عباس کمالینژاد، امروز یکشنبه ۳۱ خرداد در نشست تخصصی «مصطفی چمران؛ فرهیخته فرهنگساز» با اشاره به سابقه آشنایی خود با اندیشههای امام موسی صدر و شهید مصطفی چمران اظهار کرد: رابطه ما با شهید چمران تنها به سالهای پس از انقلاب بازنمیگردد، بلکه ریشههای آن به دهه ۱۳۵۰ و آشنایی با جریان فکری و اجتماعی امام موسی صدر در لبنان مربوط میشود. از همان سالها تحت تأثیر شخصیت و فعالیتهای اجتماعی امام موسی صدر قرار گرفتیم و تلاش کردیم تحولات شیعیان لبنان و نقش نیروهای اثرگذار این جریان را از نزدیک دنبال کنیم.
وی با اشاره به فضای حوزههای علمیه در دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ افزود: نخستین بار در سال ۱۳۴۸ و در مدرسه آیتالله سعیدی با نام و شخصیت امام موسی صدر آشنا شدم. در آن زمان حضور ایشان در محافل حوزوی و نوع نگاه نوگرایانهاش برای بسیاری از طلاب و روحانیون پدیدهای متفاوت بود. امام موسی صدر تلاش داشت سنتهای رایج را با نیازهای روز جامعه پیوند بزند و همین رویکرد، او را به شخصیتی ممتاز در میان رهبران دینی منطقه تبدیل کرده بود.
این پژوهشگر مسائل غرب آسیا ادامه داد: لبنان در آن دوران با تبعیضهای گسترده سیاسی، اجتماعی و اقتصادی علیه شیعیان مواجه بود. با وجود آنکه جمعیت شیعه سهم قابل توجهی از جمعیت این کشور را تشکیل میداد، از بسیاری از حقوق اجتماعی، فرصتهای آموزشی و مناصب اداری محروم بود. در چنین شرایطی، امام موسی صدر نه صرفاً به عنوان یک روحانی، بلکه به عنوان یک رهبر اجتماعی و سخنگوی محرومان لبنان ظهور کرد.
کمالینژاد تصریح کرد: امام موسی صدر توانست جایگاهی فراتر از مرزهای مذهبی به دست آورد و به شخصیتی مورد احترام در میان شیعیان، اهل سنت و حتی مسیحیان لبنان تبدیل شود. بخش مهمی از فعالیتهای او معطوف به رفع محرومیت، توسعه آموزش، بهداشت، اشتغال و توانمندسازی اقشار ضعیف جامعه بود.
وی با اشاره به نقش شهید چمران در لبنان گفت: در ادامه همین مسیر، زمانی که شیعیان لبنان نیازمند سازماندهی آموزشی، فنی و اجتماعی بودند، امام موسی صدر از ظرفیتهای علمی و مدیریتی شهید مصطفی چمران بهره گرفت. چمران که پیش از آن تحصیلات عالی خود را در آمریکا به پایان رسانده و دورههای مختلف آموزشی و مبارزاتی را پشت سر گذاشته بود، به لبنان رفت و در کنار امام موسی صدر نقش مهمی در ایجاد مراکز آموزشی، فنی و تربیتی ایفا کرد.
این پژوهشگر مسائل غرب آسیا خاطرنشان کرد: شهید چمران برای کودکان و نوجوانانی که در اثر فقر، محرومیت و بیعدالتی در معرض آسیبهای اجتماعی قرار داشتند، فرصت آموزش و رشد فراهم کرد. او معتقد بود که توسعه انسانی و تربیت نیروهای متخصص، مقدمه هرگونه تحول اجتماعی و فرهنگی است.
کمالینژاد با بیان اینکه نباید شهید چمران را صرفاً یک فرمانده نظامی دانست، اظهار داشت: چمران شخصیتی چندبعدی بود. دانشمند، معلم، مبارز، هنرمند و انسانسازی که در هر عرصهای اثرگذاری عمیقی از خود بر جای گذاشت. به همین دلیل ما چمران را متعلق به گذشته نمیدانیم، او یک سرمایه ملی، فرهنگی و تمدنی است که همچنان ظرفیتهای ناشناخته فراوانی برای معرفی به نسلهای جدید دارد.
وی افزود: از نگاه ما، شهید چمران «مردی برای تمام فصول» است. شخصیتی که در عرصههای مختلف معرفتی، اجتماعی، فرهنگی، علمی و جهادی حضوری مؤثر داشته و الگویی جامع برای جامعه امروز به شمار میرود.
این تحلیلگر تأکید کرد: تمدنسازی و حفظ پویایی یک نظام اجتماعی تنها با وجود انسانهای خلاق، نوآور و تحولآفرین امکانپذیر است. شهید چمران از جمله این شخصیتها بود. افرادی که همچون چشمههای جوشان، همواره انگیزه، خلاقیت و روح حرکت را به جامعه تزریق میکنند و مانع از رکود و ایستایی میشوند.
کمالینژاد در ادامه با اشاره به زمینههای تاریخی شکلگیری اندیشه مقاومت در جهان اسلام اظهار کرد: پس از شکستهای ایران در جنگهای دوره قاجار و سپس شکلگیری نهضت مشروطه، یکی از مهمترین پرسشهای متفکران ایرانی این بود که چرا دچار عقبماندگی و شکست شدهایم. از عباسمیرزا و امیرکبیر گرفته تا سیدجمالالدین اسدآبادی، مستشارالدوله، سپهسالار و بسیاری دیگر، همگی به دنبال یافتن پاسخی برای این پرسش بودند.
