به گزارش ایسنا، حجتالاسلام والمسلمین سیدجواد ورعی در مراسم شب عاشورای حسینی که در مجمع دینی احیای فضیلت برگزار شد، اظهار کرد: گریز از مسئولیت اجتماعی با توجیهات مختلف، پدیدهای است که در میان اقوام و ملتهای گوناگون در طول تاریخ مشاهده شده و امروز نیز همچنان مصادیق آن وجود دارد.
وی با اشاره به نمونهای از این رویکرد در تاریخ بنیاسرائیل افزود: قرآن کریم در سوره مبارکه مائده، نحوه مواجهه نخبگان، علما و شخصیتهای اجتماعی و سیاسی بنیاسرائیل با مسئولیتهای اجتماعی را به تصویر کشیده است. حضرت موسی(ع) با یادآوری نعمتهای الهی، قوم خود را متوجه مسئولیتهایی میکند که در قبال این نعمتها بر عهده دارند.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: خداوند متعال از زبان حضرت موسی(ع) سه نعمت بزرگ را به بنیاسرائیل یادآوری میکند؛ نخست نعمت بعثت پیامبران برای هدایت آنان، دوم برخورداری از صاحبان قدرت و حکومت در میان آنان و سوم بهرهمندی از نعمتهایی که به اقوام دیگر عطا نشده بود.
ورعی با بیان اینکه هر نعمتی مسئولیتی متناسب با خود به همراه دارد، تصریح کرد: نعمتهای الهی برای بهرهمندی صرف انسانها نیست، بلکه ابزاری برای انجام وظایف و مسئولیتها به شمار میرود. همانگونه که پیامبران برای انجام رسالت خود از اختیاراتی برخوردار بودند و والدین نیز برای ایفای مسئولیت تربیتی خود دارای حقوق و اختیاراتی هستند.
وی با اشاره به امتناع بنیاسرائیل از همراهی با حضرت موسی(ع) در ورود به سرزمین مقدس گفت: آنان به جای پذیرش مسئولیت، به حضرت موسی(ع) گفتند: «تو و پروردگارت بروید و بجنگید، ما همینجا نشستهایم.» این نمونهای روشن از مسئولیتگریزی مردمی است که حاضر نبودند برای تغییر سرنوشت خود کوچکترین هزینهای بپردازند.
این استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم افزود: سنت الهی بر این نیست که ملتها بدون تلاش و تحمل سختیها به سعادت و پیشرفت دست یابند. قرآن کریم تصریح میکند که خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمیدهد مگر آنکه خود آنان در تغییر وضعیت خویش اقدام کنند.
ورعی در ادامه با اشاره به سرزنش علمای یهود و نصارا در قرآن کریم اظهار کرد: یکی از مصادیق بارز مسئولیتگریزی، سکوت در برابر منکرات و ناهنجاریهای اجتماعی است. قرآن کریم علمای بنیاسرائیل را به دلیل بیتفاوتی در برابر فسادها و منکرات مورد نکوهش قرار داده و این مسئله در بیانات امام حسین(ع) نیز به عنوان عبرتی برای امت اسلامی مطرح شده است.
وی سپس به نمونهای از دوران نهضت عاشورا اشاره کرد و گفت: هنگامی که امام حسین(ع) از مدینه به مکه و سپس به سوی کوفه حرکت کردند، در مسیر با شخصیتهای مختلفی دیدار و گفتوگو داشتند. یکی از این افراد عبدالله بن عمر، فرزند خلیفه دوم بود که از شخصیتهای شناختهشده آن عصر به شمار میرفت و با وجود آنکه با یزید بن معاویه بیعت نکرده بود، رویکردی متفاوت نسبت به مسئولیت اجتماعی و سیاسی زمان خود اتخاذ کرده بود.
