محمد رحیمیخوش در گفتوگو با ایسنا درباره جایگاه ماههای محرم و صفر در رونق گردشگری مذهبی خراسان رضوی اظهار کرد: ماههای محرم و صفر را میتوان یکی از مهمترین دورههای اوج گردشگری مذهبی در خراسان رضوی دانست. این دو ماه، صرفاً یک بازه زمانی برای افزایش سفر نیستند، بلکه بخشی از «تقویم معنوی سفر» جامعه شیعی محسوب میشوند که انگیزههای مذهبی، عاطفی و فرهنگی را بهطور همزمان فعال میکنند.
وی افزود: از منظر نظریههای گردشگری، انگیزه سفر در این ایام بیشتر بر پایه گردشگری مبتنی بر ایمان و زیارت شکل میگیرد. در این نوع سفرها، انگیزههای معنوی بر انگیزههای صرفاً تفریحی غلبه دارد و همین مسئله موجب میشود رفتار سفر، مدت اقامت و الگوی هزینهکرد زائران با سایر ایام سال تفاوت داشته باشد.
این استاد دانشگاه با اشاره به جایگاه خراسان رضوی در گردشگری مذهبی بیان کرد: خراسان رضوی به واسطه وجود بارگاه منور حضرت رضا(ع)، بزرگترین قطب گردشگری مذهبی ایران و یکی از مهمترین مقاصد زیارتی جهان است. در ماههای محرم و صفر، به ویژه در دهه اول محرم، اربعین حسینی و دهه پایانی صفر که مصادف با رحلت پیامبر اکرم(ص)، شهادت امام حسن مجتبی(ع) و شهادت امام رضا(ع) است، شاهد رشد قابل توجه ورود زائران هستیم.
رحیمیخوش ادامه داد: ویژگی مهم این ایام آن است که بخش قابل توجهی از زائران، سفر خود را به صورت خانوادگی یا گروهی و کاروانی انجام میدهند و بسیاری نیز پیادهرویهای مذهبی را تا مشهد تجربه میکنند. بنابراین علاوه بر افزایش تعداد سفرها، شاهد افزایش مدت اقامت، رشد مصرف خدمات اقامتی، حملونقل، پذیرایی، خرید سوغات و سایر خدمات گردشگری نیز هستیم که آثار اقتصادی گستردهای برای استان ایجاد میکند.
وی با اشاره به آثار اقتصادی این سفرها تصریح کرد: از منظر اقتصادی، محرم و صفر نقش مهمی در کاهش نوسانات فصلی صنعت گردشگری استان دارند و باعث میشوند بسیاری از کسبوکارهای وابسته به گردشگری، ازجمله هتلها، مهمانپذیرها، اقامتگاههای بومگردی، حملونقل، صنایعدستی و خدمات شهری، از رونق بیشتری برخوردار شوند.
این کارشناس گردشگری با اشاره به ظرفیتهای مذهبی، تاریخی و فرهنگی خراسان رضوی در ایام محرم و صفر اظهار کرد: هرچند محور اصلی سفر در این ایام، حرم مطهر رضوی است، اما تجربه سفر زائران محدود به زیارت نیست و مجموعهای از ظرفیتهای مذهبی، تاریخی، فرهنگی و آیینی استان نیز مورد توجه قرار میگیرد.
رحیمیخوش اضافه کرد: از مهمترین این ظرفیتها میتوان به مجموعه فرهنگی و تاریخی حرم مطهر رضوی، شامل موزهها، کتابخانه مرکزی، رواقها و معماری اسلامی، مساجد تاریخی و اماکن مذهبی مشهد، آرامگاه فردوسی در توس به عنوان نماد هویت فرهنگی ایران، آرامگاه نادرشاه افشار، مسیرهای تاریخی و کاروانی خراسان، روستاهای هدف گردشگری و اقامتگاههای بومگردی و همچنین آیینهای سنتی عزاداری در شهرها و روستاهای استان که بخشی از میراث فرهنگی ناملموس محسوب میشوند، اشاره کرد.
گردشگری ترکیبی؛ راهکاری برای ارتقاء تجربه زائران
وی با اشاره به اهمیت گردشگری ترکیبی در ادبیات گردشگری بیان کرد: امروزه در ادبیات گردشگری، مفهوم گردشگری ترکیبی اهمیت زیادی دارد؛ به این معنا که مقصد باید بتواند تجربه زیارتی را با تجربه فرهنگی، تاریخی، هنری و اجتماعی تلفیق کند. برای معرفی بهتر این ظرفیتها لازم است بستههای سفر ترکیبی زیارتی ـ فرهنگی طراحی شود، تورهای تخصصی ویژه زائران در ایام محرم و صفر برگزار گردد، از فناوریهای نوین مانند اپلیکیشنهای چندزبانه، واقعیت افزوده، راهنمای دیجیتال و سامانههای هوشمند اطلاعرسانی استفاده شود، روایتگری فرهنگی درباره آیینهای عاشورایی و پیشینه تاریخی استان تقویت شود و تولید محتوای چندرسانهای در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی با رویکرد بینالمللی توسعه یابد. درواقع، معرفی صحیح این ظرفیتها موجب میشود زائر صرفاً یک مسافر زیارتی نباشد، بلکه تجربهای چندبعدی از فرهنگ، تاریخ و هویت ایرانی ـ اسلامی کسب کند.
