به گزارش ایسنا، حسین افشین امروز در نشست هماندیشی مدیران عامل صندوقهای پژوهش و فناوری که در محل صندوق نوآوری برگزار شد، با تأکید بر ضرورت بازنگری در ساختار زیستبوم تأمین مالی فناوری، گفت: صندوقهای پژوهش و فناوری یکی از ارکان مهم اکوسیستم دانشبنیان کشور هستند و در کنار صندوقهای تخصصی، صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه (VC) و سایر نهادهای مالی، نقش مهمی در توسعه فناوری ایفا میکنند.
وی با اشاره به گزارش ارائهشده از سوی مسئولان صندوق نوآوری و شکوفایی، افزود: برخی از موضوعات مطرحشده نیازمند بررسی است، اما باید همه آنها را با نگاه و رویکرد جدیدی که از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم برای تحول در زیستبوم نوآوری طراحی شده، ارزیابی کنیم.
افشین با بیان اینکه نگاه به صندوقهای پژوهش و فناوری باید تغییر کند، اظهار کرد: نباید تصور شود که وظیفه صندوق نوآوری و شکوفایی این است که صرفاً وضعیت صندوقهای پژوهش و فناوری را بهبود ببخشد. این رابطه یکطرفه نیست؛ بلکه صندوقها خود ایجاد شدهاند تا مسائل اکوسیستم نوآوری را حل کنند.
وی ادامه داد: این پرسش جدی مطرح است که چرا باید هر سال بر تعداد صندوقهای پژوهش و فناوری افزوده شود؛ بهگونهای که از حدود ۹۰ صندوق به ۱۲۰ صندوق و سپس به چندصد صندوق برسیم و در نهایت دغدغه اصلی، تأمین منابع برای بقای خود این صندوقها باشد.
صندوقهای ناکارآمد باید حذف شوند
معاون علمی رئیسجمهور با تأکید بر اینکه بقای همه صندوقها هدف سیاستگذاری نیست، خاطرنشان کرد: باید بپذیریم که بخشی از صندوقها، اگر عملکرد مناسبی ندارند، باید از اکوسیستم حذف شوند. این موضوع ارتباطی به محل فعالیت آنها ندارد و فرقی نمیکند در تهران، کلانشهرها یا مناطق کمتر برخوردار باشند؛ صندوقی که کارآمد نیست، نباید صرفاً برای حفظ موجودیت خود به فعالیت ادامه دهد.
وی افزود: اگر قرار باشد منابع کشور صرف پرداخت هزینههای صندوقهایی شود که کارایی لازم را ندارند، در واقع شرکتهای دانشبنیان و توسعه فناوری را قربانی کردهایم؛ در حالی که فلسفه شکلگیری این صندوقها، حمایت از فناوری و شرکتهای دانشبنیان است، نه حمایت از خود صندوقها.
افشین با اشاره به مفهوم «تخریب خلاق» در اقتصاد نوآوری، اظهار کرد: ذات فناوری و نوآوری بر پایه تخریب خلاق است؛ یعنی باید برخی ساختارهای قدیمی کنار بروند تا ساختارهای جدید شکل بگیرند.
وی ادامه داد: همانطور که ظهور تاکسیهای اینترنتی موجب کنار رفتن مدل سنتی تاکسیهای تلفنی شد، در زیستبوم فناوری نیز باید بپذیریم که برخی ساختارهای قدیمی جای خود را به مدلهای جدید و کارآمدتر بدهند. اگر صرفاً برای حفظ ساختارهای گذشته مقاومت کنیم، در حقیقت مفهوم اکوسیستم نوآوری را درک نکردهایم.
منابع محدود باید بر صندوقهای توانمند متمرکز شود
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به محدودیت منابع مالی کشور، گفت: نباید منابع محدود را میان تعداد زیادی صندوق توزیع کنیم تا همه سهم اندکی دریافت کنند، اما هیچیک نتوانند اثرگذاری واقعی داشته باشند. این وضعیت مانند زمینی وسیع با بارشی اندک است که همه نقاط آن کمی خیس میشوند، اما محصولی به دست نمیآید.
وی تأکید کرد: سیاست جدید معاونت علمی، تمرکز منابع بر صندوقهای توانمند و اثرگذار است تا بتوانند نقش واقعی خود را در توسعه فناوری و اقتصاد دانشبنیان ایفا کنند.
