محسن همتی در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: اینترنت در گام نخست یک کانال ارتباطی است، همانطور که برای جابهجایی در فضای فیزیکی به جاده و مسیر نیاز داریم، اینترنت نیز «بستر انتقال دادهها» میان مبدأ و مقصد است.
وی ادامه داد: این نگاه اینترنت را از سطح استفادههای روزمره فراتر میبرد و آن را بهعنوان زیرساختی تعریف میکند که انواع خدمات و ابزارها بر شانه آن سوار میشوند، زیرساختی که اگر پایدار، امن و در دسترس نباشد، بسیاری از کارکردهای دیگر نیز مختل میشود.
این کارشناس رسانه با اشاره به نقش اینترنت در هوشمندسازی زیرساختها، بیان کرد: فراتر از بحثهای معمول کاربری، امروزه با مفهوم «اینترنت اشیاء» مواجه هستیم که امکان کنترل از راه دور تجهیزات را فراهم کرده است. از قرائت هوشمند کنتورهای آب و برق گرفته تا مدیریت از راه دور دوربینهای نظارتی و سیستمهای حفاظتی، همگی مبتنی بر این زیرساخت ارتباطی هستند. اینترنت در این سطح صرفاً یک ابزار سرگرمی یا پیامرسانی نیست، بلکه «بستر عملیاتی» بسیاری از خدمات روزمره و حکمرانی شهری و زیرساختی است، خدماتی که به واسطه اتصال، قابل رصد، کنترل و مدیریت میشوند.
همتی به نقش اینترنت در حوزه رسانه و جابهجایی داده اشاره کرد و گفت: در بخش رسانه و انتقال فایلهای حجیم نیز پروتکلهای اینترنتی دستورالعملهایی را برای جابهجایی امن و سریع دادهها ایجاد کردهاند که حذف زمان و مکان را به همراه داشته است. همچنین همین ویژگی «حذف زمان و مکان» در انتقال داده، باعث شده تولید و توزیع محتوا، آموزش، دسترسی به منابع و حتی شیوههای جدید کار و کسبوکار، شکل و سرعت متفاوتی به خود بگیرند و مرزهای سنتی ارتباطات تغییر کند.
وی به نقش حیاتی اینترنت در اقتصاد و خدمات عمومی اشاره کرد و افزود: انتقال پول در سیستم بانکی، تراکنشهای دستگاههای کارتخوان و حتی مدیریت سهمیه سوخت در جایگاههای بنزین، نمونههای ملموسی از تکیه زیرساختهای کشور بر بستر اینترنت است. همچنین در حوزه سلامت، پروندههای الکترونیک پزشکی این امکان را به کادر درمان و بیماران داده است که بدون قید مکان و زمان، به دادههای حیاتی دسترسی داشته باشند. اکنون اینترنت دیگر «یک سرویس جانبی» نیست، بلکه شریان اصلی بسیاری از فرآیندهای اقتصادی، خدماتی و عمومی است و هر سیاستگذاری درباره آن باید با درک وزن واقعی این وابستگی انجام شود.
این کارشناس رسانه با هشدار نسبت به ابعاد امنیتی فضای ابری و مجازی، خاطرنشان کرد: وقتی اطلاعات را در بستر فضای مجازی به اشتراک میگذاریم، در واقع درگاهی را گشودهایم که با داشتن نام کاربری و رمز عبور، نفوذ به آن امکانپذیر است. لذا «ضریب امنیت» و لایههای دسترسی، دو رکن اساسی هستند، هرچه لایههای امنیتی ضعیفتر باشند، احتمال نشت اطلاعات و مخاطرات امنیتی به همان نسبت افزایش مییابد.
همتی اضافه کرد: بحث امنیت صرفاً یک نگرانی فنی نیست، بلکه با اعتماد عمومی، حفاظت از اطلاعات شخصی و حتی پایداری خدمات حیاتی گره خورده است، بنابراین «طراحی دسترسی» و «تقویت امنیت» باید همزمان دیده شوند. همچنین اینترنت پدیدهای فرامکانی و فرازمانی است که جغرافیا و سن نمیشناسد. در این فضا، هویتها بر اساس «آیپی» و شناسههای کاربری تعریف میشوند، که همین امر ضرورت توجه به زیرساختهای امنیتی را دوچندان میکند.
