سیدشهرزاد کلانتری در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به گسترش استفاده از شبکه‌های اجتماعی در زندگی روزمره، اظهار کرد: در دو دهه اخیر، شبکه‌های اجتماعی به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی انسان تبدیل شده‌اند و میلیون‌ها نفر روزانه ساعت‌ها از پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام، تلگرام، واتساپ، ایکس و سایر شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. این فضاها علاوه بر ایجاد فرصت برای ارتباط، آموزش و تبادل اطلاعات، می‌توانند آثار قابل توجهی بر سلامت روان افراد داشته باشند.

وی با بیان اینکه سلامت روان صرفاً به معنای نداشتن بیماری روانی نیست، افزود: بر اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت، سلامت روان حالتی از رفاه روان‌شناختی است که در آن فرد توانایی شناخت توانمندی‌های خود، مقابله با استرس‌های طبیعی زندگی، انجام فعالیت‌های مفید و مشارکت مؤثر در جامعه را دارد. بنابراین هر عاملی که احساس آرامش، امنیت، امید، اعتماد به نفس و کیفیت روابط اجتماعی را افزایش دهد، به سلامت روان کمک می‌کند و عواملی که موجب اضطراب، افسردگی، انزوا یا استرس مزمن شوند، سلامت روان را تهدید خواهند کرد.

کلانتری با اشاره به مزایای استفاده صحیح از شبکه‌های اجتماعی، گفت: یکی از مهم‌ترین کارکردهای این فضا، حفظ و تقویت ارتباطات اجتماعی است. بسیاری از افراد به دلیل فاصله جغرافیایی یا محدودیت‌های زمانی امکان دیدار حضوری ندارند و شبکه‌های اجتماعی زمینه برقراری ارتباط، تبادل احساسات و دریافت حمایت عاطفی را فراهم می‌کنند. مطالعات نیز نشان داده‌اند افرادی که از حمایت اجتماعی بیشتری برخوردارند، در برابر اضطراب، افسردگی و فشارهای روانی مقاومت بیشتری دارند.

وی ادامه داد: شبکه‌های اجتماعی همچنین بستر مناسبی برای افزایش آگاهی عمومی در حوزه سلامت روان، مهارت‌های زندگی، مدیریت استرس، فرزندپروری و رشد فردی هستند و اگر کاربران منابع معتبر را دنبال کنند، می‌توانند دانش خود را در زمینه پیشگیری و درمان اختلالات روانی افزایش دهند.

این روانشناس ایجاد حس تعلق را از دیگر آثار مثبت این فضا عنوان کرد و گفت: انسان ذاتاً موجودی اجتماعی است و نیاز دارد احساس کند عضوی از یک گروه است. شبکه‌های اجتماعی امکان ارتباط میان افرادی با علایق، تجربیات یا شرایط مشابه را فراهم می‌کنند و این موضوع می‌تواند از احساس تنهایی و انزوای اجتماعی جلوگیری کند.

او افزود: بیان احساسات، به اشتراک گذاشتن تجربیات و دریافت حمایت دیگران نیز در صورت استفاده متعادل، می‌تواند به کاهش فشارهای روانی کمک کند، البته این موضوع نباید به وابستگی به تأیید دیگران منجر شود.

کلانتری با اشاره به اینکه بسیاری از افراد از طریق شبکه‌های اجتماعی فرصت‌های شغلی و اقتصادی جدیدی به دست آورده‌اند، گفت: افزایش احساس کارآمدی و کاهش نگرانی‌های اقتصادی نیز از عواملی است که می‌تواند بر سلامت روان تأثیر مثبت داشته باشد.

وی در ادامه به پیامدهای منفی استفاده نادرست از شبکه‌های اجتماعی پرداخت و اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین آسیب‌ها، مقایسه اجتماعی است. افراد معمولاً در این فضا بهترین لحظات زندگی خود را به نمایش می‌گذارند و مشاهده مداوم این تصاویر ممکن است موجب شود کاربران تصور کنند دیگران زندگی بهتری دارند و در نتیجه احساس ناکامی، کاهش عزت نفس و افسردگی را تجربه کنند.

این روانشناس وابستگی به تأیید اجتماعی را از دیگر چالش‌های فضای مجازی دانست و گفت: نگرانی مداوم درباره تعداد لایک‌ها، کامنت‌ها و بازخورد دیگران می‌تواند اضطراب را افزایش دهد و فرد را به تأیید دیگران وابسته کند.

او خاطرنشان کرد: پژوهش‌های مختلف نشان داده‌اند استفاده طولانی‌مدت و بدون هدف از شبکه‌های اجتماعی با افزایش احتمال افسردگی همراه است. مقایسه اجتماعی، احساس تنهایی، کاهش روابط واقعی و وابستگی به فضای مجازی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در این زمینه هستند.

کلانتری با اشاره به پدیده اعتیاد رفتاری در فضای مجازی نیز گفت: شبکه‌های اجتماعی با استفاده از اعلان‌ها، لایک‌ها و محتوای بی‌پایان، سیستم پاداش مغز را تحریک می‌کنند و ترشح مکرر دوپامین باعث می‌شود افراد به صورت مداوم تلفن همراه خود را بررسی کنند؛ رفتاری که در صورت تداوم می‌تواند به اعتیاد رفتاری تبدیل شود.

وی تأکید کرد: استفاده آگاهانه، هدفمند و متعادل از شبکه‌های اجتماعی، تعیین زمان مشخص برای حضور در فضای مجازی، تقویت روابط حضوری، دنبال کردن منابع معتبر و پرهیز از مقایسه خود با دیگران، از مهم‌ترین راهکارهایی است که می‌تواند ضمن بهره‌گیری از مزایای این فناوری، از آسیب‌های روانی ناشی از آن پیشگیری کند.

انتهای پیام