سمیه مراقی، از دوستداران میراث فرهنگی استان قزوین با اشاره به تداوم فعالیتهای عمرانی در محدوده دولتخانه صفوی و گرند هتل قزوین، به ایسنا گفت: برخلاف انتظار فعالان و کارشناسان، نهتنها روند کار متوقف نشده است، بلکه شواهد موجود نشان میدهد که مرمت بنای گرند هتل نیز به شکلی غیراصولی در حال انجام است.
او ادامه داد: در ابتدای اعتراضات، کارشناسان و فعالان میراث فرهنگی نسبت به ساختوساز در عرصه دولتخانه صفوی هشدار دادند، اما واکنش مسئولان به دو شکل بود؛ گروهی سکوت اختیار کردند و هیچ پاسخی ندادند و گروهی دیگر، از جمله برخی مدیران پیشین، تأکید داشتند که هیچ تخلفی صورت نگرفته، واگذاری خاصی انجام نشده است و همه اقدامات بر اساس ضوابط و اصول پیش میرود. با این حال، روندی که اکنون در محل مشاهده میشود، خلاف ادعاهایی است که در آن زمان مطرح میشد.
مراقی اظهار کرد: حجم مطالبهگری موجود و سکوت نهادهای مسئول، نشان میدهد که مسئله فراتر از یک تخلف استانی است و نیاز به بررسی جدیتری دارد. حتی در مقاطعی، فعالان و منتقدان به جای آنکه پاسخ روشنی دریافت کنند، با اتهامهایی چون «شلوغکاری» و «فضاسازی» روبهرو شدند.
او در تشریح پیشینه این موضوع، دولتخانه صفوی قزوین را یکی از مهمترین یادگارهای دوران پایتختی قزوین در عصر صفوی دانست و توضیح داد: این مجموعه در طول زمان دستخوش تخریبهای مختلفی شده است. بخشی از آن نیز در دوره پهلوی در اختیار نهادهایی مانند آموزش و پرورش، تربیت بدنی و دیگر دستگاهها قرار گرفت. در اواخر دهه ۷۰ یا اوایل دهه ۸۰، طرحی ملی با عنوان «آزادسازی دولتخانه صفوی» به تصویب رسید و اعتبار آن نیز از محل بودجههای ملی تأمین شد. طی سالهای اجرای این طرح، املاک و مغازههای خصوصی واقع در محدوده دولتخانه خریداری شدند تا بناهای متأخر تخریب و عرصه تاریخی آزادسازی شود. یکی از بخشهایی که در این چارچوب ساماندهی شد، محدوده گاراژ اقتصاد یا حیاط اقتصاد بود؛ جایی که ساختوسازهای دوره پهلوی تخریب و محوطه برای احیای دولتخانه آزاد شد.
مراقی ادامه داد: همان عرصهای که با صرف بودجه ملی و با هدف حفاظت و آزادسازی به دست آمده بود، امروز در حال واگذاری برای ساختوساز است و این اتفاق در پروژه گرند هتل رخ داده است. اگر این روند ادامه یابد، احتمالاً سایر نهادها از جمله اوقاف نیز در آینده مطالبات مشابهی را دنبال خواهند کرد؛ موضوعی که پیشتر نیز با عنوان توسعه بقعه چهار انبیا مطرح شده بود.
این کنشگر میراث فرهنگی اضافه کرد: یکی از مهمترین اشکالات این پروژه، قرار گرفتن آن در عرصه دولتخانه صفوی است؛ محدودهای که پیشتر کاوشهای باستانشناسی در آن انجام شده و لایههای ارزشمند تاریخی از دوره قاجار تا دوره صفوی در آن شناسایی شده بود. با پیشرفت ساختوساز، بخشهایی از این لایهها از بین رفتهاند، بیآنکه فرصت کافی برای مطالعه، مستندسازی و کاوش کامل آنها فراهم شود.