وی با برجسته کردن این ویژگی اینترنت، ادامه داد: وقتی مرزهای فیزیکی در فضای آنلاین کمرنگ میشوند، ابزارهای شناسایی، احراز هویت و مراقبت امنیتی اهمیت بیشتری پیدا میکنند و ضعف در این حوزه میتواند پیامدهای گستردهتری نسبت به فضای سنتی داشته باشد.
نقش فضای مجازی بر کنشگریهای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی
این کارشناس رسانه با تأکید بر ماهیت تعاملی اینترنت، بیان کرد: فضای اینترنت فضایی یکسویه نیست، بلکه بستری است که در آن مخاطب خود به تولیدکننده پیام تبدیل میشود. این ویژگی باعث شکلگیری مفهوم «قدرت جریان» شده است. همچنین در این فضا، یک محتوا میتواند با سرعتی باورنکردنی نشر و برجسته شود و همین امر میتواند بر کنشگریهای اجتماعی، جریانات اقتصادی، سیاسی و علمی تأثیرات عمیق و گاهی غیرقابل پیشبینی داشته باشد.
وی به موضوع ضعفهای زیرساختی و امنیتی پرداخت و بیان کرد: نباید فراموش کرد که بسیاری از خدمات حیاتی در کشور، بهویژه در درگاههای بانکی و حاکمیتی، مستقیماً به امنیت و پایداری شبکه وابستهاند. اگر ضعف در تکنولوژی یا امنیت نرمافزاری وجود دارد، راهکار اصولی، تقویت زیرساختها و دانش فنی است، نه پاک کردن صورتمسئله و ایجاد محدودیت برای کاربران عادی.
این کارشناس رسانه با اشاره به ماهیت جنگهای نوین، اضافه کرد: در شرایطی که با جنگ شناختی و رسانهای روبهرو هستیم، راهکار اصلی «تولید محتوای جذاب، قدرتمند و تهاجمی» است. نباید با نگاهی تقلیلگرایانه، مدیریت رسانه را به بستن محدودیتها خلاصه کرد، چراکه پاک کردن صورتمسئله، نه زیباست و نه کارآمد. تداوم اقبال عمومی به پلتفرمهای خارجی مانند واتساپ و تلگرام، نوعی اقرار ضمنی به ضعف سکوهای داخلی در ارائه خدمات و پاسخگویی به نیازهای واقعی کاربران است. همچنین ضعف در جذب مخاطب با تولیدات کیفی و ناتوانی در ارائه خدمات فراگیر نشاندهنده آن است که سیاستگذاران به جای ایجاد «دیوارهای بلند»، باید بر تقویت زیرساختها و جذابیت پلتفرمهای ملی تمرکز کنند.
حکمرانی فضای مجازی باید با واقعیتهای فناوری همگام شود
این کارشناس رسانه ادامه داد: ما نباید در برابر تکنولوژی تسلیم شویم، بلکه باید قدرت بهرهبرداری هوشمندانه از آن را به دست آوریم، همانطور که یک جراح از ابزار تیز برای نجات جان بیمار استفاده میکند، نه آسیب رساندن به او.
همتی با تأکید بر اینکه حکمرانی فضای مجازی باید علمی و کاربردی باشد، بیان کرد: سیاستگذاران این حوزه باید نسبت به میزان دانش عملی خود در مواجهه با سرعت رشد فناوری صادق باشند. بسیاری از تصمیمات، با وجود پشتوانههای آکادمیک، به دلیل عدم شناخت از «کف میدان» و تغییرات رفتاری جامعه، با شکست مواجه شدهاند.
وی تصریح کرد: اگر پس از سالها تبلیغ سواد رسانهای، همچنان گفتمانهای ما بر مخاطب اثرگذار نبوده است، باید در شیوهها و رویکردهایمان تجدیدنظر کنیم. سیاستگذار موفق کسی است که با درک ابعاد فرهنگی، اخلاقی، دینی و اقتصادی، هزینه فایده تصمیمات خود را از دیدگاه مردم بسنجد، نه در پشت درهای بسته و به دور از واقعیتهای تکنولوژیک جهان امروز.
انتهای پیام
