بیان اینکه آموزههای اسلامی بر نشاط، پویایی و جریان مستمر زندگی تأکید دارند، افزود: میتوان بخشی از زمان فعالیتهای اداری، آموزشی و اجتماعی را به تبیین مفاهیم دینی و فرهنگی اختصاص داد و سپس روند عادی کار و خدمترسانی را ادامه داد؛ رویکردی که ضمن حفظ بهرهوری، به تعمیق فرهنگ دینی در جامعه نیز کمک میکند.
عضو هیئتعلمی دانشکده علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان با اشاره به اهمیت پیوند میان دین و زندگی روزمره بیان کرد: یکی از کارکردهای مهم دین، معنا بخشیدن به فعالیتهای عادی زندگی است؛ بهگونهای که کار، تلاش، مسئولیتپذیری و خدمت به دیگران از سطح یک فعالیت روزمره فراتر رفته و به عملی ارزشمند و اثرگذار تبدیل شود.
حجتالاسلام عزیزی ادامه داد: زمانی که فعالیتهای روزمره با انگیزههای معنوی و الهی همراه شود، احساس تکرار، خستگی و بیمعنایی در زندگی کاهش مییابد و افراد باانگیزه و امید بیشتری به ایفای نقشهای اجتماعی خود میپردازند.
وی با تأکید بر ضرورت تبیین صحیح ارزش کار در جامعه گفت: در فرهنگ اسلامی، تلاش برای کسب روزی حلال، خدمت به خانواده و ایفای مسئولیتهای اجتماعی از جایگاه والایی برخوردار است و باید این نگاه بیشازپیش در جامعه ترویج شود.
این استاد دانشگاه همچنین نقش بانوان در مدیریت خانواده و تربیت نسل آینده را بسیار مهم دانست و افزود: بسیاری از مسئولیتهای خانوادگی و اجتماعی که بر عهده بانوان قرار دارد، نیازمند تلاش، صبر و فداکاری فراوان است و باید ارزش و اهمیت این نقشها بهدرستی برای جامعه تبیین شود.
حجتالاسلام عزیزی با اشاره به اهمیت فرهنگسازی در حوزه امربهمعروف و نهیازمنکر خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین راههای اثرگذاری در این حوزه، ارتقای سطح آگاهی عمومی و ترویج نگاه صحیح به مسائل اجتماعی، فرهنگی و دینی است؛ موضوعی که میتواند زمینهساز رشد فرهنگی و تقویت سرمایه اجتماعی در جامعه شود.
وی تأکید کرد: جامعهای که مفاهیم دینی را در متن زندگی روزمره خود جاری کند، علاوه بر برخورداری از پویایی و نشاط اجتماعی، در مسیر تعالی فرهنگی و اخلاقی نیز گامهای مؤثرتری برخواهد داشت.
امربهمعروف و نهیازمنکر یک اصل عقلانی و زیربنای اصلاح اجتماعی است
عضو هیئتعلمی دانشکده علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان با تأکید بر ضرورت بازنگری در برخی شیوههای ترویج آموزههای دینی اظهار کرد: سبک زندگی اسلامی باید بهگونهای طراحی شود که با نیازها و اقتضائات طبیعی زندگی انسانها تعارض نداشته باشد و بتواند در متن زندگی روزمره مردم جریان پیدا کند.
حجتالاسلام عزیزی افزود: دین اسلام، دین نشاط، پویایی و حرکت است و هر آنچه نشانه ضعف، رکود و کاهش بهرهوری جامعه باشد، نمیتواند باروح تعالیم اسلامی سازگار تلقی شود. ازاینرو لازم است میان امور اجتماعی و مناسبتهای دینی تفکیک روشنی وجود داشته باشد و از نسبتدادن برخی رویههای اجتماعی به آموزههای دینی پرهیز شود.
وی ادامه داد: جامعه نیازمند استراحت، تفریح و برنامهریزی برای اوقات فراغت است، اما این موضوعات باید در چارچوب نیازهای اجتماعی و مدیریتی تعریف شود و نباید بهعنوان یک الزام دینی معرفی شوند.