رحیمیخوش با اشاره به نقش آیینهای عزاداری و برنامههای فرهنگی در افزایش ماندگاری زائران اظهار کرد: امروزه یکی از شاخصهای موفقیت مقاصد گردشگری، افزایش مدت اقامت و ارتقای کیفیت تجربه گردشگر است. آیینهای عزاداری محرم و صفر، به ویژه مراسم سنتی، تعزیه، سوگوارههای هنری، نمایشگاههای فرهنگی، محافل قرآنی، نشستهای علمی و برنامههای مذهبی، این امکان را فراهم میکنند که زائران تنها برای انجام زیارت وارد شهر نشوند، بلکه در مجموعهای از فعالیتهای فرهنگی نیز مشارکت داشته باشند.
سه دستاورد فرهنگی و اقتصادی برنامههای محرم و صفر
وی با اشاره به آثار این برنامهها از دیدگاه مدیریت گردشگری بیان کرد: از دیدگاه مدیریت گردشگری، این برنامهها سه اثر مهم دارند؛ نخست، افزایش مدت اقامت است. زمانی که برنامههای متنوع فرهنگی در طول چند روز برگزار میشود، انگیزه ماندن زائر افزایش پیدا میکند و این موضوع به رونق اقتصاد گردشگری کمک میکند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: دوم، ارتقای کیفیت تجربه سفر است. امروزه گردشگران به دنبال تجربههای اصیل هستند. حضور در آیینهای سنتی عزاداری، آشنایی با فرهنگ میزبانی مردم خراسان، نذریها، موسیقی آیینی، هنرهای مذهبی و سبک زندگی مذهبی، تجربهای متفاوت و ماندگار ایجاد میکند.
رحیمیخوش با اشاره به سومین اثر این برنامهها تصریح کرد: سوم، تقویت برند مقصد است. هرچه تجربه فرهنگی زائر غنیتر باشد، احتمال سفر مجدد، توصیه مقصد به دیگران و شکلگیری تبلیغات دهانبهدهان افزایش مییابد که یکی از مؤثرترین ابزارهای بازاریابی گردشگری محسوب میشود. در حقیقت، آیینهای مذهبی سرمایههای فرهنگی ناملموسی هستند که اگر بهدرستی مدیریت و معرفی شوند، میتوانند مزیت رقابتی گردشگری مذهبی خراسان رضوی را در سطح منطقه و جهان اسلام تقویت کنند.
وی با اشاره به فرصتها و چالشهای افزایش سفرهای زیارتی در ماههای محرم و صفر اظهار کرد: افزایش ورود میلیونها زائر، فرصتهای اقتصادی قابل توجهی برای استان ایجاد میکند، اما در کنار آن، فشار زیادی بر زیرساختهای گردشگری وارد میشود. از مهمترین فرصتها میتوان به افزایش اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، رونق صنعت هتلداری و مراکز اقامتی، رشد فعالیت حملونقل، افزایش فروش صنایعدستی و سوغات، توسعه اقتصاد محلی، جذب سرمایهگذاری در زیرساختهای گردشگری و تقویت برند بینالمللی مشهد به عنوان پایتخت معنوی ایران اشاره کرد.
این مدرس حوزه گردشگری و هتلداری با اشاره به مهمترین چالشهای این ایام بیان کرد: در حوزه اسکان، در ایام اوج سفر، ظرفیت بسیاری از هتلها و مراکز اقامتی تکمیل میشود و مدیریت توزیع زائران اهمیت ویژهای پیدا میکند. توسعه اقامتگاههای استاندارد، استفاده از سامانههای هوشمند رزرو و بهرهگیری از ظرفیت اقامتگاههای جایگزین میتواند بخشی از این چالش را کاهش دهد.
رحیمیخوش ادامه داد: در حوزه حملونقل، تراکم در فرودگاه، ایستگاه راهآهن، پایانههای مسافربری و شبکه حملونقل درونشهری از مهمترین مسائل این ایام است. توسعه حملونقل عمومی، مدیریت هوشمند ترافیک و افزایش ناوگان در دورههای اوج سفر ضروری است. همچنین افزایش تقاضا برای خدمات بهداشتی، درمانی، تغذیه، راهنمایی زائران و خدمات شهری، نیازمند برنامهریزی دقیق میان دستگاههای اجرایی است.
توسعه پایدار گردشگری مذهبی در گرو مدیریت هوشمند
این کارشناس گردشگری با اشاره به مدیریت جمعیت خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین مباحث روز دنیا در گردشگری مذهبی، مدیریت هوشمند ازدحام است. استفاده از سامانههای پایش جمعیت، تحلیل دادههای سفر، هوش مصنوعی، مدیریت زمانبندی ورود زائران و اطلاعرسانی لحظهای میتواند کیفیت خدمات و ایمنی زائران را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
رحیمیخوش اظهار کرد: محرم و صفر صرفاً ایامی برای افزایش تعداد زائران نیستند، بلکه فرصتی راهبردی برای توسعه پایدار گردشگری مذهبی در خراسان رضوی به شمار میروند. اگر این ظرفیت با برنامهریزی علمی، مدیریت هوشمند، توسعه زیرساختها، تنوعبخشی به تجربه سفر و معرفی مؤثر میراث فرهنگی و آیینی همراه شود، میتواند علاوه بر ایجاد ارزشهای معنوی، به رشد اقتصادی، اشتغال، ارتقای برند گردشگری استان و افزایش رضایت زائران نیز منجر شود.
وی با اشاره به چشمانداز گردشگری مذهبی خراسان رضوی خاطرنشان کرد: در واقع، آینده گردشگری مذهبی خراسان رضوی در گرو آن است که «زیارت» از یک سفر کوتاه به یک تجربه جامع معنوی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی تبدیل شود؛ تجربهای که هم برای زائر ماندگار باشد و هم برای مقصد، ارزشآفرین و پایدار.
انتهای پیام