ورعی با اشاره به دیدار عبدالله بن عمر با امام حسین(ع) در مکه اظهار کرد: عبدالله بن عمر از جمله افرادی بود که یزید بر گرفتن بیعت از او تأکید داشت. وی شخصیتی شناختهشده و صاحب نفوذ بود که نه با یزید بیعت کرده بود و نه پیشتر با امیرالمؤمنین علی(ع) همراهی کامل داشت. در شخصیت او نوعی انزواطلبی، تقدسمآبی و مسئولیتگریزی دیده میشد.
وی افزود: عبدالله بن عمر در دیدار با امام حسین(ع) از سر خیرخواهی و بر اساس تشخیص خود، به حضرت پیشنهاد کرد همانند سایر مردم با حکومت یزید کنار بیاید و با صبر و مدارا منتظر داوری الهی بماند. او در حالی چنین توصیهای را مطرح میکرد که بنیامیه را گروهی ستمگر میدانست و خود نیز حاضر به بیعت با یزید نشده بود، اما در عین حال آمادگی نداشت کوچکترین اقدامی در مقابله با ظلم یا یاری امام حسین(ع) انجام دهد.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: عبدالله بن عمر بار دیگر به امام(ع) گفت اگر تمایلی به بیعت ندارید، از آن خودداری کنید و امیدوار باشید که خداوند با مرگ یزید، مشکل را برطرف کند. این نوع نگاه در واقع واگذار کردن مسئولیتهای اجتماعی و تاریخی به اراده الهی و شانه خالی کردن از وظیفهای است که بر عهده انسان قرار دارد.
وی اظهار کرد: امام حسین(ع) در پاسخ به او یادآور شدند که چگونه میتوان با فردی مانند یزید مصالحه کرد، در حالی که موضع پیامبر اکرم(ص) نسبت به او و خاندانش روشن بوده است. حضرت همچنین تأکید کردند که حکومت اموی ایشان را رها نخواهد کرد و یا باید بیعت کند و یا به شهادت برسد؛ زیرا مشروعیت حکومت یزید در گرو بیعت شخصیت بزرگی چون فرزند رسول خدا(ص) بود.
ورعی با بیان اینکه گریز از مسئولیت اجتماعی گاه با ظاهری دینی و اخلاقی توجیه میشود، گفت: برخی افراد برای پرهیز از ورود به عرصههای اجتماعی و سیاسی، این حضور را مساوی با دنیاطلبی، شهرتخواهی یا قدرتطلبی معرفی میکنند. در حالی که اصل مسئله، انگیزه و هدف انسان از حضور در این عرصههاست.
وی افزود: علاقه به شناخته شدن و برخورداری از جایگاه اجتماعی، امری فطری در انسان است و بسیاری از پیشرفتهای علمی، فرهنگی و اجتماعی نیز از همین انگیزهها سرچشمه گرفته است. آنچه اهمیت دارد، جهتدهی صحیح به این گرایش و بهرهگیری از آن در مسیر خدمت به جامعه است.
این استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اگر شهرت، قدرت و موقعیت اجتماعی به هدف اصلی انسان تبدیل شود، زمینه بسیاری از انحرافات و ظلمها را فراهم میکند و افراد برای رسیدن به آن ممکن است حقوق دیگران را نادیده بگیرند. اما اگر جایگاه اجتماعی به عنوان نعمتی الهی برای انجام مسئولیتهای بزرگتر تلقی شود، میتواند منشأ خدمات ارزشمند باشد.
وی با اشاره به سخن شهید آیتالله بهشتی مبنی بر اینکه «ما شیفتگان خدمتیم نه تشنگان قدرت»، گفت: تفاوت اساسی میان خدمتگزاری و قدرتطلبی در همین نگاه نهفته است. قدرتطلبی میتواند انسان را تا آنجا پیش ببرد که برای دستیابی به مقام، دست به هر اقدامی بزند؛ همانگونه که عمر سعد به انگیزه دستیابی به حکومت، در برابر امام حسین(ع) قرار گرفت.
