شهباز محمودی در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: محوطه ازبکی از آثار تاریخی ارزشمند و بسیار کهن کشور است که به دلیل برخورداری از شواهد مهم باستان‌شناختی و جایگاه آن در شناخت پیشینه تمدنی ایران، اهمیت ویژه‌ای دارد. از این رو، تلاش برای فراهم کردن مقدمات ثبت جهانی آن از برنامه‌های جدی اداره‌کل میراث فرهنگی استان است.
وی افزود: خوشبختانه موضوع ثبت جهانی ازبکی با استقبال و همکاری خوبی در سطح شهرستان مواجه شده است و مجموعه مدیریت شهرستان، از جمله فرمانداری، شهرداری، امام جمعه و نماینده مجلس، در کنار اداره‌کل میراث فرهنگی برای تحقق این هدف همراهی می‌کنند. تحقق چنین هدفی نیازمند همکاری بین‌بخشی و استفاده از ظرفیت دستگاه‌های مختلف است و امیدواریم این همدلی زمینه‌ساز اقدامات مؤثرتر در مسیر ثبت جهانی این محوطه شود.
این مسئول بیان کرد: یکی از موضوعات اساسی در فرآیند ثبت جهانی محوطه‌های تاریخی، فراهم کردن زیرساخت‌های مورد نیاز برای حفاظت، مدیریت و بازدید گردشگران است. به همین دلیل، پیش از هر اقدامی باید شرایطی فراهم شود که محوطه از نظر امکانات خدماتی، دسترسی، حفاظت فیزیکی و نظارت مستمر در وضعیت مناسبی قرار بگیرد.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی محوطه ازبکی و اهمیت یافته‌های باستان‌شناختی آن ادامه داد: خشت‌های دست‌ساز کشف‌شده در این محوطه که از آن‌ها به عنوان نمونه‌هایی از نخستین خشت‌های دست‌ساز بشر یاد می‌شود، از یافته‌های شاخص و ارزشمند آن هستند. این آثار نشان‌دهنده اهمیت ازبکی در مطالعات مربوط به تاریخ شکل‌گیری سکونتگاه‌ها و روند شهرنشینی در ایران است و همین ویژگی‌ها ضرورت توجه بیشتر به حفاظت و معرفی این محوطه را دوچندان می‌کند.
معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی البرز گفت: با توجه به اهمیت ساماندهی محوطه و نیازهای اولیه آن، موفق شدیم اعتبار مناسبی از وزارت میراث فرهنگی دریافت کنیم و بخشی از نیازهای زیرساختی آن را برطرف کنیم. در همین راستا، احداث سرویس‌های بهداشتی و نمازخانه در دستور کار قرار گرفت و این امکانات با هدف پاسخگویی به نیازهای اولیه بازدیدکنندگان ایجاد شد.
این مسئول با بیان اینکه محوطه ازبکی در محدوده‌ای به وسعت حدود ۱۲ هکتار قرار دارد، افزود: این محدوده به طور کامل در اختیار میراث فرهنگی است و مدیریت و حفاظت از آن بر عهده این مجموعه قرار دارد. با این حال، یکی از مشکلات ما کمبود نیروی انسانی و محدودیت نیروهای یگان حفاظت است؛ موضوعی که اهمیت استفاده از ظرفیت تجهیزات نظارتی و ایجاد زیرساخت‌های حفاظتی را بیشتر می‌کند.
محمودی تأمین روشنایی محوطه را یکی از اقدامات مهم انجام‌شده در راستای افزایش امکان نظارت و حفاظت دانست و اظهار کرد: با توجه به اینکه روشنایی شبانه محوطه از اولویت‌های ما بود، پس از طی مراحل قانونی و اخذ مجوزهای لازم، دو برج نوری بزرگ در ضلع شمالی و جنوبی محوطه نصب کردیم. از آنجا که هرگونه عملیات عمرانی، حفاری و مداخله در محوطه‌های تاریخی باید با مجوزهای مربوط انجام شود، اجرای این طرح نیز با رعایت ضوابط حفاظتی دنبال شد. اکنون روشنایی مناسبی در محدوده محوطه فراهم شده و امکان دید و نظارت بهتر بر آن وجود دارد.
