کمبود آب، شاخصی است که بر اساس میزان آب در دسترس در مقایسه با نیازهای یک منطقه سنجیده میشود و تنش آبی، مفهومی گستردهتر و پیچیدهتر محسوب میشود که علاوه بر مقدار آب، کیفیت منابع آبی موجود را نیز در بر میگیرد و اندازهگیری آن دشوارتر است.
در حالی که ممکن است تنش و کمبود آب را با مناطقی که پوشیده از بیابان هستند یا با خشکسالیهای بیشماری روبرو شدند، مرتبط بدانیم، اما این تمام ماجرا نیست. واقعیت اساسی این است که ما برای زندگی به آب تمیز و ایمن نیاز داریم. متاسفانه، این حق اساسی در سراسر جهان برآورده نمیشود و باعث ایجاد بحران جهانی آب شده است و سازمان بهداشت جهانی و یونیسف چند کشور را به شدت تحت تاثیر کمبود آب معرفی کردند.
جمهوری آفریقای مرکزی
با وجود منابع قابلتوجه، ازجمله دسترسی به دو حوضه آبریز مهم آفریقا (رودخانههای چاری و اوبانگی)، فقط ۳۰.۲ درصد از مردم جمهوری آفریقای مرکزی به آب آشامیدنی اولیه و فقط ۶.۲ درصد به آب آشامیدنی ایمن و مدیریتشده دسترسی دارند. جمعیت جمهوری آفریقای مرکزی از سال ۱۹۶۰ چهار برابر شده و از ۱.۵ میلیون نفر به کمی بیش از ۵.۳ میلیون نفر در سال ۲۰۲۴ رسیده است. زیرساختهای آب، چه از نظر فناوری و چه از نظر ظرفیت، قدیمی هستند و شرایط از سال ۲۰۱۲ با درگیریهایی که گاهی اوقات بهطور خاص نقاط دسترسی به آب و چاهها را هدف قرار دادند، بدتر شده است. جمهوری آفریقای مرکزی همچنین فاقد سیستم ملی بهداشت و تصفیه آب است.
چاد
کمبود آب در چاد به ویژه در حوضه خشک دریاچه چاد و از سال ۲۰۲۳، در اردوگاههای پناهندگان که میزبان صدها هزار پناهنده سودانی هستند، وخیم است. فقط ۴۶ درصد از مردم چاد به خدمات اولیه آب و فقط ۶.۳۴ درصد به آب ایمن دسترسی دارند. کمبود زیرساختها همچنین باعث شده است که بیشتر مناطق این کشور به خدمات بهداشتی اولیه یا مدیریتشده ایمن دسترسی نداشته باشند. این موضوع بهویژه برای کودکان و جوانان چادی اهمیت زیادی دارد زیرا حتی در صورت دریافت غذای کافی، به دلیل بیماریهای ناشی از آب مانند اسهال که باعث سوءجذب مواد مغذی میشود، همچنان در معرض خطر بالای سوءتغذیه قرار دارند.
سیرالئون
کشور ساحلی سیرالئون با سطح بالایی از تنش آبی روبرو است و بسیاری از خانوادهها برای مصارف روزمره به منابع آبی آلوده متکی هستند. تنها ۱۰.۹ درصد از جمعیت این کشور به آب سالم و مدیریتشده و فقط ۵۷ درصد از مردم سیرالئون به خدمات اولیه دسترسی دارند.
جمهوری دموکراتیک کنگو
دههها بحران در جمهوری دموکراتیک کنگو، نزدیک به ۸۹ درصد از جمعیت این کشور را از دسترسی به آب آشامیدنی ایمن، محروم کرده است. بیش از ۹۷ درصد از جمعیت نیز از خدمات بهداشتی اولیه محروم هستند. جمهوری دموکراتیک کنگو، مانند جمهوری آفریقای مرکزی، منابع آب شیرین فراوانی ازجمله ۶۲ درصد از حوضه رودخانه کنگو دارد. با این حال، توسعه نیافتگی در ۶۵ سال گذشته - همراه با درگیریهای ملی و محلی - به معنای نیازهای بهداشتی ناکافی است که به نوبه خود به آب آشامیدنی آلوده منجر میشود. برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد همچنین هشدار میدهد که اگر بحران آبوهوا با سرعت ادامه یابد، وضعیت ممکن است بدتر شود.
اتیوپی
اتیوپی به دلیل خشکسالیهای مداوم و سایر شوکهای اقلیمی با کمبود آب بیشتری مواجه است. این موضوع باعث شده است که فقط ۱۳.۵۵ درصد از جمعیت این کشور به آب آشامیدنی ایمن دسترسی داشته باشند. درگیریها در پنج سال گذشته، تهیه آب را برای میلیونها نفر - به ویژه زنان و دخترانی که به طور سنتی وظیفه جمعآوری آب را بر عهده دارند - به مسئله مرگ و زندگی تبدیل کرده است. بهداشت ضعیف همچنین به شیوع گسترده وبا در سالهای اخیر منجر شده است.