ورعی در پایان با تأکید بر ضرورت تهذیب نفس برای پذیرش مسئولیتهای اجتماعی اظهار کرد: بزرگان اخلاق و عرفان همواره بر خودسازی پیش از تصدی مسئولیتهای اجتماعی تأکید داشتهاند. امام خمینی(ره) نیز بارها به طلاب توصیه میکردند پیش از آنکه مورد توجه مردم قرار گیرند، به اصلاح و تربیت نفس بپردازند؛ زیرا بدون خودسازی، حفظ سلامت اخلاقی و معنوی در موقعیتهای اجتماعی و سیاسی دشوار خواهد بود.
ورعی با تأکید بر ضرورت آمادگی اخلاقی و معنوی برای پذیرش مسئولیتهای اجتماعی اظهار کرد: در طول تاریخ افراد بسیاری با ویژگیهای اخلاقی مثبت و سوابق قابلقبول وجود داشتهاند، اما هنگامی که در موقعیتهای حساس اجتماعی و سیاسی قرار گرفتهاند، به دلیل فقدان ظرفیت لازم دچار لغزش شدهاند؛ به گونهای که هم خود آسیب دیدهاند و هم جامعه را با آسیب و انحراف مواجه کردهاند.
وی با اشاره به یکی از خطبههای امام حسین(ع) در سرزمین منا افزود: سیدالشهدا(ع) در سالهای پایانی حکومت معاویه، جمعی از شخصیتها، نخبگان و رجال دینی و سیاسی جهان اسلام را در موسم حج گرد هم آوردند و در سخنانی، مسئولیت آنان را در قبال وضعیت جامعه اسلامی یادآور شدند. در برخی نقلها آمده است که حدود ۷۰۰ نفر از شخصیتهای برجسته آن دوران در این اجتماع حضور داشتند.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: امام حسین(ع) در این سخنرانی، پس از اشاره به سرنوشت علمای یهود و نصارا که در برابر انحرافات و فسادهای اجتماعی سکوت کرده بودند، نخبگان جامعه اسلامی را مخاطب قرار داده و از آنان پرسیدند که چگونه در برابر تضییع حق و گسترش باطل بیتفاوت ماندهاند.
ورعی گفت: حضرت در این خطبه تأکید میکنند که جایگاه اجتماعی، احترام عمومی و نفوذ کلامی که نخبگان در میان مردم دارند، نعمتی الهی است که برای انجام مسئولیتهای اجتماعی و دفاع از حق در اختیار آنان قرار گرفته است، نه آنکه صرفاً وسیلهای برای کسب اعتبار و منزلت شخصی باشد.
وی افزود: امام حسین(ع) با انتقاد از کوتاهی خواص جامعه در انجام وظایف خود، آنان را به دلیل بیتوجهی به حقوق پیشوایان راستین جامعه و نیز تضییع حقوق مستضعفان و محرومان مورد خطاب قرار میدهند. حضرت تصریح میکنند که برخی افراد گمان میکنند با دستیابی به جایگاه، ثروت یا موقعیت اجتماعی، به حقوق خود رسیدهاند و دیگر مسئولیتی در قبال جامعه ندارند؛ در حالی که چنین نگرشی با آموزههای دینی سازگار نیست.
این استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: از منظر سیدالشهدا(ع)، جامعه اسلامی باید به دست انسانهای شایسته، وارسته و مسئول اداره شود و سکوت در برابر انحرافات، زمینه تسلط افراد ناشایست بر سرنوشت جامعه را فراهم میکند.
ورعی در پایان سخنان خود با اشاره به شب عاشورا و ایثار یاران امام حسین(ع)، اشعاری در توصیف حال و هوای شب و روز عاشورا قرائت کرد و یاد و خاطره امام راحل، شهدا و درگذشتگان را گرامی داشت.
مراسم با قدردانی برگزارکنندگان از سخنان حجتالاسلام والمسلمین سیدجواد ورعی و تأکید بر ابعاد اجتماعی و مسئولیتآفرین نهضت حسینی به پایان رسید.
انتهای پیام