وی ایجاد مسیر گردشگری مشخص و ایمن را از دیگر برنامه‌های مهم ساماندهی ازبکی عنوان کرد و گفت: یکی از مشکلات پیشین این بود که بازدیدکنندگان برای رسیدن به بخش بالایی تپه ناچار بودند از روی بستر محوطه و محدوده‌ای عبور کنند که آثار تاریخی در سطح آن پراکنده است. طبیعی است که تداوم چنین وضعیتی می‌تواند به مرور زمان موجب آسیب به آثار و بقایای تاریخی شود؛ بنابراین تصمیم گرفتیم مسیری مستقل برای تردد گردشگران ایجاد کنیم تا ضمن تسهیل بازدید، از تماس مستقیم و تردد غیرضروری روی بخش‌های ارزشمند محوطه جلوگیری شود.
محمودی بیان کرد: مسیر گردشگری از ورودی محوطه تا بخش بالایی تپه و دژ مادی که در ارتفاع ۲۶ متری قرار دارد، در حال آماده‌سازی است. ابتدا مسیر موجود اصلاح و شن‌ریزی شد و پس از آن عملیات شاسی‌کشی روی سطح زمین انجام گرفت. با توجه به حساسیت محوطه‌های باستانی، امکان اجرای مسیر به شیوه حفاری و نصب سازه در داخل زمین وجود ندارد؛ چراکه هرگونه دستکاری در لایه‌های تاریخی ممکن است به آثار و شواهد باستان‌شناختی آسیب وارد کند.
این مسئول توضیح داد: به همین دلیل، مسیر جدید به‌صورت روکار و بدون حفاری اجرا شده است. پس از شاسی‌کشی، از تخته‌های چوب روس استفاده کردیم که مقاومت مناسبی در برابر تغییرات دمایی، سرما، گرما و تابش نور خورشید دارند. عملیات شاسی‌کشی و تخته‌کوبی این مسیر در مراحل پایانی قرار دارد و پیش‌بینی می‌کنیم تا پایان هفته آینده یا اوایل هفته بعد تکمیل و برای استفاده بازدیدکنندگان آماده شود.
معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی البرز تأکید کرد: محوطه ازبکی در حال حاضر نیز برای بازدید عموم، تورهای گردشگری و گروه‌های دانش‌آموزی باز است و هیچ محدودیتی برای بازدید از آن وجود ندارد. حتی در روزهای گذشته نیز تعدادی از تورهای دانش‌آموزی از این محوطه بازدید کرده‌اند. با این حال، با تکمیل مسیر جدید، از گردشگران و هم‌استانی‌ها درخواست می‌کنیم برای صیانت از آثار تاریخی، هنگام بازدید از مسیر تعیین‌شده استفاده کنند و از تردد روی بستر اصلی محوطه بپرهیزند.
وی از برنامه‌ریزی برای نصب دوربین‌های مداربسته در محوطه ازبکی خبر داد و گفت: برای سال جاری درخواست تأمین اعتبار به‌منظور ایجاد پوشش نظارتی و نصب دوربین‌های مداربسته ارائه کرده‌ایم. با توجه به وسعت محوطه و محدودیت نیروی انسانی، استفاده از این تجهیزات می‌تواند نقش مهمی در پایش مستمر محدوده تاریخی داشته باشد و علاوه بر کمک به حفاظت از آثار، امنیت و ایمنی بازدیدکنندگان را نیز افزایش دهد.
محمودی با اشاره به اینکه حفاظت مستمر و مدیریت اصولی از الزامات ثبت جهانی است، افزود: در فرآیند ثبت جهانی باید وضعیت محوطه از نظر حفاظت، منظر تاریخی و نحوه استفاده و تردد در آن به‌طور مستمر مورد توجه قرار گیرد. بنابراین تجهیز ازبکی به سامانه‌های نظارتی را صرفاً یک اقدام خدماتی نمی‌دانیم، بلکه آن را بخشی از نیازهای اساسی برای مدیریت و حفاظت بلندمدت این محوطه تلقی می‌کنیم.
