به گزارش ایسنا، جوانان همواره در کانون توجه خانوادهها، نظام آموزشی و ساختارهای اجتماعی قرار داشتهاند و رفتارهای آنان یکی از مهمترین دغدغههای اجتماعی به شمار میرود. در سالهای اخیر، بروز رفتارهای پرخطر در میان برخی نوجوانان و جوانان، نگرانیهای گستردهای ایجاد کرده است. این رفتارها، زمانی که با هنجارهای پذیرفتهشده اجتماعی همخوانی نداشته باشند، میتوانند پیامدهای فردی و اجتماعی جدی به همراه داشته باشند. از میان انواع رفتارهای پرخطر، رفتارهای پرخطر جنسی به دلیل پیامدهای گسترده جسمی، روانی و اجتماعی، توجه ویژهای را به خود جلب کردهاند. این نوع رفتارها میتواند علاوه بر آسیب به فرد، خانواده و حتی ساختارهای اجتماعی را نیز تحت تأثیر قرار دهد و هزینههای قابل توجهی بر جامعه تحمیل کند.
رفتارهای جنسی پرخطر شامل اقداماتی مانند داشتن شرکای جنسی متعدد یا استفاده نکردن از روشهای پیشگیری از بیماریهای مقاربتی است. این رفتارها با خطر ابتلا به عفونتهای مقاربتی و بارداریهای ناخواسته همراه هستند و گاه با مصرف الکل، مواد مخدر یا مشکلات سلامت روان نیز ارتباط دارند. بر اساس گزارشهای جهانی، میلیونها مورد جدید عفونتهای مقاربتی هر سال ثبت میشود و نوجوانان و جوانان از آسیبپذیرترین گروهها در این زمینه هستند. در ایران نیز مطالعات نشان دادهاند که درصد قابل توجهی از نوجوانان تجربه روابط جنسی داشتهاند. چنین شرایطی نشان میدهد که پرداختن به پیشگیری، آموزش و سیاستگذاری آگاهانه در این حوزه یک ضرورت جدی بهداشت عمومی و اجتماعی است.
در همین راستا، علی جعفری، استادیار پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش وابسته به سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، پژوهشی را درباره نقش رسانهها در پیشگیری از رفتارهای پرخطر جنسی انجام داده است. این مطالعه که با تمرکز بر بررسی کارکردهای مختلف رسانهها در این حوزه صورت گرفته، تلاش کرده است به شکلی عمیق و تحلیلی نشان دهد رسانهها چگونه میتوانند در کاهش گرایش به این رفتارها مؤثر باشند.
پژوهش فوق با مشارکت ۱۶ نفر از استادان و خبرگان حوزه رسانه و از طریق مصاحبه انجام شده است و محقق پس از جمعآوری اطلاعات مورد نیاز، از روشهای آماری برای تجزیه و تحلیل آنها، بهره برده است.
نتایج این مطالعه نشان میدهند که رسانهها میتوانند در پیشگیری از رفتارهای پرخطر جنسی در قالب ۱۰ نقش اساسی ایفای نقش کنند. مهمترین این نقشها، نقش آموزشی است. پس از آن، اطلاعرسانی و آگاهیبخشی، جامعهپذیری، برجستهسازی موضوع، حساسسازی افکار عمومی، نقش نظارتی و مراقبتی، فرهنگسازی و هنجارآفرینی، برنامهسازی، بازدارندگی و انگیزهزدایی و در نهایت چارچوبسازی و تولید معنا قرار دارند. بر اساس این یافتهها، رسانهها تنها ابزار انتقال خبر نیستند، بلکه میتوانند بر نگرشها، ارزشها و رفتارهای اجتماعی اثر بگذارند.
طبق نتایج حاصله، رسانهها ظرفیت قابل توجهی برای کاهش آسیبهای اجتماعی دارند. آموزش مهارتهای زندگی، آموزش «نه گفتن»، تقویت ارزشهای سلامتمحور، آموزش خودمراقبتی و حتی آموزش شیوههای مناسب فرزندپروری از جمله اقداماتی هستند که رسانهها میتوانند در قالب برنامههای مختلف دنبال کنند. همچنین رسانهها با اطلاعرسانی درباره خطرات احتمالی و پیامدهای رفتارهای پرخطر، میتوانند حساسیت جامعه را نسبت به این موضوع افزایش دهند و زمینه شکلگیری فرهنگ پیشگیری را فراهم کنند.
بر اساس این پژوهش، رسانهها از طریق الگوسازی و ارائه نمونههای رفتاری، میتوانند فرآیند جامعهپذیری را تحت تأثیر قرار دهند؛ یعنی افراد با مشاهده رفتارهای پاداشگرفته در رسانهها، تمایل بیشتری به تکرار آنها پیدا میکنند. همچنین با برجستهسازی موضوعات مرتبط با سلامت جنسی و چارچوببندی صحیح آنها، رسانهها میتوانند نحوه درک مخاطبان از این مسائل را هدایت کنند. با این حال، تأکید شده است که رسانهها تنها یکی از عوامل مؤثر در پیشگیری هستند و نقش خانواده، مدرسه و سایر نهادهای اجتماعی نیز بسیار مهم است.
این نتایج علمی در فصلنامه «جامعه، فرهنگ و رسانه» وابسته به انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات منتشر شدهاند؛ نشریهای تخصصی که به بررسی مسائل اجتماعی و ارتباطی در بستر فرهنگی جامعه میپردازد.
انتهای پیام
