ادبیات، تنها در کتابها جریان ندارد؛ گاهی میتوان آن را در قابهای سینما نیز جستوجو کرد. مستند «در ستایش هیچ» تلاشی است برای پیوندزدن این دو جهان؛ روایتی که از زندگی یک نویسنده آغاز میشود، اما مقصد آن، جهان اندیشه، فلسفه و زیست فکری او است. این اثر، بافاصله گرفتن از روایتهای مرسوم زندگینامهای، مخاطب را به سفری در لایههای پنهان ذهن و آثار سعید محسنی بیستگانی میبرد؛ نویسندهای که در آثارش، انسان، تنهایی، معنا، هستی و پرسشهای بنیادین زندگی حضوری پررنگ دارند.
«در ستایش هیچ» به نویسندگی، تهیهکنندگی و کارگردانی فاطمه پریشانی، عضو کانون فیلم «برداشت» سازمان دانشجویان جهاد دانشگاهی اصفهان، این روزها مراحل پایانی تولید را پشت سر میگذارد و قرار است نخستین اکران خود را در تهران روی پرده سینما تجربه کند. این مستند حاصل نزدیک به دو سال پژوهش، گفتوگو و واکاوی جهان فکری سعید محسنی بیستگانی است و میکوشد با زبانی شاعرانه و نگاهی تأملبرانگیز، تصویری متفاوت از یکی از نویسندگان معاصر اصفهان ارائه دهد؛ تصویری که بیش از آنکه به زندگی ابن نویسنده بپردازد، مخاطب را به اندیشیدن درباره جهان او دعوت میکند.
«در ستایش هیچ»؛ روایتی از اندیشه، نه زندگی
فاطمه پریشانی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: عنوان «در ستایش هیچ» پس از نزدیک به دو سال پژوهش و مطالعه درباره جهان فکری و هنری سعید محسنی بیستگانی انتخاب شد. در این مسیر، آثار، اندیشهها و شیوه زیست این نویسنده را به طور دقیق بررسی کردیم و به این نتیجه رسیدیم که جهان فکری او پیوند عمیقی با مفهوم «هیچ» و پرسشهای بنیادین فلسفی دارد. در واقع، این فیلم تلاشی برای ستایش اندیشههایی است که در آثار او جریان دارد و مخاطب را به تأمل درباره معنا، پوچی و نسبت انسان با جهان پیرامونش دعوت میکند.
وی افزود: سیر اندیشه سعید محسنی را میتوان حرکتی تدریجی به سمت درک ابزوردیسم دانست؛ جریانی که در آن انسان همواره در جستوجوی معنا است و با پرسشهایی درباره بودن، نبودن و زیستن مواجه میشود. به همین دلیل، «هیچ» در این مستند به معنای خلأ یا نیستی نیست، بلکه مفهومی فلسفی است که در تاروپود آثار این نویسنده حضور دارد و مسیر روایت فیلم نیز بر همین اساس شکلگرفته است.
عضو کانون فیلم «برداشت» سازمان دانشجویان جهاد دانشگاهی اصفهان با اشاره به اینکه پرداختن به نویسندگان معاصر یک ضرورت فرهنگی است، بیان کرد: طی چهار سال شاگردی در محضر سعید محسنی و مطالعه آثار این نویسنده، بیش از گذشته دریافتم که یک نویسنده معاصر چگونه میتواند در اندازه سهم تاریخی خود بر فرهنگ و اندیشه جامعه اثرگذار باشد. حضور در نشستهای تخصصی و گفتوگوهای متعدد با او و همچنین همراهی حمید بکتاش، باعث شد ایده ساخت این مستند شکل بگیرد. در واقع، پیشنهاد اولیه تولید این اثر از سوی حمید بکتاش مطرح شد و با همراهی و حمایت وی، مسیر پژوهش و تولید مستند آغاز شد.
پریشانی با اشاره به شیوه روایت این اثر تصریح کرد: اگر واژه «پرتره» را به معنای قاببندی یک انسان در نظر بگیریم، این قاب تنها به چهره یا زندگی شخصی محدود نمیشود، بلکه جهان درونی، اندیشهها و نگاه او را نیز در بر میگیرد. به همین دلیل، «در ستایش هیچ» بیش از آنکه یک روایت زندگینامهای باشد، تلاشی برای واکاوی جهان ذهنی و فلسفی سعید محسنی است؛ جهانی که آثار او را شکل داده و هویت ادبیاش را ساخته است.
وی درباره ارتباط مخاطبان با این مستند توضیح داد: مستندهای ادبی معمولاً مخاطبان خاص خود را دارند، اما تلاش ما این بود که «در ستایش هیچ» تنها برای کسانی که آثار سعید محسنی را خواندهاند، قابلفهم نباشد. حضور و کاریزمای سعید محسنی و حمید بکتاش، در کنار طراحی هدفمند گفتوگوها، این امکان را فراهم کرد که مخاطب، حتی بدون آشنایی قبلی با آثار این نویسنده، بتواند با فضای فیلم ارتباط برقرار کند و سهم خود را از مفاهیم و جهان فکری آن دریافت کند.
کارگردان این اثر ادامه داد: تلاش کردیم روایت فیلم بهگونهای باشد که مخاطب صرفاً شنونده سخنان یک نویسنده نباشد، بلکه خود را در مسیر اندیشههای او ببیند. اگر مخاطب در پایان فیلم احساس کند که بخشی از دغدغههای سعید محسنی، دغدغههای امروز او نیز است، به هدف خود رسیدهایم. سینما زمانی موفق است که بتواند میان جهان اثر و تجربه زیسته مخاطب پلی ایجاد کند.
پریشانی تأکید کرد: امیدوارم مخاطب پس از پایان فیلم، تنها با یک روایت از زندگی یک نویسنده سالن را ترک نکند، بلکه زندگی، تجربهها و مسیر فکری خودش را در کنار جهان سعید محسنی قرار دهد و بهنوعی گفتوگوی درونی با خود برسد؛ گفتوگویی که شاید در نهایت او را به همان مفهوم «هیچ» برساند؛ مفهومی که در این فیلم، آغاز اندیشیدن است، نه پایان آن.
وی با اشاره به روند شکلگیری این مستند گفت: بخش عمده پژوهش و شکلگیری این پروژه در سازمان دانشجویان جهاد دانشگاهی اصفهان و در قالب فعالیتهای کانون فیلم «برداشت» انجام شد. ما طی ۱۳ جلسه گفتوگوی مفصل با سعید محسنی، مجموعهای از مصاحبههای تصویری و مکتوب را ثبت کردیم که شالوده اصلی روایت این مستند را شکل میدهد. این جلسات فرصتی بود تا بادقت بیشتری به جهان فکری، ادبی و فلسفی او نزدیک شویم و فیلم را بر پایه یک پژوهش مستند و عمیق پیش ببریم.
عضو کانون فیلم «برداشت» سازمان دانشجویان جهاد دانشگاهی اصفهان خاطرنشان کرد: همراهی و حمایت سازمان دانشجویان جهاد دانشگاهی اصفهان در تمام مراحل پژوهش و تولید، نقش مهمی در شکلگیری این اثر داشت. امیدواریم این همکاری ادامه پیدا کند و زمینه برای تولید مستندهای اجتماعی، فرهنگی و ادبی بیشتری فراهم شود؛ آثاری که بتوانند چهرههای اثرگذار فرهنگ و ادبیاتمعاصر را به نسل امروز معرفی کنند و پلی میان سینما، ادبیات و اندیشه باشند.
انتهای پیام
