به گزارش ایسنا، نخستین نکتهای که در مرور بیانات رهبر شهید انقلاب در سهدهه اخیر جلب توجه میکند، نگاه واقعگرایانه به دیپلماسی است.
رهبر شهید انقلاب در دیدار مسئولان وزارت امور خارجه در مرداد ۱۳۶۸، در تشریح اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی، از «عزت، حکمت و مصلحت» به عنوان سه رکن اصلی نام بردند و در توضیح مفهوم حکمت، جملهای بیان کردند که سالها بعد نیز مورد توجه تحلیلگران قرار گرفت: «ای بسا ما با یک دشمن که در نهایت هم با او برخورد داریم، الان بایستی بنشینیم طرح دوستی بریزیم؛ این حکمت است.»
این سخنان در شرایطی مطرح میشد که کشور تازه از جنگ تحمیلی عبور کرده بود و فضای سیاسی منطقه همچنان ملتهب بود. با این حال، نگاه ارائهشده نشان میداد که در منطق جمهوری اسلامی، مذاکره و دیپلماسی به خودی خود نه نقطه ضعف محسوب میشود و نه خط قرمز. همین رویکرد را میتوان در مواضع مربوط به عراق نیز مشاهده کرد؛ جایی که رهبر شهید انقلاب در همان سال تصریح کردند: «عقبنشینی انجام بگیرد، بعد از آن حاضریم مذاکره مستقیم هم بکنیم.» به بیان دیگر، مسئله اصلی همواره حفظ حقوق ملت ایران بوده است، نه پرهیز مطلق از گفتوگو.
دیپلماسی، میدان دیگری از مبارزه
در همان دیدار با مسئولان وزارت خارجه، رهبر شهید انقلاب از دیپلماسی با عنوان «یک جنگ» یاد کردند؛ جنگی که ابزار آن به جای سلاح، منطق، قدرت اقناع و دفاع از منافع ملی است. این نگاه، شاید یکی از مهمترین کلیدهای فهم مواضع بعدی ایشان درباره مذاکرات هستهای باشد. از این منظر، مذاکره به معنای کنار گذاشتن مقاومت نیست؛ بلکه بخشی از همان تلاش برای تأمین منافع کشور در میدانی متفاوت است. به همین دلیل است که در سالهای مختلف، همزمان با تأکید بر توان دفاعی، پیشرفت علمی و اقتدار منطقهای، بر ضرورت حضور فعال در عرصه دیپلماسی نیز تأکید شده است.
قدرت، پشتوانه واقعی مذاکره
شاید پرتکرارترین مضمون در بیانات رهبر شهید انقلاب درباره مذاکره، مسئله قدرت باشد. در دیدار کارگران سراسر کشور در ۹ اردیبهشت ۱۳۹۴، ایشان تصریح کردند: «انسان از موضع قدرت مذاکره میکند، نه از موضع نیاز.» چند ماه بعد و در اوج مذاکرات هستهای نیز بار دیگر تأکید کردند که جمهوری اسلامی زمانی وارد این مذاکرات شد که در حوزه فناوری هستهای به دستاوردهای مهمی رسیده بود و با دست خالی پای میز مذاکره ننشست. این نگاه در سال ۱۳۹۵ نیز ادامه یافت. رهبر شهید انقلاب در دیدار مداحان اهل بیت(ع) با اشاره به تجربه مذاکرات هستهای گفتند: «امروز روزگار مذاکره هم هست؛ باید در مذاکره قوی بود و جوری باید مذاکره کرد که بعد سرمان کلاه نرود.»
این بخش از بیانات، در واقع پاسخی همزمان به دو جریان سیاسی است؛ هم به کسانی که قدرت را جایگزین دیپلماسی میدانند و هم به کسانی که تصور میکنند مشکلات کشور صرفاً از مسیر مذاکره حل خواهد شد. در این نگاه، قدرت و دیپلماسی نه در برابر یکدیگر، بلکه مکمل یکدیگر هستند.
«ما دنبال توافقیم»
یکی از مواضع کمتر بازخوانیشده بخشهای رهبر شهید انقلاب، سخنان ایشان در دیدار مسئولان نظام در دوم تیرماه ۱۳۹۴ است. در حالی که مذاکرات هستهای به مراحل حساس خود رسیده بود و برخی رسانههای خارجی تلاش میکردند مخالفت با توافق را به ارکان نظام نسبت دهند، ایشان صریحاً اعلام کردند: «ما دنبال توافقیم. اگر کسی بگوید در مسئولین جمهوری اسلامی کسی هست که توافق را نمیخواهد، خلاف گفته است.» رهبر شهید انقلاب در ادامه همان سخنان تأکید کردند که همه مسئولان کشور درباره اصل دستیابی به توافق اتفاق نظر دارند. این موضع نشان میدهد که اختلافات موجود در آن مقطع، نه بر سر اصل توافق، بلکه درباره کیفیت توافق و نحوه تأمین منافع ملی بوده است.
