زوال عقل یا دمانس بیماری است که حافظه، تفکر و رفتار فرد را تحت تاثیر قرار میدهد. با پیشرفت بیماری، توانایی انجام کارهای روزمره مانند مدیریت امور مالی، شناخت نزدیکان، برقراری ارتباط و زندگی مستقل کاهش مییابد. این بیماری علاوه بر رنج عاطفی برای بیماران و خانوادهها، هزینههای سنگینی نیز به نظامهای سلامت تحمیل میکند.
اگرچه هنوز درمان قطعی برای بیشتر انواع زوال عقل وجود ندارد، پژوهشگران در سالهای اخیر عوامل مختلفی را شناسایی کردهاند که میتوانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش یا کاهش دهند و همین موضوع امیدها را برای پیشگیری یا به تاخیر انداختن بروز برخی موارد زوال عقل افزایش داده است.
اکنون نتایج پژوهش جدید عامل احتمالی دیگری را مطرح میکند. پژوهشگران دریافتند، افرادی که در طول روز بیشتر در معرض نور قرار میگیرند، کمتر به زوال عقل مبتلا میشوند.
در این تحقیق، دادههای ۸۷ هزار و ۵۷۷ بزرگسال بررسی شد. شرکتکنندگان مچبندهایی به دست داشتند که میزان فعالیت بدنی و همچنین میزان نور دریافتی آنان را در طول روز و شب اندازهگیری میکرد. این روش به دانشمندان امکان داد به جای اتکا به خاطرات و برآوردهای افراد، دادههای دقیق و عینی جمعآوری کنند.
پژوهشگران این افراد را بهطور متوسط ۸.۱ سال تحت نظر داشتند. در این مدت، ۷۴۱ نفر به زوال عقل مبتلا شدند.
نتایج نشان داد قرار گرفتن در معرض نور روز میتواند تاثیری محافظتی بر سلامت مغز داشته باشد. افرادی که بهطور متوسط در معرض نوری بیش از ۱۰۰۰ لوکس قرار داشتند، ۱۶ درصد کمتر در معرض خطر ابتلا به زوال عقل بودند. این میزان روشنایی تقریبا معادل حضور در فضای باز در یک روز ابری است.
این ارتباط در سطوح بالاتر نور حتی قویتر بود. افرادی که مدت بیشتری را در معرض نور ۵۰۰۰ لوکس یا بیشتر قرار میگرفتند، خطر کمتری برای ابتلا به زوال عقل داشتند. چنین سطحی از روشنایی معمولا در فضای باز و در ساعات روز تجربه میشود.
یکی از جالبترین یافتههای پژوهش کنونی این بود که قرار گرفتن در معرض نور روشن روزانه برای کمتر از ۴۲ دقیقه در روز، خطر زوال عقل را حتی بهتر از ۶ عامل خطر شناختهشده دیگر پیشبینی میکرد. این موضوع نشان میدهد، کمبود نور طبیعی ممکن است یکی از جنبههای نادیدهگرفتهشده سالمندی سالم باشد.
چرا نور روز تا این اندازه اهمیت دارد؟
دانشمندان معتقدند پاسخ تا حدی در ساعت زیستی بدن نهفته است. انسانها در طول تکامل خود با چرخه منظم روشنایی روز و تاریکی شب سازگار شدهاند. نور روشن در طول روز به تنظیم ریتم شبانهروزی بدن کمک میکند؛ ریتمی که بر خواب، ترشح هورمونها، هوشیاری، خلقوخوی و بسیاری از فرآیندهای جسمی و ذهنی تاثیر میگذارد.
خواب سالم نیز برای عملکرد مغز اهمیت ویژهای دارد. مغز هنگام خواب خاطرات را تثبیت میکند و فرایندهای ترمیمی مهمی را انجام میدهد. نتایج تحقیقات قبلی نشان دادند که خواب نامناسب با التهاب، افت حافظه و تغییرات مغزی مرتبط با بیماری آلزایمر ارتباط دارد.
نور روز ممکن است به شکل غیرمستقیم نیز خطر زوال عقل را کاهش دهد. افرادی که زمان بیشتری را در فضای باز میگذرانند، معمولا فعالیت بدنی بیشتری دارند و تعاملات اجتماعی بیشتری نیز تجربه میکنند. هر دو عامل از سلامت مغز حمایت کرده و خطر افت شناختی را کاهش میدهند.
جالب اینکه پژوهشگران ارتباط معناداری میان نور شب و خطر زوال عقل پیدا نکردند. این یافته نشان میدهد، مزایای احتمالی بیشتر به دریافت نور کافی در طول روز و نه فقط قرار گرفتن در معرض نور بیشتر مربوط است.
به گفته پژوهشگران، میزان قرار گرفتن در معرض نور روز میتواند در آینده به یکی از شاخصهای ارزیابی خطر زوال عقل تبدیل شود. اگر نتایج تحقیقات بعدی نیز این نتایج را تایید کنند، پزشکان ممکن است درباره میزان دریافت نور طبیعی از سالمندان سوال کنند و آن را بخشی از ارزیابی سلامت مغز بدانند.
البته باید به محدودیتهای این پژوهش نیز توجه داشت. این پژوهش از نوع مشاهدهای بود و نمیتواند ثابت کند که قرار گرفتن بیشتر در معرض نور روز بهطور مستقیم از زوال عقل پیشگیری میکند و احتمال دارد عوامل دیگری نیز در این ارتباط نقش داشته باشند.
با این حال، نقاط قوت این پژوهش از جمله بررسی نزدیک به ۸۸ هزار نفر، دوره پیگیری طولانی بیش از هشت سال و استفاده از اندازهگیریهای دقیق و عینی برای سنجش میزان نور دریافتی قابلتوجه است.
هلث گزارش کرد، در مجموع، این یافتهها به شواهد روبهرشدی افزوده است که نشان میدهد، محیط روزمره زندگی ما تاثیرات مهمی بر سلامت مغز دارد، تاثیراتی که دانشمندان هنوز در حال کشف ابعاد مختلف آن هستند. شاید گذراندن زمان بیشتر در فضای باز و بهرهمندی از نور طبیعی روز یکی از سادهترین و کمهزینهترین عادتهایی باشد که به سالمندی سالمتر و کاهش خطر زوال عقل کمک میکند.
انتهای پیام