افشین با اشاره به سیاستهای جدید معاونت علمی در حوزه تأسیس صندوقهای پژوهش و فناوری، گفت: امسال بیستمین سال فعالیت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری است و این فرصت مناسبی برای بازنگری در سیاستهای دو دهه گذشته محسوب میشود.
وی افزود: از سال ۱۴۰۴، معاونت علمی دیگر اجازه ثبت صندوقهای جدید با حداقل سرمایههای قبلی را نمیدهد. به جز تعداد محدودی از صندوقهایی که پیش از تصویب مقررات جدید مراحل تأسیس خود را آغاز کرده بودند، تمامی صندوقهای جدید باید با حداقل سرمایه ۲۰۰ میلیارد تومان تأسیس شوند؛ چرا که سرمایههای گذشته دیگر پاسخگوی نیازهای امروز زیستبوم فناوری نیستند.
از سرعت و رقابت در اکوسیستم نوآوری حمایت میکنیم
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، با اشاره به مصوبه جدید درباره سرمایه صندوقهای پژوهش و فناوری، گفت: مصوبه افزایش حداقل سرمایه صندوقهای جدید در سال ۱۴۰۴ به تصویب رسیده و از همان زمان اجرایی شده است. بر این اساس، دیگر مجوزی برای تأسیس صندوقهای جدید با سرمایههای قبلی صادر نمیشود.
وی افزود: آنچه برای سال ۱۴۰۶ پیشبینی شده، مربوط به صندوقهای موجود است. این صندوقها باید تا آن زمان سرمایه خود را به حدنصابهای تعیینشده برسانند و در غیر این صورت از چرخه فعالیت حذف خواهند شد.
افشین با بیان اینکه حداقل سرمایه صندوقها هر سال متناسب با شرایط اقتصادی بازنگری خواهد شد، اظهار کرد: با توجه به نرخ تورم، طبیعی است که حداقل سرمایه مورد نیاز نیز افزایش یابد؛ بنابراین صندوقها باید خود را با این شرایط تطبیق دهند.
وی تأکید کرد: از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم بر این موضوع تأکید داشتیم که باید به فضای رقابتی اکوسیستم بازگردیم و از همان ابتدا نیز این سیاست را بهصورت شفاف اعلام کردهایم.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به رویکرد رقابتی در زیستبوم فناوری، گفت: پیشتر مثالی از «شیر و آهو» مطرح کردم؛ در این اکوسیستم، هم شیر برای تأمین غذای خود میدود و هم آهو برای فرار از شکار. در نهایت هر کدام سریعتر حرکت کند، موفق خواهد بود. سیاست ما نیز حمایت از حرکت، رقابت و سرعت در اکوسیستم نوآوری است.
پارادایم جدید اقتصاد دانشبنیان تشریح میشود
وی با اشاره به تدوین سیاستهای جدید معاونت علمی، اظهار کرد: در مردادماه نشست ویژهای برگزار خواهیم کرد تا پارادایم جدید توسعه اقتصاد دانشبنیان بهصورت کامل تشریح شود. پیش از برگزاری آن نشست نیز تصمیم گرفتیم با هر یک از ارکان زیستبوم نوآوری بهصورت جداگانه جلسه برگزار کنیم تا سیاستهای جدید برای آنها تبیین شود و امکان دریافت دیدگاهها و اصلاحات نیز وجود داشته باشد.
افشین افزود: تاکنون جلساتی با بنیاد ملی علم، بنیاد ملی نخبگان و دیگر بخشهای اکوسیستم برگزار شده و هماکنون نیز مدیران پارکهای علم و فناوری و بنیادهای نخبگان استانی بهصورت مجازی در جریان این برنامهها قرار دارند. صندوقهای پژوهش و فناوری نیز یکی از ارکان اصلی این فرآیند هستند و سیاستهای جدید بهصورت اختصاصی برای آنها ارائه خواهد شد.
وی با تأکید بر اینکه بازنگری سیاستها بر اساس تجربیات بینالمللی انجام شده است، گفت: ممکن است برخی از این رویکردها مورد توافق همه نباشد، اما مبنای تدوین آنها، تجربه جهانی و همچنین ظرفیتها و توانمندیهای اکوسیستم داخلی کشور بوده است.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به برنامه بازنگری در ساختار نظام تأمین مالی نوآوری، اظهار کرد: در این طرح، جایگاه صندوق نوآوری و شکوفایی، صندوقهای پژوهش و فناوری اعم از عمومی و تخصصی، صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه (VC) و سایر ابزارهای مالی در اقتصاد دانشبنیان، فناورمحور و قدرتآفرین بازتعریف خواهد شد.