عضو هیئتعلمی دانشکده علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان با اشاره به اهمیت فرهنگسازی در حوزه مسائل دینی گفت: اصلاح نگرشها و ایجاد درک صحیح از مفاهیم دینی نیازمند گفتوگو، آموزش و تبیین مستمر در میان نخبگان، دانشگاهیان و اقشار مختلف جامعه است و این مسیر باید بهتدریج در فضای فرهنگی کشور نهادینه شود.
حجتالاسلام عزیزی، امربهمعروف و نهیازمنکر را از بنیادیترین مفاهیم اسلامی دانست و تصریح کرد: این فریضه صرفاً یک دستور فردی یا رفتاری نیست، بلکه یکی از مهمترین اصول اصلاح اجتماعی و از پایههای اندیشه دینی به شمار میرود.
وی توضیح داد: امربهمعروف و نهیازمنکر پیش از آنکه یک موضوع اجرایی باشد، ریشهای عقلانی دارد و بر مبنای منطق، خردورزی و مسئولیتپذیری اجتماعی شکلگرفته است. به همین دلیل در بخشی از تاریخ اندیشه اسلامی، این موضوع در مباحث اعتقادی و کلامی موردتوجه ویژه قرار داشته است.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: تحقق صحیح امربهمعروف و نهیازمنکر زمانی امکانپذیر است که جامعه با رویکردی عقلانی، آگاهانه و مبتنی بر گفتوگو به مسائل فرهنگی و اجتماعی نگاه کند و زمینه مشارکت عمومی در اصلاح امور فراهم شود.
امربهمعروف و نهیازمنکر نباید به چند مصداق محدود شود
حجتالاسلام عزیزی با تأکید بر گستردگی مفهوم امربهمعروف و نهیازمنکر تأکید کرد: هر اقدامی که از منظر عقل، اخلاق و مصلحت عمومی بهعنوان یک عمل نیک و مفید شناخته شود، در دایره معروف قرار میگیرد و نمیتوان این فریضه را به چند موضوع محدود و خاص تقلیل داد.
وی افزود: فعالیتهای اقتصادی، کارآفرینی، اشتغالزایی، خدمترسانی به مردم، تولید، تلاش برای پیشرفت جامعه و بسیاری از اقدامات اجتماعی و فرهنگی از مصادیق روشن معروف به شمار میروند و توجه به این حوزهها باید در کنار سایر ابعاد امربهمعروف و نهیازمنکر موردتوجه قرار گیرد.
عضو هیئتعلمی دانشکده علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان ادامه داد: نگاه محدود به امربهمعروف و نهیازمنکر موجب شده است که در برخی موارد، ابعاد گسترده و اجتماعی این فریضه کمتر موردتوجه قرار گیرد؛ در حالی که این اصل دینی ظرفیت گستردهای برای اصلاح امور اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه دارد.
حجتالاسلام عزیزی با اشاره بهضرورت بازنگری در برخی برداشتهای رایج از این فریضه تصریح کرد: امربهمعروف و نهیازمنکر باید بر پایه عقلانیت، شناخت درست مسائل اجتماعی و رعایت حدود و حقوق افراد اجرا شود و از اقدامات سلیقهای یا خارج از چارچوبهای قانونی و شرعی پرهیز شود.
وی خاطرنشان کرد: اندیشمندان دینی در دهههای گذشته نیز نسبت به محدودشدن مفهوم امربهمعروف و نهیازمنکر هشدار دادهاند و بر ضرورت توجه به مسائل کلان فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در این حوزه تأکید داشتهاند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: تحقق صحیح امربهمعروف و نهیازمنکر نیازمند نگاهی جامع، متعادل و مبتنی بر منطق دینی است؛ نگاهی که بتواند در کنار حفظ ارزشهای دینی، به ارتقای کیفیت زندگی اجتماعی و افزایش مسئولیتپذیری عمومی نیز کمک کند.