توافق خوب، نه توافق به هر قیمت
در کنار حمایت از اصل مذاکره و تلاش برای رسیدن به توافق، یک شرط ثابت نیز در اغلب این بیانات دیده میشود؛ حفظ عزت و منافع ملت ایران. رهبر شهید انقلاب در دیدار وزیر دفاع و فرماندهان نیروهای مسلح در بهمن ۱۳۹۳ ،در مورد مذاکره، اعلام کردند: «به یک توافق خوب هم اگر برسد موافقیم.» اما بلافاصله معیار این توافق را نیز روشن کردند: «عزت ملت ایران، احترام ملت ایران و منافع ملت ایران باید محفوظ بماند.» این همان بخشی از مواضع ایشان است که میتواند برای حامیان مذاکره نیز حاوی یک یادآوری مهم باشد؛ اینکه هیچ دستاورد اقتصادی یا سیاسی نمیتواند جایگزین عزت و استقلال یک ملت شود. در نگاه رهبر شهید انقلاب، توافق زمانی ارزشمند است که نتیجه آن حفظ حقوق ملت باشد، نه صرفاً رسیدن به یک توافق روی کاغذ.
دفاع از مذاکرهکنندگان، رد اتهام سازشکاری
شاید یکی از مهمترین بخشهای این پرونده، مواضع رهبر شهید انقلاب درباره هیئتهای مذاکرهکننده باشد. در آبان ۱۳۹۲ و در روزهایی که برخی جریانهای سیاسی حملات تندی را علیه تیم مذاکرهکننده آغاز کرده بودند، ایشان هشدار دادند: «هیچکس نباید این مجموعه مذاکرهکنندگان ما را سازشکار بداند.» این حمایت در سال ۱۳۹۴ نیز با صراحت بیشتری تکرار شد: «بنده هیئت مذاکرهکننده را هم امین میدانم، هم غیور میدانم، هم شجاع میدانم، هم متدین میدانم.» این مواضع از آن جهت اهمیت دارد که نشان میدهد نقد عملکرد مذاکرهکنندگان با زیر سؤال بردن انگیزهها و امانتداری آنان دو موضوع متفاوت است. رهبر شهید انقلاب در همان سالها بارها تأکید کردند که اعضای تیم مذاکرهکننده فرزندان انقلاب هستند و در چارچوب سیاستهای نظام فعالیت میکنند.
هشدار درباره دوقطبیسازی
در میان انبوه بیانات مربوط به مذاکرات هستهای، شاید یکی از مهمترین بخشها برای شرایط امروز کشور، هشدارهای مکرر درباره شکاف داخلی باشد. رهبر شهید انقلاب در دوران مذاکرات بارها از جریانهای سیاسی خواستند بهجای تضعیف موضع کشور، به مسئولان کمک کنند و مراقب باشند اختلافنظرها به دوقطبی در جامعه تبدیل نشود. حتی در اسفند ۱۳۹۴، با اشاره به مقطعی از مذاکرات هستهای، از اقداماتی انتقاد کردند که به گفته ایشان در داخل کشور عملاً میتوانست موضع طرف ایرانی را تضعیف کند. این هشدارها امروز نیز قابل تأمل است؛ چرا که هر اندازه اختلافات داخلی پررنگتر شود، طرف مقابل با اطمینان بیشتری تصور خواهد کرد که میتواند از شکافهای سیاسی داخل ایران بهرهبرداری کند.
در انتها عزت، اقتدار و وحدت ملی است که مهم است. مرور بیانات رهبر شهید انقلاب از سال ۱۳۶۸ تا سالهای مذاکرات هستهای یک تصویر نسبتاً روشن ارائه میدهد. در این تصویر، مذاکره نه نفی شده نه تقدیس. توافق نه رد شده نه به هدفی مستقل تبدیل شده است. آنچه در طول این سالها بهعنوان یک خط ثابت تکرار شده، ضرورت حفظ عزت ملت ایران، تکیه بر قدرت ملی و پرهیز از اختلافات فرسایشی در داخل کشور بوده است.
شاید مهمترین پیام این مجموعه مواضع برای شرایط امروز همین باشد؛ اگر قرار است مذاکرهای صورت بگیرد، باید از موضع قدرت و برای تأمین منافع ملت باشد و اگر قرار است نقدی مطرح شود، نباید به تضعیف نمایندگان رسمی کشور یا ایجاد شکاف در جامعه منجر شود. تجربه سهدهه گذشته نشان میدهد که هر زمان ایران توانسته با پشتوانه اقتدار ملی و انسجام داخلی وارد میدان دیپلماسی شود، دست بالاتری در دفاع از حقوق و منافع خود داشته است؛ اصلی که به نظر میرسد همچنان مهمترین مؤلفه موفقیت هر مذاکره و هر توافقی باشد.
منبع تمامی بیانات پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای (khamenei.ir) است.
انتهای پیام