وی افزود: در آن دوران دو عامل عمده برای عقبماندگی جوامع اسلامی مطرح میشد، نخست استعمار خارجی و دوم استبداد داخلی. از یک سو قدرتهای استعماری همچون روسیه و انگلستان نقش مهمی در تضعیف کشورهای منطقه داشتند و از سوی دیگر، ساختارهای استبدادی داخلی نیز مانع رشد و پیشرفت جوامع شده بودند.
این تحلیلگر مسائل غرب آسیا با اشاره به جایگاه تاریخی جهان اسلام گفت: تا پیش از جنگ جهانی اول، سه امپراتوری بزرگ مسلمان در مرکز تحولات جهانی قرار داشتند. امپراتوری عثمانی در غرب، ایران در مرکز و امپراتوری گورکانی هند در شرق. این سه قدرت طی چند قرن نقش مهمی در عرصههای سیاسی، فرهنگی و تمدنی جهان ایفا میکردند، اما به تدریج دچار افول شدند و همین مسئله زمینهساز شکلگیری پرسشهای بنیادین درباره علل عقبماندگی جهان اسلام شد.
کمالینژاد در ادامه به فعالیتهای سیاسی و مبارزاتی شهید چمران در سالهای پیش از انقلاب اشاره کرد و گفت: شهید چمران از نسل جوانانی بود که پس از کودتای ۲۸ مرداد و ناکامی روشهای مبارزاتی پارلمانی، به دنبال شیوههای جدید مبارزه با رژیم پهلوی بودند. او در کنار چهرههایی همچون مهندس بازرگان، آیتالله طالقانی و دیگر نیروهای مذهبی و ملی فعالیت داشت و پس از محدود شدن فضای سیاسی کشور، وارد عرصه مبارزات سازمانیافته شد.
وی افزود: در آن مقطع، بخشی از نیروهای مذهبی معتقد بودند که شیوههای رایج مبارزه دیگر پاسخگو نیست و باید راهکارهای تازهای برای مقابله با استبداد و وابستگی جستوجو کرد. در همین چارچوب، شهید چمران به همراه جمعی از مبارزان ایرانی راهی مصر شد و آموزشهای تخصصی نظامی و چریکی را فرا گرفت.
این پژوهشگر مسائل لبنان ادامه داد: پس از آن و با آغاز فعالیتهای گسترده امام موسی صدر در لبنان، شهید چمران به دعوت ایشان راهی این کشور شد. مأموریت اصلی او در ابتدا توسعه مراکز آموزشی، فنی و حرفهای برای جوانان محروم شیعه بود، جوانانی که سالها از امکانات آموزشی و اجتماعی محروم مانده بودند.
وی با اشاره به ویژگیهای شخصیتی شهید چمران گفت: زمانی که همسر آمریکایی چمران به دلیل شرایط جنگی لبنان تصمیم به ترک این کشور گرفت، شهید چمران ترجیح داد در کنار کودکان یتیم و مردم آسیبدیده باقی بماند. او معتقد بود نمیتواند مردمی را که در معرض بمباران و محرومیت قرار دارند، رها کند.
کمالینژاد خاطرنشان کرد: در سالهای بعد، با تشدید درگیریها در جنوب لبنان، شهید چمران در سازماندهی نیروهای مقاومت و آموزش نیروهای مردمی نقش مهمی ایفا کرد. بسیاری از هستههای اولیه مقاومت اسلامی لبنان در همان دوره و با حمایتهای فکری و عملی امام موسی صدر و شهید چمران شکل گرفتند.
این تحلیلگر مسائل غرب آسیا افزود: پس از پیروزی انقلاب اسلامی و حضور شهید چمران در ایران، بسیاری از نیروهای انقلابی تازه دریافتند که او چه ظرفیتهای بزرگی در عرصههای علمی، فرهنگی و مدیریتی داشته است. با این حال در آن سالها برخی جریانهای سیاسی تلاش میکردند چهرهای نادرست از شهید چمران ارائه دهند و حتی اتهاماتی علیه او مطرح میکردند.
کمالینژاد تصریح کرد: در همان دوران، گروهی از فعالان سیاسی و رسانهای برای بررسی واقعیتهای لبنان و نقش شهید چمران به این کشور سفر کردند. نتیجه این تحقیقات نشان داد بسیاری از ادعاهایی که علیه چمران مطرح میشد، فاقد اعتبار است و واقعیت کاملاً متفاوت از آن چیزی بود که برخی جریانها تبلیغ میکردند.
وی با اشاره به مدیریت و توانمندیهای اجرایی شهید چمران گفت: یکی از ویژگیهای برجسته چمران، قدرت سازماندهی و مدیریت او بود. او فردی عملگرا، منظم و دارای نگاه راهبردی بود و هر جا مسئولیتی بر عهده میگرفت، با سرعت و دقت برای حل مسائل اقدام میکرد.
کمالینژاد در پایان سخنان خود اظهار کرد: شخصیتهایی مانند امام موسی صدر و شهید چمران به دلیل آشنایی با جهان معاصر و ارتباط با فرهنگها و جوامع مختلف، نگاهی باز و تمدنی داشتند. آنان معتقد بودند حقیقت اسلام و مکتب اهل بیت(ع) در فضای گفتوگو، تنوع اندیشهها و تعامل با جامعه انسانی بهتر شناخته میشود، نگاهی که همچنان برای جوامع اسلامی الهامبخش و راهگشا است.
انتهای پیام
