چهارباغ اصفهان، گذری که روزگاری تماشاخانه آرام تاریخ، فرهنگ و معماری بود، امروز در هیاهوی چرخها و حرکتهای شتابزده نفس میکشد؛ جایی که آرامش از آن رخت بربسته و هویت فرهنگیاش زیر فشار استفادههای جدید شهری در حال بازتعریف است. این محور تاریخی که در دوره صفوی بهعنوان یکی از مهمترین فضاهای شهری طراحی شد، قرنها محل مکث، گفتوگو و تجربه زیباشناختی شهر بوده و در سالهای اخیر نیز با هدف احیای همین هویت، به گذر فرهنگی و پیادهراه تبدیل شد.
امروز، تصویر این گذر تاریخی با گذشته آرام خود فاصله گرفته است. حضور اسکوترهای برقی، دوچرخههای اجارهای و حرکت سریع آنها در میان جمعیت گردشگران، باعث شکلگیری نوعی ناهماهنگی میان «فضای تاریخی و آرام» و «رفتارهای پرشتاب شهری» شده است. در کنار آن، میدان نقشجهان نیز بهعنوان قلب تاریخی اصفهان، با همین چالشها مواجه شده و نگرانیها درباره ایمنی عابران و حفظ شأن این فضاهای ثبتشده افزایشیافته است.
در چنین شرایطی، مسئله اسکوترها دیگر تنها یک موضوع حملونقل شهری نیست، بلکه به بحثی جدی درباره مرز میان «زندگی شهری مدرن» و «حفاظت از بافت تاریخی» تبدیل شده است؛ مرزی که تعیین آن امروز به یکی از موضوعات مهم مدیریت شهری و میراثفرهنگی اصفهان بدل شده است.
تردد اسکوترها در بافت تاریخی تهدیدی برای ایمنی است
امیر کرمزاده، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان به ایسنا اظهار میکند: بهعنوان دستگاه متولی میراثفرهنگی، ما بهشدت مخالف تردد اسکوترها در محدودههایی مانند میدان نقشجهان و گذر فرهنگی چهارباغ هستیم، زیرا این فضاها اساساً برای چنین نوع رفتوآمدی طراحی نشدهاند و اولویت اصلی در آنها، حفظ امنیت گردشگران و صیانت از فضای تاریخی است.
وی میافزاید: در موارد متعددی شاهد بروز حادثه یا ثبت شکایت از سوی شهروندان و گردشگران بودهایم؛ برخورد اسکوترها با عابران یا حرکت پرسرعت در میان جمعیت، نشان میدهد که این موضوع میتواند بهطور مستقیم امنیت عمومی را تهدید کند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان بیان میکند: مکاتبات لازم با دستگاههای قضایی و شهرداری انجام شده و پیگیریها در حال انجام است تا این وسایل از محدودههای تاریخی جمعآوری شوند. شهر اصفهان ظرفیتهای متعددی خارج از بافت تاریخی دارد و لازم است فعالیت این وسایل به آن نقاط منتقل شود تا فشار ترافیکی و حرکتی از قلب تاریخی شهر برداشته شود.
اسکوترها در صورت بینظمی، به تهدید ایمنی تبدیل میشوند
سیروس خوراسگانی، مدیر گذر فرهنگی چهارباغ عباسی تمرکز خود را بر موضوع اسکوترها و ایمنی در این محور تاریخی قرار داده و اظهار میکند: یکی از چالشهای اصلی امروز گذر چهارباغ، ایجاد تعادل میان پویایی شهری و امنیت عابران است.
وی میافزاید: حضور اسکوترها و دوچرخهها میتواند نشانهای از سرزندگی فضاهای شهری باشد، اما این سرزندگی تنها زمانی ارزشمند است که در چارچوب ضوابط و با رعایت اصول ایمنی شکل بگیرد، در غیر این صورت، به تهدیدی برای عابران، بهویژه کودکان، سالمندان و خانوادهها تبدیل میشود.
مدیر گذر فرهنگی چهارباغ بیان میکند: در حال حاضر تفکیک مسیرهای حرکت در گذر چهارباغ انجام شده و تابلوهای هشداردهنده نیز در نقاط مختلف نصب شده است، اما بخش مهمی از چالشها ناشی از رعایتنکردن همین ضوابط توسط کاربران است.