اقتصاد دانشبنیان باید به اقتصاد قدرتآفرین تبدیل شود
افشین با اشاره به تحولات جهانی در حوزه فناوری، گفت: طی دو دهه گذشته، تمرکز اصلی کشور بر اقتصاد دانشبنیان بوده است، اما امروز جهان از این مرحله عبور کرده و به سمت اقتصاد فناورمحور، نوآور و راهبردی حرکت کرده است.
وی افزود: قدرت کشورها دیگر تنها به منابع طبیعی، توان نظامی یا حتی اقتصاد سنتی وابسته نیست، بلکه داده، فناوری و اقتصاد مبتنی بر دانش، مهمترین مؤلفههای قدرت ملی محسوب میشوند. هر کشوری که داده بیشتری تولید کند، حکمرانی داده بهتری داشته باشد و بتواند آن را به ثروت تبدیل کند، از قدرت بیشتری برخوردار خواهد بود.
افشین تأکید کرد: شرکتهای دانشبنیان باید از مرحله تولید دانش عبور کنند و دانش را به ثروت، قدرت و اثرگذاری اجتماعی تبدیل کنند. تحقق این هدف نیز مستلزم تحول همزمان ارکان مختلف اکوسیستم نوآوری و عبور از نگاه صرفاً شرکتمحور به سمت یک نظام جامع و قدرتآفرین است.
تغییر پارادایم از «تعداد شرکتهای دانشبنیان» به «قدرت فناوری»
افشین با بیان اینکه صندوقهای پژوهش و فناوری یکی از ارکان اصلی زیست بوم دانشبنیان کشور هستند، گفت: در دولت چهاردهم بازنگری جدی در سیاستهای معاونت علمی در دستور کار قرار گرفته و تلاش میشود با تغییر پارادایم، نقش هر یک از اجزای اکوسیستم نوآوری متناسب با نیازهای جدید کشور بازتعریف شود.
وی با اشاره به اینکه گزارشهای ارائهشده از سوی مسئولان صندوق نوآوری، مبنای مناسبی برای این بازنگری است، افزود: نباید نگاه به صندوقهای پژوهش و فناوری صرفاً این باشد که معاونت علمی یا صندوق نوآوری وظیفه دارد مشکلات آنها را برطرف کند، بلکه این صندوقها خود برای حل مسائل اکوسیستم فناوری ایجاد شدهاند.
افشین با تأکید بر اینکه افزایش تعداد صندوقها بهتنهایی نشانه موفقیت نیست، اظهار کرد: اگر هر سال بر تعداد صندوقهای پژوهش و فناوری افزوده شود، اما در نهایت همه آنها برای ادامه فعالیت نیازمند حمایت باشند، از هدف اصلی فاصله گرفتهایم.
وی ادامه داد: برخی صندوقها باید رشد کنند، اما برخی دیگر نیز اگر کارآمد نیستند باید از اکوسیستم حذف شوند. منابع کشور نباید صرف حفظ نهادهای ناکارآمد شود، بلکه باید در خدمت توسعه شرکتهای دانشبنیان و فناوریهای راهبردی قرار گیرد.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به مفهوم «تخریب خلاق» در زیستبوم نوآوری گفت: ماهیت فناوری بر پایه جایگزینی فناوریهای جدید با مدلهای قدیمی است. همانگونه که فناوریهای نوین، مدلهای سنتی کسبوکار را تغییر دادهاند، در اکوسیستم نوآوری نیز باید پذیرای حذف ساختارهای ناکارآمد باشیم.
حداقل سرمایه صندوقهای جدید از سال ۱۴۰۴ به ۲۰۰ میلیارد تومان افزایش یافت
وی با اشاره به اصلاح ضوابط تأسیس صندوقهای پژوهش و فناوری، افزود: مصوبه افزایش حداقل سرمایه صندوقهای جدید از سال ۱۴۰۴ اجرایی شده و از زمان تصویب این مصوبه، هیچ صندوق جدیدی با سرمایههای قبلی مجوز تأسیس دریافت نمیکند.
افشین خاطرنشان کرد: صندوقهای موجود نیز باید تا سال ۱۴۰۶ خود را با حداقل سرمایههای جدید تطبیق دهند و در غیر این صورت امکان ادامه فعالیت آنها وجود نخواهد داشت.