امربهمعروف با اجبار محقق نمیشود؛ معروف باید به گفتمان اجتماعی تبدیل شود
حجتالاسلام عزیزی، با تأکید بر اینکه امربهمعروف و نهیازمنکر مفهومی گسترده و عقلانی است، اظهار کرد: هر عملی که عقل و جامعه آن را نیکو، مفید و سازنده بدانند، در دایره معروف قرار میگیرد و نباید این فریضه مهم تنها به برخی مصادیق محدود شود.
وی افزود: در نگاه دینی، هر کار خیر و سودمند برای جامعه از جمله فعالیتهای اقتصادی، کارآفرینی، خدمترسانی، تولید، کسب روزی حلال، خوشرفتاری با مردم و کمک به دیگران از مصادیق معروف محسوب میشود و میتواند در تقویت سرمایه اجتماعی و پیشرفت جامعه نقشآفرین باشد.
عضو هیئتعلمی دانشگاه اصفهان با اشاره بهضرورت بازنگری در شیوههای ترویج امربهمعروف و نهیازمنکر گفت: محدودکردن این فریضه به برخوردهای فردی یا برخی مصادیق خاص، موجب شده است بخش مهمی از ظرفیتهای اجتماعی و فرهنگی آن نادیده گرفته شود، در حالی که امربهمعروف یک مسئولیت اجتماعی و فراگیر است.
حجتالاسلام عزیزی تصریح کرد: تحقق امربهمعروف بیش از آنکه نیازمند اقدامات سلبی باشد، نیازمند فرهنگسازی، الگوسازی و تقویت رفتارهای مثبت در سطح جامعه است. معروف زمانی اثرگذار خواهد بود که به یک گفتمان عمومی و مطالبه اجتماعی تبدیل شود.
وی با بیان اینکه ترویج معروف باید از طریق عمل و رفتار آغاز شود، افزود: کسانی که در جایگاه ترویج ارزشها قرار دارند، پیش از هر چیز باید خود عامل به معروف باشند؛ زیرا رفتار عملی، اثرگذاری بیشتری نسبت به توصیههای زبانی دارد.
عضو هیئتعلمی دانشکده علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان خاطرنشان کرد: تحقق فرهنگ امربهمعروف و نهیازمنکر نیازمند مشارکت همزمان مردم، نهادهای اجتماعی و دستگاههای اجرایی است و این مسئولیت صرفاً بر عهده افراد نیست.
حجتالاسلام عزیزی ادامه داد: اگر ارزشهای مثبت و رفتارهای سازنده در جامعه بهصورت مستمر تقویت و حمایت شوند، بسیاری از ناهنجاریها و آسیبهای اجتماعی بهتدریج کاهش پیدا میکند و زمینه شکلگیری جامعهای مسئولیتپذیر و اخلاقمدار فراهم خواهد شد.
وی تأکید کرد: مهمترین راهکار در ترویج معروف، ایجاد بسترهای فرهنگی و اجتماعی برای گسترش رفتارهای نیکو و تقویت حس مسئولیت جمعی در جامعه است؛ رویکردی که میتواند امربهمعروف و نهیازمنکر را به یک فرهنگ عمومی و پایدار تبدیل کند.
امربهمعروف بر پایه دوستی و مسئولیت اجتماعی شکل میگیرد
عضو هیئتعلمی دانشکده علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان، با تأکید بر اینکه تأثیرگذاری امربهمعروف و نهیازمنکر در گرو عمل به ارزشها است، اظهار کرد: زمانی که افراد، مسئولان و نهادهای اجتماعی خود عامل به معروف باشند، زمینه فرهنگسازی در جامعه فراهم میشود و پذیرش توصیهها و پیامهای اخلاقی نیز افزایش مییابد.