مراقی گفت: دولتخانه صفوی قزوین از ظرفیتهای کمنظیری برای مطالعات باستانشناسی و بازخوانی تاریخ شهری برخوردار است. منابع تاریخی و نوشتههای عبدیبیگ و دیگر متون دوره صفوی، توصیفهای ارزشمندی از این مجموعه ارائه کردهاند و اگر این اسناد در کنار مطالعات باستانشناسی شهری قرار گیرند، میتوانند اطلاعات بسیار دقیقی از ساختار و سازمان فضایی دولتخانه به دست دهند؛ ظرفیتی که نهتنها برای شناخت تاریخ شهر، بلکه برای ایجاد تحولی فرهنگی و گردشگری در قزوین اهمیت دارد.
او با طرح این پرسش که چرا با وجود چنین ارزش و ظرفیتی، باقیماندههای دولتخانه صفوی همچنان در معرض آسیب قرار دارند؟ اظهار کرد: تعداد دولتخانههای تاریخی باقیمانده در ایران بسیار محدود است و همین اندک آثار نیز میتوانند منشأ تحول در شهرها باشند. اگر هدف، احیای گرند هتل و توسعه گردشگری است، ظرفیتهای باستانشناسی و بازخوانی دولتخانه خود میتواند به یک موضوع منحصربهفرد و ارزشمند برای قزوین تبدیل شود و ضرورتی ندارد که صرفاً با ورود یک سرمایهگذار، عرصههای تاریخی در اختیار ساختوساز قرار گیرد.
این دوستدار میراث فرهنگی همچنین نسبت به شیوه مرمت بنا ابراز نگرانی کرد و توضیح داد: دسترسی به محوطه تقریباً ناممکن شده و پوششهای فلزی اطراف پروژه امکان مشاهده مستقیم را از بین برده است، اما تصاویر محدودی که توسط برخی شهروندان و فعالان محلی ثبت و منتشر شده، نشان میدهد که روند مرمت با اصول علمی و حفاظتی سازگار نیست.
مراقی تأکید کرد: با وجود اعتراضها و پیگیریهای متعدد، پروژه متوقف نشده و روند اجرایی آن همچنان ادامه دارد. سکوت مسئولان در برابر پرسشها و انتقادها، یکی از عجیبترین بخشهای این ماجراست. سرانجام این موضوع با حساسیت بیشتری دنبال شود و تصمیمگیران نسبت به سرنوشت یکی از مهمترین میراثهای تاریخی قزوین پاسخگو باشند؛ چرا که هنوز روشن نیست چه ملاحظاتی موجب شده است که مدیران تا این اندازه بر ادامه این مسیر اصرار داشته باشند.
ماجرای گرند هتل و دولتخانه صفوی قزوین از نیمه دوم سال ۱۴۰۳ با هشدار فعالان میراث فرهنگی درباره واگذاری بخشی از عرصه دولتخانه صفوی به بهرهبردار این مجموعه وارد مرحله تازهای شد. در آن زمان، گروهی از فعالان در نامهای به وزیر میراث فرهنگی نسبت به آنچه «مغایرت با طرح آزادسازی دولتخانه صفوی» عنوان میکردند، هشدار دادند.
با این حال، در فروردین ۱۴۰۵ انتشار تصاویری از فعالیتهای عمرانی، ورود ماشینآلات، خاکبرداری و برپایی سازههای فلزی در محدوده موسوم به «گاراژ اقتصاد» بار دیگر نگرانیها را تشدید کرد. در مقابل، مسئولان میراث فرهنگی قزوین ضمن تأیید واگذاری حدود ۷۷۰ متر مربع از این محدوده به پروژه گرند هتل، این اقدام را قانونی و مبتنی بر مصوبات سال ۱۳۹۸ عنوان کردند و تأکید داشتند عملیات انجامشده محدود به جمعآوری نخالههای سطحی بوده و آسیبی به لایههای تاریخی وارد نشده است.
با این وجود، منتقدان این پروژه، واگذاری بخشی از عرصه دولتخانه صفوی را مغایر با اهداف طرح «آزادسازی دولتخانه» میدانند؛ طرحی که پس از سفر رهبر معظم انقلاب در دهه هشتاد به قزوین و با هدف رفع تصرفات و احیای قلب تاریخی شهر دنبال میشد. آنها همچنین نسبت به نبود شفافیت، محدودیت دسترسی به محوطه و احتمال آسیب به لایههای باستانشناسی و اصالت گرند هتل هشدار دادهاند.
انتهای پیام