وی با بیان اینکه سیاست معاونت علمی حمایت از پویایی اکوسیستم است، اظهار کرد: در اکوسیستم فناوری، بقا متعلق به بازیگرانی است که سریعتر حرکت میکنند. ما از حرکت، رقابت و رشد حمایت میکنیم، نه از حفظ وضعیت موجود.
افشین از برگزاری نشستهای تخصصی با ارکان مختلف زیستبوم نوآوری خبر داد و گفت: تاکنون جلساتی با بنیاد ملی علم، بنیاد ملی نخبگان، پارکهای علم و فناوری و اکنون صندوقهای پژوهش و فناوری برگزار شده و در ادامه نیز سیاستهای جدید به صورت تفصیلی برای هر بخش تشریح خواهد شد.
بازتعریف نظام تأمین مالی نوآوری
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به تدوین الگوی جدید نظام تأمین مالی نوآوری، گفت: در این الگو، نقش صندوق نوآوری و شکوفایی، صندوقهای پژوهش و فناوری و سایر نهادهای مالی متناسب با نیازهای اقتصاد دانشبنیان، فناورمحور و قدرتآفرین بازتعریف خواهد شد.
وی با تأکید بر اینکه اقتصاد جهانی از اقتصاد صرفاً دانشبنیان عبور کرده است، افزود: امروز دنیا به سمت اقتصاد فناورمحور، نوآور و راهبردی حرکت کرده و قدرت کشورها بیش از هر چیز به اقتصاد، فناوری و داده وابسته است.
افشین با اشاره به تغییر شاخصهای ارزیابی زیستبوم فناوری، اظهار کرد: در سالهای گذشته تمرکز اصلی بر ایجاد شرکتهای دانشبنیان و افزایش تعداد آنها بود و ابزارهای مالی نیز عمدتاً بر پرداخت تسهیلات، گرنت، ضمانتنامه و حمایت از فروش متمرکز بودند.
وی افزود: امروز دیگر تعداد شرکتهای دانشبنیان معیار اصلی موفقیت نیست. در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، کوانتوم، زیستفناوری و میکروالکترونیک باید زنجیره کامل فناوری شکل بگیرد و مشخص شود کشور در هر بخش از این زنجیره به چه میزان زیرساخت، شرکت، سرمایهگذاری و توانمندی نیاز دارد.
معاون علمی رئیسجمهور با بیان اینکه رویکرد ارزیابی صندوقها نیز تغییر خواهد کرد، گفت: دیگر صرف اعلام میزان تسهیلات، ضمانتنامه یا سرمایهگذاری انجامشده کافی نیست؛ بلکه باید مشخص شود هر صندوق چه میزان در توسعه فناوری، حل مسائل کشور و ایجاد ارزش اقتصادی اثرگذار بوده است.
وی خاطرنشان کرد: تحول در اکوسیستم دانشبنیان تنها به صندوقها محدود نمیشود و پارکهای علم و فناوری، دانشگاهها، نظام سرمایهگذاری، صنایع، بخش خصوصی و دولت نیز باید همزمان متحول شوند.
افشین با اشاره به تحول نسلهای دانشگاهها، گفت: دانشگاههای نسل اول صرفاً آموزشی بودند، نسل دوم آموزش و پژوهش را دنبال کردند، نسل سوم به کارآفرینی و تجاریسازی ورود کردند، نسل چهارم شبکهسازی و همکاریهای میانرشتهای را توسعه دادند و دانشگاههای نسل پنجم به سمت حل مأموریتها و مسائل کشور حرکت کردهاند.
وی تأکید کرد: همین تحول باید در سایر ارکان زیستبوم نوآوری نیز رخ دهد تا شرکتهای دانشبنیان علاوه بر تولید دانش و ثروت، به ایجاد قدرت فناوری و اثرگذاری اقتصادی و اجتماعی برای کشور منجر شوند.
دولت هدایتگر؛ رویکرد جدید معاونت علمی در توسعه فناوریهای راهبردی
افشین با تشریح تحول نقش دولت در توسعه فناوری، گفت: دولتها در دورههای مختلف رویکردهای متفاوتی داشتهاند؛ برخی مداخلهگر بودهاند و برخی تنها نقش تسهیلگر را ایفا کردهاند. رویکردی که ما دنبال میکنیم، دولت هدایتگر است، نه دولت مداخلهگر.