حجتالاسلام عزیزی افزود: یکی از مهمترین ارکان امربهمعروف و نهیازمنکر، عملگرایی است؛ زیرا مردم زمانی سخن افراد را میپذیرند که رفتار و عملکرد آنها را با گفتارشان منطبق ببینند. اگر میان گفتار و عمل فاصله وجود داشته باشد، اثرگذاری پیامها کاهش مییابد.
وی با بیان اینکه بخشی از چالشهای موجود در این حوزه ناشی از برداشتهای نادرست از مفهوم معروف و منکر است، گفت: گاهی مشکل از فهم محدود و نادرست این مفاهیم و گاهی نیز ناشی از ضعف در عمل به آنها است؛ در حالی که امربهمعروف باید با رفتار صحیح و الگو بودن همراه باشد.
این استاد دانشگاه با اشاره به جایگاه اجتماعی این فریضه تصریح کرد: در آموزههای دینی، زنان و مردان در مسئولیتهای اجتماعی از جمله امربهمعروف و نهیازمنکر در کنار یکدیگر قرار دارند و این موضوع نشاندهنده اهمیت اجتماعی و عمومی این اصل دینی است.
حجتالاسلام عزیزی ادامه داد: بسیاری از تعالیم و عبادات اسلامی دارای ابعاد اجتماعی هستند و امربهمعروف و نهیازمنکر نیز بیش از آنکه یک اقدام فردی باشد، یک مسئولیت اجتماعی به شمار میرود که نیازمند مشارکت عمومی و تعامل سازنده میان افراد جامعه است.
وی خاطرنشان کرد: اساس روابط اجتماعی در نگاه دینی بر حمایت، همراهی و خیرخواهی متقابل استوار است و امربهمعروف زمانی اثربخش خواهد بود که از دل روابط دوستانه، دلسوزانه و خیرخواهانه شکل بگیرد.
این عضو هیئتعلمی دانشگاه تأکید کرد: اگر نگاه افراد به یکدیگر بر پایه دوستی، همدلی و مسئولیتپذیری اجتماعی باشد، شیوه تعامل و تذکر نیز متفاوت خواهد شد و بسیاری از تنشها و سوءبرداشتها در جامعه کاهش پیدا میکند.
حجتالاسلام عزیزی گفت: امربهمعروف و نهیازمنکر زمانی به نتیجه مطلوب میرسد که با احترام، خیرخواهی، رفتار مسئولانه و الگو بودن همراه باشد؛ رویکردی که میتواند زمینهساز تقویت همبستگی اجتماعی و گسترش ارزشهای اخلاقی در جامعه شود.
امربهمعروف بدون احتمال تأثیر و با ایجاد مفسده موضوعیت ندارد
وی با تأکید بر ضرورت توجه به آثار و نتایج امربهمعروف و نهیازمنکر تصریح کرد: این فریضه دینی برخلاف بسیاری از تکالیف فردی، مشروط بهاحتمال تأثیرگذاری است و در صورتی که تأثیری نداشته باشد یا پیامدهای منفی به دنبال داشته باشد، انجام آن موضوعیت نخواهد داشت.
این استاد دانشگاه توضیح داد: در اجرای امربهمعروف و نهیازمنکر باید شرایط اجتماعی، فرهنگی، روانشناختی و ویژگیهای مخاطب موردتوجه قرار گیرد؛ زیرا هدف از این فریضه اصلاح رفتارها و گسترش ارزشهای اجتماعی است، نه ایجاد تنش و تقابل.
حجتالاسلام عزیزی اضافه کرد: فقها برای وجوب امربهمعروف و نهیازمنکر شرایطی را مطرح کردهاند که از جمله مهمترین آنها شناخت معروف و منکر، وجود احتمال عقلایی تأثیر و نبودن مفسده و پیامدهای منفی است.
وی ادامه داد: اگر فرد بداند یا احتمال قوی بدهد که اقدام او هیچ تأثیری نخواهد داشت یا حتی موجب تشدید مشکل و ایجاد آسیبهای جدید میشود، انجام چنین اقدامی ضرورتی ندارد و نمیتوان آن را در چارچوب صحیح امربهمعروف و نهیازمنکر تعریف کرد.