خوراسگانی تصریح میکند: مسئله اصلی امروز ما کمبود زیرساخت نیست، بلکه فرهنگ استفاده از فضاهای عمومی است. بخشی از کاربران هنوز به مسیرهای تعیینشده و علائم راهنمایی توجه کافی ندارند و همین موضوع باعث ایجاد ناامنی ذهنی و واقعی در فضا میشود.
وی تأکید میکند: اگرچه اقدامات فیزیکی مانند تفکیک مسیرها انجام شده، اما بدون همراهی مردم و رعایت قواعد، هیچ زیرساختی نمیتواند امنیت کامل ایجاد کند. در نهایت، نظم در این فضا زمانی محقق میشود که همه کاربران به قواعد مشترک احترام بگذارند.
اسکوترها باید قانونمند و ساماندهی شده فعالیت کنند
سیدعلی عبدالهی، مدیرکل اجرایی معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری اصفهان با اشاره به نگاه مدیریت شهری به اسکوترهای برقی اظهار میکند: نگاه شهرداری به اسکوترهای برقی، نگاهی مبتنی بر بهرهگیری از ظرفیتهای حملونقل نوین در سفرهای کوتاه شهری است. این وسایل میتوانند در کاهش ترافیک و افزایش دسترسی شهری نقش مؤثری داشته باشند، اما شرط اساسی برای استفاده از آنها، فعالیت در چارچوب قانون و ضوابط مشخص است.
وی میافزاید: در ماههای اخیر افزایش فعالیت برخی واحدهای اجارهدهنده اسکوتر در محدودههایی مانند چهارباغ و میدان نقشجهان باعث بروز مشکلاتی برای عابران و گردشگران شده است. این مشکلات عمدتاً ناشی از فعالیت خارج از ضابطه برخی واحدها و نبود نظارت یکپارچه بوده است.
مدیرکل اجرایی معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری اصفهان بیان میکند: شهرداری اصفهان برای ساماندهی این وضعیت، مکاتبات رسمی با اتاق اصناف انجام داده و آییننامهای مشترک با همکاری معاونت حملونقل، اتحادیههای مرتبط و پلیس راهور تدوین شده است تا فعالیت این حوزه در چارچوب مشخص قانونی انجام شود.
عبدالهی ادامه میدهد: یکی از محورهای مهم در این طرح، تفکیک فعالیتهای مجاز از غیرمجاز است. بخش مهمی از نابسامانیهای فعلی ناشی از فعالیت واحدهایی است که بدون رعایت ضوابط اقدام به اجاره اسکوتر میکنند و همین موضوع نیازمند برخورد قانونی و نظارت مستمر است.
وی، بر موضوع آموزش تأکید میکند و میگوید: در کنار نظارت، آموزش کاربران و فعالان این حوزه در دستور کار قرار دارد. هدف این است که استفاده از اسکوترهای برقی نهتنها ایمنتر شود، بلکه به بخشی از فرهنگ صحیح حملونقل شهری تبدیل شود. آموزش، اطلاعرسانی و فرهنگسازی میتواند نقش مهمی در کاهش حوادث و افزایش ایمنی داشته باشد.
مدیرکل اجرایی معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری اصفهان تأکید میکند: نگاه مدیریت شهری این است که اسکوترها اگر در چارچوب قانون و با نظارت درست استفاده شوند، میتوانند بخشی از آینده حملونقل شهری باشند، نه یک عامل مزاحم در فضاهای تاریخی.