مالاوی
مالاوی بهطور میانگین از نرخ دسترسی کمی بالاتر برخوردار است و حدود ۵۵ درصد از خانوارها حداقل به خدمات اولیه آب دسترسی دارند. با این حال، نابرابری در دسترسی به آب میان مناطق مختلف و همچنین بین مناطق روستایی و شهری در این کشور بیشتر است. تنها ۱۸ درصد از جمعیت مالاوی به آب آشامیدنی ایمن دسترسی دارند و خانوارهایی که برای تامین معاش خود به کشاورزی وابسته هستند، با خطر بیشتری از کمبود آب مواجهاند. خدمات بهداشتی و فاضلاب ضعیف نیز تهدیدی بزرگ برای سلامت عمومی به ویژه برای کودکان است. در سالهای اخیر، سیلها از نظر فراوانی و شدت نیز افزایش یافتهاند و میلیونها نفر را در معرض خطر بیماریهای ناشی از آب قرار دادهاند. مدیریت حوزه آبخیز و حفاظت از آب، کلید بسیاری از برنامههای فعلی در مالاوی است. یکی از موفقیتهای اخیر این کشور، سیستمهای آبیاری با انرژی خورشیدی است -راهحلی کم هزینه که از انرژی تجدیدپذیر استفاده میکند- به حفظ محصولات در طول خشکسالی شدید ال نینو ۲۰۲۵-۲۰۲۴ کمک کرد.
نیجر
نیجر، کشوری محصور در خشکی و صحرای بزرگ آفریقاست و تنها یک هشتم زمینهای آن قابل کشت محسوب میشوند که چالشی بزرگ برای نیروی کار است. ۸۰ درصد اقتصاد این کشور به کشاورزی و دامداری متکی است. این کشور که با خشکسالی و بیابانزایی تهدید میشود، به تازگی با خشونت و بیثباتی سیاسی نیز روبرو شده است و فقط ۲۸.۹ درصد از جمعیت این کشور به آب آشامیدنی با مدیریت ایمن دسترسی دارند. تاثیرات جانبی این کمبودها بر بخشهای مختلف، ازجمله اقتصاد و معیشت، سلامت و تغذیه و گرسنگی تاثیر میگذارد.
افغانستان
دسترسی به آب در افغانستان دشوارتر شده است. اندکی بیش از ۳۰ درصد از جمعیت این کشور به آب آشامیدنی ایمن دسترسی دارند و این دسترسی در روستاها و مناطق صعبالعبور بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد. با این حال، حتی شهرهای افغانستان نیز در معرض خطر هستند. نتایج گزارش منتشرشده در ۲۰۲۵ هشدار داد که کابل ممکن است به اولین شهری تبدیل شود که احتمالا تا سال ۲۰۳۰ با کمبود آب مواجه خواهد شد.
پاکستان
پاکستان بر اساس رتبهبندیهای متعدد، جزو کشورهایی با کمبود آب در جهان است. برنامه توسعه سازمان ملل و شورای تحقیقات منابع آب پاکستان هشدار دادند که این کشور ممکن است در سال جاری با کمبود مطلق آب مواجه شود. در حالی که دسترسی به آب در پاکستان نسبتا بیشتر از سایر کشورهای این فهرست است، اما رقمی همچنان اندک محسوب میشود زیرا کمی بیش از ۴۸ درصد از جمعیت این کشور به آب آشامیدنی سالم دسترسی دارند. تلههای گرمایی ناشی از جنگلزدایی، همراه با کمبود سرمایهگذاری در کارهای عمومی، ۱۶ میلیون نفر را فقط در کراچی بدون دسترسی به آب قرار داده است.
سرزمینهای اشغالی فلسطین
دسترسی به آب در سرزمینهای اشغالی فلسطین از نظر تاریخی دشوار بوده است، بهطوریکه یونیسف و سازمان بهداشت جهانی دسترسی به آب آشامیدنی اولیه را قبل از سال ۲۰۲۳ فقط ۱۸.۱۱ درصد و بهداشت اولیه را ۲۹.۳۳ درصد تخمین زدهاند.
بر اساس گزارش سایت کنسِرن یواِساِی، شروع بحران در غزه در سال ۲۰۲۳، دسترسی به آب در این منطقه را به طرز چشمگیری کاهش داد. بیش از ۹۰ درصد از منابع آب غزه به دلیل آلودگی و آسیب برای مصرف انسان نامناسب است و در حال حاضر فقط ۴۰ درصد از جمعیت به آب آشامیدنی سالم دسترسی دارند. فروپاشی خدمات بهداشتی همچنین به افزایش موارد بیماریهای منتقله از طریق آب، از جمله وبا و هپاتیت منجر شده است.
انتهای پیام