وی همچنین برگزاری نشست‌های علمی را از برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای تقویت پرونده ثبت جهانی ازبکی برشمرد و اظهار کرد: یکی از بخش‌های مهم فرآیند ثبت جهانی، تهیه پرونده‌ای جامع و مستند درباره ارزش‌های تاریخی، باستان‌شناختی و علمی اثر است. برگزاری نشست‌های تخصصی با حضور پژوهشگران، صاحب‌نظران و افرادی که در زمینه تاریخ و پیشینه این محوطه مطالعات و اطلاعات ارزشمندی دارند، می‌تواند به تکمیل مستندات و تقویت پشتوانه علمی پرونده کمک کند.
معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی البرز تصریح کرد: در این نشست‌ها، یافته‌ها و دیدگاه‌های علمی درباره محوطه مطرح و بررسی می‌شود تا گروهی که مسئولیت تدوین و تکمیل پرونده ثبت جهانی را بر عهده دارد، بتواند از ظرفیت علمی متخصصان استفاده کند و مستندات دقیق‌تر و کامل‌تری در اختیار داشته باشد. برای برگزاری این برنامه‌ها نیز پیگیر تأمین اعتبار هستیم و امیدواریم با فراهم شدن منابع لازم، نشست‌های مورد نظر در سال جاری برگزار شود.
محمودی به ضرورت حفاظت از دژ مادی و دامنه تپه ازبکی در برابر عوامل طبیعی اشاره کرد و گفت: یکی از چالش‌های حفاظتی این محوطه، بارندگی‌های شدید و تأثیر آن بر جداره‌ها و دامنه تپه است. در زمان بارش، بخشی از پوشش کاهگلی دیواره‌ها و سطوح حفاظتی شسته می‌شود و این مسئله موجب می‌شود هر سال برای ترمیم و کاهگل‌کاری مجدد بخش‌هایی از اثر اعتبار و هزینه اختصاص دهیم.
این مسئول با بیان اینکه ایجاد سایه‌بان حفاظتی بر فراز بخش‌های حساس دژ مادی از برنامه‌های مورد نظر اداره‌کل است، افزود: امسال این طرح را در اولویت برنامه‌های خود قرار دادیم و برآوردهای اولیه هزینه اجرای آن انجام شد، اما مشخص شد اعتبار مورد نیاز بیش از منابع مالی در دسترس است. با این وجود، این طرح همچنان از ضرورت‌های حفاظتی محوطه محسوب می‌شود و امیدواریم با حمایت و تأمین اعتبار از محل منابع استانی و ملی بتوانیم آن را اجرا کنیم.
محمودی توضیح داد: ایجاد سایه‌بان می‌تواند از شسته‌شدن پوشش کاهگلی و فرسایش جداره‌های تاریخی در اثر بارندگی جلوگیری کند. در حال حاضر، به دلیل نبود چنین پوششی، ناچاریم در فاصله‌های زمانی کوتاه عملیات کاهگل‌کاری را تکرار کنیم؛ اما با اجرای سایه‌بان، ضمن حفاظت از بدنه و دامنه تپه، ماندگاری پوشش کاهگلی نیز افزایش می‌یابد و می‌توان فاصله زمانی مرمت‌ها را از یک تا دو سال به حدود هفت تا هشت سال افزایش داد. این اقدام علاوه بر کاهش هزینه‌های مستمر نگهداری، نقش مؤثری در حفاظت بلندمدت از ساختار تاریخی اثر خواهد داشت.
وی گفت: هدف ما این است که در کنار فراهم کردن امکانات مناسب برای بازدید گردشگران، حفاظت از ارزش‌های تاریخی و باستان‌شناختی این محوطه نیز با جدیت دنبال شود. ثبت جهانی ازبکی نیازمند برنامه‌ریزی، تأمین زیرساخت، مستندسازی علمی و حفاظت مستمر است و امیدواریم با همراهی مسئولان شهرستان، حمایت وزارت میراث فرهنگی و تأمین اعتبارات مورد نیاز، بتوانیم گام‌های مؤثرتری برای تحقق این هدف برداریم.
انتهای پیام