مطالبهگری؛ چهارباغ و نقشجهان میان «گذر فرهنگی» و واقعیت خیابان
چهارباغ عباسی و میدان نقشجهان، در حافظه شهری اصفهان بهعنوان نمادهای فرهنگ، تاریخ و هویت شناخته میشوند؛ فضاهایی که قرار بود تجربه «آرامش، مکث و زیستفرهنگی» را برای شهروند و گردشگر فراهم کنند، اما امروز در سایه افزایش تردد اسکوترها، دوچرخهها و وسایل حرکتی سبک، این پرسش جدیتر از همیشه مطرح است که آیا این فضاها هنوز توانستهاند جایگاه «گذر فرهنگی» خود را حفظ کنند یا تنها نامی فرهنگی بر بستری شلوغ و کم ضابطه باقیماندهاند؟
در چنین شرایطی، مسئله تنها «حضور یا عدم حضور اسکوترها» نیست، بلکه این پرسش بنیادین مطرح است که آیا اساساً برای چنین فضاهایی، یک چارچوب فرهنگی منسجم و قابلاجرا طراحی شده است یا مدیریت آن همچنان در سطح تصمیمهای مقطعی باقیمانده است؟ اگر چهارباغ قرار است نماد فرهنگ شهری باشد، این فرهنگ دقیقاً در کجا و چگونه در رفتار روزمره کاربران، در نظم فضا و در تجربه زیسته شهروندان قابلمشاهده است؟
پرسش اصلی افکار عمومی فراتر از اینها است؛ اگر بنا بر سیاستگذاری شهری، تردد خودروها از این محور تاریخی بهمنظور حفظ امنیت، آرامش و هویت فرهنگی ممنوع شده است، چگونه و با چه منطقی اکنون باید شاهد حضور پررنگ اسکوترها، دوچرخهها و وسایل حرکتی در همین مسیر باشیم؟ آیا این تناقض آشکار، با مفهوم «گذر فرهنگی» قابلجمع است؟
میدان نقشجهان و گذر چهارباغ قرار بود عرصه مکث و تماشای تاریخ باشد، نه صحنه عبور و سرعت. این پرسش جدی مطرح است که آیا استانداردهای ایمنی و هویتی در این فضاها بازتعریف شدهاند یا صرفاً شکل اشغال فضا تغییر کرده است؟ وقتی یک خیابان برای خودروها بسته میشود، انتظار عمومی این است که جایگزین آن به سمت آرامش و امنیت بیشتر حرکت کند، نه اینکه شکل جدیدی از بینظمی در قالب وسایل حرکتی نوظهور جایگزین شود.
در نهایت این مطالبه روشنتر از همیشه است: اگر این محدودهها «گذر فرهنگی» نامگرفتهاند، باید معیارهای فرهنگی آن نیز در عمل دیده شود؛ نه اینکه شهروند میان عنوان فرهنگی و تجربه واقعی، با تناقضی روزمره روبهرو باشد، اما پرسش اصلی همچنان باقی است؛ آیا این تصمیمها و مکاتبات، در عمل نیز به حذف بینظمی از چهارباغ و میدان نقشجهان منجر خواهد شد؟ آیا این گذر تاریخی دوباره به فضایی امن، آرام و پیادهمحور تبدیل میشود یا همچنان اسکوترها و ترددهای کنترلنشده، بر تجربه گردشگران و شهروندان سایه خواهند انداخت؟ چهارباغ در انتظار پاسخ این پرسشهاست؛ پاسخی که آینده یکی از مهمترین فضاهای فرهنگی ایران را مشخص خواهد کرد.
میان فرهنگ و سرعت؛ چالش تازه چهارباغ و نقشجهان در برابر وسایل حرکتی نوین
مهدی محمودی، استاد معماری و شهرسازی دانشکده معماری دانشگاه هنر اصفهان اظهار میکند: گذر چهارباغ عباسی و میدان نقشجهان صرفاً معابر شهری نیستند، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی اصفهان به شمار میآیند. این فضاها بر اساس ماهیت تاریخی خود برای حرکت آرام، تعاملات اجتماعی، گردشگری فرهنگی و تجربه زیست شهری طراحی شدهاند و اساساً فلسفه شکلگیری آنها با فضاهای تند حرکت و مبتنی بر جابهجایی سریع تفاوت دارد. هرگونه سیاستگذاری در این محدودهها باید متناسب با ارزشهای تاریخی، کالبدی و فرهنگی آنها انجام شود و نمیتوان صرفاً با نگاه حملونقلی یا خدماتی درباره آنها تصمیمگیری کرد.
وی میافزاید: یکی از مهمترین چالشهایی که امروز در چهارباغ و میدان نقشجهان مشاهده میشود، افزایش استفاده از اسکوترها و برخی وسایل حرکتی سبک در فضایی است که اساساً برای چنین الگوی حرکتی طراحی نشده است. هرچند این وسایل در بسیاری از شهرهای جهان بهعنوان ابزار حملونقل پاک شناخته میشوند، اما محل استفاده از آنها اهمیت فراوانی دارد. تجربه شهرهای تاریخی دنیا نشان میدهد که میان توسعه حملونقل نوین و حفاظت از عرصههای تاریخی باید تعادل برقرار شود و نمیتوان هر فناوری یا وسیلهای را بدون توجه به ویژگیهای محیطی در همه فضاهای شهری به کار گرفت.