وی افزود: در نسل نخست توسعه فناوری، دولتها عمدتاً بر ایجاد زیرساختها تمرکز داشتند؛ از ساخت و تجهیز پارکهای علم و فناوری گرفته تا حمایت از صندوقهای پژوهش و فناوری و تأمین بخشی از سرمایه آنها از منابع دولتی. این سیاست در کشور نیز تا سال ۱۴۰۲ دنبال شد، اما پس از آن تأمین سرمایه صندوقها از این محل متوقف شد.
افشین ادامه داد: در نسل دوم، دولت علاوه بر توسعه زیرساختها، تلاش کرد فرآیند تجاریسازی فناوری را نیز تسهیل کند. ارائه تسهیلات، ایجاد مشوقها، اجرای قانون «تولید بار اول»، مشوقهای مالیاتی و ابزارهای حمایتی از جمله اقداماتی بود که با هدف ورود فناوری به بازار انجام شد.
وی با اشاره به نسل سوم سیاستهای فناوری اظهار کرد: در این مرحله، هدف اصلی شکلگیری و تقویت اکوسیستم نوآوری بود؛ مسیری که هنوز به طور کامل محقق نشده است.
معاون علمی رئیسجمهور افزود: در نسل چهارم، توسعه مناطق نوآوری در دستور کار قرار میگیرد؛ البته این به معنای ایجاد منطقه نوآوری در همه نقاط کشور نیست، بلکه باید این ظرفیت در مناطقی که از پتانسیل لازم برخوردارند، شکل بگیرد.
وی ادامه داد: نسل پنجم علاوه بر همه مأموریتهای پیشین، توسعه و هدایت فناوریهای نوظهور و راهبردی را نیز برعهده دارد.
دولت تنها در صورت شکست بازار وارد عمل میشود
افشین با تأکید بر اینکه دولت هدایتگر با دولت مداخلهگر تفاوت دارد، گفت: دولت تنها در حوزههایی وارد عمل میشود که با شکست بازار، منافع عمومی یا فناوریهای راهبردی مواجه باشیم. در سایر بخشها، نقش دولت هدایت و سیاستگذاری است، نه دخالت مستقیم.
وی با اشاره به بازنگری سیاستهای معاونت علمی، افزود: در بررسی عملکرد دو دهه گذشته، مشاهده کردیم که سیاست غالب کشور مبتنی بر «اکوسیستم باز» بوده است؛ مدلی که مشابه الگوی آمریکا و سیلیکونولی عمل میکند.
افشین توضیح داد: در این مدل، دولت تلاش میکند زیرساخت ایجاد کند، تسهیلات و حمایتهای مالی ارائه دهد، اما در انتخاب حوزههای فعالیت شرکتها و جهتدهی فناوریها دخالت نمیکند و این تصمیم را به بازار و کارآفرینان واگذار میکند.
وی اضافه کرد: در این رویکرد، فرض بر این است که اگر بذر فناوری در یک اکوسیستم مناسب کاشته شود، در هر نقطهای که ظرفیت و بازار وجود داشته باشد، رشد خواهد کرد.
معاون علمی رئیسجمهور با بیان اینکه این مدل برای ایران محدودیتهایی ایجاد کرده است، اظهار کرد: در فناوریهای اقتدارآفرین و نوظهور، بازار بهتنهایی نمیتواند نقش هدایتگر را ایفا کند. شرکت دانشبنیان زمانی وارد یک حوزه میشود که اطمینان داشته باشد محصولش بازار دارد؛ بنابراین فناوریهایی که بازار مشخص و تقاضای فوری ندارند، در این مدل رشد نخواهند کرد.
وی افزود: به همین دلیل، اگر صرفاً به سازوکار بازار تکیه کنیم، توسعه فناوریهای راهبردی که برای آینده کشور اهمیت دارند، با کندی یا حتی توقف مواجه میشود.
بررسی الگوهای جهانی برای تدوین مدل بومی
افشین خاطرنشان کرد: پس از بررسی مدل اکوسیستم باز، الگوهای دیگر دنیا نیز مطالعه شد. برای مثال، در چین دولت نقش مداخلهگر دارد و مستقیماً در جهتدهی و توسعه فناوریها ورود میکند. بر همین اساس، در حال طراحی مدلی متناسب با شرایط کشور هستیم که ضمن حفظ پویایی اکوسیستم، بتواند توسعه فناوریهای راهبردی و اقتدارآفرین را نیز هدایت کند.
انتهای پیام
