خانه تاریخی «میرهادی لالمی» که در کوچه ضیاءالعلما محله سبزهمیدان و در قلب بافت قدیمی رشت قرار دارد، طی سالهای اخیر تنها یک بنای تاریخی نبود؛ این خانه با میزبانی از مجموعهای از عکسها، دوربینها، نگاتیوها، داروهای ظهور، اسناد، تاریکخانه و تجهیزات قدیمی عکاسی، به محلی برای روایت تاریخ اجتماعی و تصویری شهر تبدیل شده بود و بخشی از حافظه تصویری رشت را در دل یکی از بناهای تاریخی شهر روایت میکرد.
افشین میرزایی، یکی از عکاسان رشت، طی چند سال توانست مجموعهای از مستندات، دوربینها، نگاتیوها، داروهای ظهور، عکسهای قدیمی و دیگر اسناد مرتبط با تاریخ عکاسی رشت را در «کافه موزه عکس ارکاک» گردآوری کرده و در این خانه تاریخی به نمایش بگذارد.
چند سالی بود که خانه تاریخی لالمی، روایتگر زندگی انسانهایی بود که دیگر در میان ما نیستند، اما خاطره زندگی و زمانهشان در قاب عکسهای قدیمی، دوربینهای نسل آنالوگ، شیشههای داروی ظهور و فضای تاریکخانه همچنان زنده مانده بود.
بازدیدکنندگان این مجموعه نهتنها میتوانستند پشت پارچه سیاه دوربینهای قدیمی قرار گرفته و تجربه عکاسی به شیوه نسلهای گذشته را از سر بگذرانند، بلکه با ورق زدن آلبومهای قدیمی، چهره واقعی بسیاری از شخصیتهای تاثیرگذار و تاریخساز رشت را نیز ببینند.
نگاه به پشت هر عکس، مُهر عکاسخانههای قدیمی رشت را به یاد میآورد؛ مهرهایی که یادآور حضور نخستین عکاسان ارمنی در این شهر بودند. هنوز تابلوی «عکاسخانه رافائل» از مرکز شهر پایین کشیده نشده است، اما فعالیت «ارکاک» متوقف شده؛ «عکاسخانه زیبایی» در بازار رشت به انبار کالا تبدیل شده، اما دستکم عکسهای معتبرترین عکاسخانه شهر در این مجموعه قابل جستوجو بود. «عکاسخانه برادران ناجی» نیز با تعطیلی، تنها خاطرات و عکسهایش را در حافظه «ارکاک» به جا گذاشت.
در روزگاری که بسیاری از فضاهای عمومی به محلهایی برای گفتوگو، تعامل اجتماعی و تقویت حس تعلق شهروندان تبدیل شدهاند، تعطیلی چنین مکانهایی تنها از دست رفتن یک کاربری فرهنگی نیست، بلکه بخشی از حافظه جمعی شهر را نیز با خود میبرد.
خانه تاریخی لالمی نیز تا همین اواخر در آستانه تخریب قرار داشت، اما با پیگیری فعالان و دوستداران میراث فرهنگی، فعلا از این خطر فاصله گرفته است. با این حال، توقف فعالیت «کافه موزه عکس» نشان داد که حفظ کالبد یک بنای تاریخی، بدون تداوم حیات فرهنگی آن، نمیتواند به تنهایی ضامن صیانت از هویت تاریخی شهر باشد.
پیش از این نیز اصحاب قلم و فعالان رسانهای نسبت به عملکرد ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گیلان در حفاظت از بناهای تاریخی هشدار داده بودند و طی سالهای اخیر، خانههای تاریخی نبیزاده و هتل فردوسی در رشت نیز با همین پیگیریها از خطر تخریب نجات یافتند. با این حال، فعالان این حوزه معتقدند این تلاشها زمانی به نتیجه خواهد رسید که متولیان میراث فرهنگی بهعنوان مرجع اصلی حفاظت و احیاء بناهای تاریخی و همچنین مدیریت شهری بهعنوان حافظ هویت معماری شهر، اجازه ندهند سازندگان، بناهای تاریخی را صرفا به چشم زمینی مناسب برای ساختوسازهای جدید ببینند.