این استاد معماری و شهرسازی بیان میکند: ساختار کالبدی چهارباغ عباسی مبتنی بر حرکت پیاده، مکث، تماشا و تعامل اجتماعی است. عرض مسیرها، تراکم حضور گردشگران، استقرار خانوادهها، فعالیتهای فرهنگی و همچنین ماهیت تاریخی این گذر سبب میشود حرکت وسایل دارای سرعت، حتی در مقیاس محدود، با چالشهای ایمنی و مدیریتی همراه باشد. در چنین شرایطی احتمال بروز برخورد با عابران، ایجاد احساس ناامنی و کاهش کیفیت حضور شهروندان در فضا افزایش پیدا میکند و در نتیجه کارکرد اصلی گذر تاریخی تحتتأثیر قرار میگیرد.
محمودی تصریح میکند: مسئله تنها به موضوع ایمنی محدود نمیشود، بلکه با هویت فضایی نیز ارتباط مستقیم دارد. هنگامی که یک محور تاریخی بهعنوان «گذر فرهنگی» معرفی میشود، انتظار میرود تمامی مؤلفههای آن در راستای تقویت تجربه فرهنگی شهروندان عمل کنند. حضور گسترده وسایل حرکتی پرسرعت، حتی اگر در ظاهر جایگزین خودروها باشند، میتواند بخشی از آرامش و کیفیت ادراک فضا را کاهش دهد. بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی برای تجربه فضای تاریخی و پیادهمحور به این محدوده مراجعه میکنند و طبیعی است که انتظار آنها با شرایط یک مسیر حرکتی پرتردد تفاوت داشته باشد.
وی ادامه میدهد: راهکار اصلی حذف فناوری یا مقابله با حملونقل نوین نیست، بلکه ساماندهی صحیح آن است. اسکوترها و وسایل مشابه میتوانند در بسیاری از فضاهای شهری، از جمله مسیرهای مشخص دوچرخه، پارکهای بزرگ شهری، فضاهای تفریحی جدید و محورهایی که از ابتدا برای چنین کاربریهایی طراحی شدهاند، مورداستفاده قرار گیرند، اما استقرار آنها در قلب یک مجموعه تاریخی ثبتشده و در فضایی که روزانه میزبان حجم زیادی از گردشگران و عابران پیاده است، نیازمند بازنگری جدی و تدوین ضوابط مشخص است.
این استاد دانشگاه خاطرنشان میکند: در اغلب شهرهای موفق جهان، عرصههای تاریخی دارای نظام مدیریتی ویژه هستند و برای نوع تردد، سرعت حرکت، فعالیتهای تجاری و حتی شیوه بهرهبرداری از فضا مقررات مشخصی تعریف شده و اگر قرار است چهارباغ و میدان نقشجهان همچنان بهعنوان نمادهای فرهنگی اصفهان شناخته شوند، لازم است اولویت نخست آنها حفظ آرامش، امنیت و کیفیت تجربه پیاده باشد. هر تصمیمی که این اصول را تضعیف کند، در بلندمدت میتواند به کاهش جذابیت فرهنگی و گردشگری این فضاها منجر شود.
وی در پایان تأکید میکند: امروز مطالبه اصلی شهروندان مخالفت با نوآوری یا حملونقل پاک نیست، بلکه حفاظت از کارکرد تاریخی و فرهنگی یکی از مهمترین محورهای هویتی کشور است. اسکوترها و وسایل حرکتی سبک میتوانند در مکانهای ایمنتر و متناسبتر مورداستفاده قرار گیرند، اما چهارباغ عباسی و میدان نقشجهان نیازمند مدیریتی هستند که شأن تاریخی، فرهنگی و گردشگری این فضاها را در اولویت قرار دهد. حفظ آرامش و پیادهمحوری در این محدودهها نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای صیانت از میراث شهری اصفهان و انتقال آن به نسلهای آینده است.
به گزارش ایسنا، در نهایت به نظر میرسد ادامه این روند میتواند به تضعیف ماهیت پیادهمحور و فرهنگی چهارباغ عباسی و میدان نقشجهان منجر شود. این فضاها اساساً برای حرکت آرام، مکث و تجربه زیسته فرهنگی طراحی شدهاند و حضور گسترده وسایل حرکتی سبک، با این کارکرد همخوانی ندارد. ازاینرو، ضرورت دارد مدیریت شهری با رویکردی قاطعتر، ساماندهی تردد را در این محدودهها بازتعریف کرده و استفاده از اسکوترها و وسایل مشابه را به فضاهای مناسبتر و ایمنتر منتقل کند؛ اقدامی که میتواند به بازگشت آرامش، افزایش امنیت و حفظ هویت تاریخی این گذرهای ارزشمند کمک کند.
انتهای پیام