این استاد دانشگاه با اشاره به اهمیت حفظ انسجام اجتماعی گفت: یکی از مهمترین ارزشهای موردتأکید در آموزههای دینی، حفظ وحدت، همدلی و انسجام جامعه است و هر اقدامی که موجب اختلاف، چنددستگی و تضعیف همبستگی اجتماعی شود، نیازمند تأمل و بررسی دقیق است.
عزیزی خاطرنشان کرد: امربهمعروف و نهیازمنکر زمانی میتواند نقش مؤثری در اصلاح جامعه ایفا کند که با عقلانیت، درایت، توجه به شرایط اجتماعی و رعایت مصالح عمومی همراه باشد.
وی تأکید کرد: هدف نهایی این فریضه، گسترش ارزشهای اخلاقی و تقویت سرمایه اجتماعی است و تحقق این هدف نیازمند روشهای مؤثر، سنجیده و مبتنی بر گفتوگو و اقناع خواهد بود.
امربهمعروف نباید به تفرقه و تقابل اجتماعی منجر شود
عضو هیئتعلمی دانشکده علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان، با تأکید بر ضرورت توجه به پیامدهای اجتماعی امربهمعروف و نهیازمنکر اظهار کرد: در آموزههای دینی، حفظ وحدت و انسجام اجتماعی از اهمیت بالایی برخوردار است و هر اقدامی که موجب اختلاف، تقابل یا ایجاد حساسیتهای منفی در جامعه شود، نیازمند بازنگری و تأمل است.
حجتالاسلام عزیزی افزود: در برخی شرایط، حفظ همبستگی اجتماعی و جلوگیری از ایجاد شکاف در جامعه، مصلحتی مهمتر محسوب میشود و باید در شیوه اجرای امربهمعروف و نهیازمنکر موردتوجه قرار گیرد.
وی تصریح کرد: یکی از اصول اساسی در این فریضه، توجه به تأثیرگذاری رفتار و گفتار است. اگر شیوهای موجب تمسخر، مقاومت بیشتر مخاطب یا شکلگیری پیامدهای منفی اجتماعی شود، نمیتواند به تحقق اهداف امربهمعروف کمک کند.
عضو هیئتعلمی دانشکده علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان ادامه داد: آمران به معروف پیش از هر چیز باید خود تجسم عملی ارزشهایی باشند که از آن سخن میگویند؛ زیرا رفتار و عملکرد افراد بیش از توصیههای زبانی در پذیرش اجتماعی اثرگذار است.
حجتالاسلام عزیزی با اشاره به اهمیت اعتماد در ارتباطات اجتماعی گفت: هرگونه گفتوگو و تذکر زمانی میتواند مؤثر باشد که میان طرفین اعتماد و ارتباط مناسب شکلگرفته باشد. بدون وجود این سرمایه اجتماعی، احتمال اثرگذاری توصیهها کاهش مییابد.
وی خاطرنشان کرد: موضوع امربهمعروف و نهیازمنکر تنها یک مسئله فقهی نیست، بلکه با مباحث روانشناختی، اجتماعی و ارتباطی نیز پیوند دارد و اجرای صحیح آن نیازمند شناخت دقیق شرایط و ویژگیهای مخاطبان است.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: برای تحقق اهداف این فریضه، باید از شیوههایی استفاده شود که موجب افزایش گفتوگو، اعتماد اجتماعی و پذیرش عمومی شود، نه اینکه زمینه سوءبرداشت، تقابل یا فاصلهگرفتن افراد از ارزشهای موردنظر را فراهم کند.
حجت الاسلام عزیزی خاطرنشان کرد: موفقیت در ترویج ارزشهای اجتماعی و دینی زمانی حاصل میشود که روشهای اقناعی، رفتار الگو گونه و ارتباط مؤثر جایگزین رویکردهای تنشزا و کماثر شود.
انتهای پیام