محمد صالحزاده، دانشآموخته شهرسازی و کنشگر میراث فرهنگی در گفتوگو با ایسنا، با انتقاد از عدم برنامه ریزی بلند مدت مدیران شهری برای حفاظت از تک بناهای تاریخی رشت، اظهار کرد: نگاه مدیریت شهری به توسعه شهر تنها «بتن» است. ساخت سازههای غول پیکر و برجهای آسمان خراش. این نوع نگاه تنها به درآمدزایی برای شهرداریها توجه دارد که با صدور پروانه ساخت از یک سو و اجازه دادن برای اضافه بنا برای دریافت جرائم، عملا شهر را به سمت ترویج خلاف سازی پیش میبرد.
وی افزود: وقتی نگاه به توسعه در شهر بهویژه در بافتهای تاریخی تغییر کند، دیگر اجازه نخواهد داد بساز بفروشها، نگاهشان به یک خانه تاریخی، زمینی مرغوب در بهترین نقطه شهر برای ساخت آپارتمان جدید باشد.
صالحزاده تصریح کرد: وقتی نگاه مدیریت شهری ساخت تقاطعهای غیر همسطح را بدون لحاظ کردن پیوستهای اجتماعی و ترافیکی پیش میبرد، نوع نگاهش به بافتهای تاریخی نیز توسعه شهر با افزایش طبقات است و اصلا توجه ندارد که یک بنای تاریخی سرمایه فرهنگی و هویتی این شهر است.
این کارشناسی ارشد شهرسازی اظهار کرد: تخریب هر بنای تاریخی، از بین رفتن حس تعلق جمعی است و نمونه بارز آن ارکاک بود که به همت جوانان همین شهر، فضایی ایجاد شده بود که اقشار مختلف با ردههای سنی متفاوت گردهم آمده و درباره هویت و تاریخ و فرهنگ این شهر باهم گفتگو نمایند.
این دوستدار و کنشگر میراث فرهنگی، با ابراز تاسف از عملکرد ضعیف اداره میراث فرهنگی برای حفظ بافتهای تاریخی، خاطرنشان کرد: در سالهای اخیر، متاسفانه دیگر بافت تاریخی در رشت نداریم و تنها تک بناهای تاریخی باقی مانده است و اگر بخواهیم تک بناهای تاریخی را حفظ کنیم، نیازمند همگرایی مدیریت شهری و میراث فرهنگی در شهرهای تاریخی گیلان هستیم و تا این دو نهاد نوع نگاهشان به مقوله توسعه تغییر نکند، هر روز شاهد تخریب اندک بناهای تاریخی این شهر خواهیم بود.
صالحزاده ضمن تقدیر از فعالان عرصه رسانه که با همگرایی مانع از تخریب خانه تاریخی لالمی شدند، گفت: هنوز تک بناهای تاریخی در این شهر مهجور مانده و احیا و تغییرکاربری آنها با نگاه متفاوت اقتصادی هم می تواند به اقتصاد این شهر کمک کند و هم به تعاملات اجتماعی مبتنی بر هویت تاریخی و فرهنگی شهر کمک کند.
وی اظهار کرد: دوستداران میراث فرهنگی و فعالان رسانهای نشان دادند، بیش از متولیان امر برای حفظ تک بناهای تاریخی تعهد دارند. مالکان بناهای تاریخی هم حق دارند، از بنای خود آورده اقتصادی ایجاد کنند. ولی این امر نیازمند حمایتهای مادی و معنوی متولیانی است که تنها به صدور قوانین در حفظ و احیا بسنده میکنند. کمترین اقدام ادارهکل میراث فرهنگی، در راستای همگرایی با فعالان رسانهای، ایجاد پرونده ثبت اضطراری برای خانه تاریخی لالمی بود که خود میراث فرهنگی طی مکاتبهای مجدد به مالک و شهرداری اعلام کرد که این بنا واجد ارزشهای معماری است و نباید تخریب شود.
انتهای پیام
