پیوند میان دانشگاه و صنعت در هزاره سوم نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای بقای اقتصادی و شتاببخشی به فرآیند توسعه ملی است؛ صنعتِ امروز برای حفظ رقابتپذیری، نیازمند نیروی انسانی متخصص و بازوی تحقیق و توسعه (R&D) بوده و دانشگاه نیز برای اثربخشی، ناگزیر از گره زدنِ توانمندیهای علمی خود به نیازهای ملموس جامعه است ولی با این حال و به رغم این که سالها از لزوم این پیوند سخن به میان آورده میشود، خروجیها همچنان از شکافی عمیق حکایت دارند.
بررسی تجربیات جهانی نشان میدهد که حتی در کشورهایی نزدیک به فرهنگ ایران، این پیوند بر بستری از قوانین شفاف، جامع و الزامآور بنا شده است اما برخلاف این الگوها، در ایران فقدان یک قانونِ مادرِ جامع، راه را برای تعاملات ساختارمند مسدود کرده و قوانین موجود نیز به قدری کلی و محدود هستند که قدرتِ اجراییِ لازم را ندارند.
این گسست ساختاری، تنها به نبودِ قوانین ختم نمیشود؛ شکاف نظارتی، حلقهی مفقودهی دیگری است که تداوم این وضعیت را تضمین کرده است؛ نهادهای مستقلی به عنوان «دیدهبانهای تخصصی»، میزان پیشرفت تعاملات را پایش کرده و بر چالشهایی نظیر حقوق مالکیت معنوی و فرآیندهای انتقال فناوری نظارت دقیق دارند، در ایران خلأِ چنین مرجعِ ناظری باعث شده تا بازیگرانِ این فرایند از پاسخگویی در چارچوبهای عملیاتی معاف باشند.
از این رو، دستیابی به خودکفایی صنعتی و توسعه ملی، جز با عبور از بروکراسیهای دستوپاگیر و بازتعریفِ قواعد بازی ممکن نخواهد بود. بنابراین، باید با تغییر روند فعلی این دو جزیرهی دورافتاده را به پلی برای توسعه بدل کرد؛ پلی که نه با شعار، بلکه با اصلاحِ نظامِ انگیزشی و استقرارِ حکمرانیِ نظارتی ساخته میشود.
غضنفر امیرجلیلی نایب رئیس اتاق بازرگانی استان یزد در گفتوگو با ایسنا ضمن اشاره به این که کمبود دانش یا نبود صنعت مشکل عدم ارتباط بین بخش صنعتی و جامعه دانشگاهی نیست، تاکید کرد: تفاوت در مأموریت، انگیزه و نظام ارزیابی دانشگاه و صنعت، چالش اصلی در برقراری این ارتباط است.
وی عدم همراستایی انگیزهها را دلیل افزایش فاصله موجود بین این دو بخش دانست و با تاکید بر این که فاصله موجود تا مادامی که موفقیت در دانشگاه با مقاله و موفقیت در صنعت با سود سنجیده شود، شکل نخواهد گرفت، خاطرنشان کرد: زمانی که این ارتباط توام با ارزش علمی و اقتصادی شکل بگیرد، مسلماً شاهد تعامل قویتر و منسجمتر شده و هر دو بخش منتفع خواهند شد.
نقش تسهیلگری دولت در ارتباط بین صنعت و دانشگاه
امیرجلیلی از تلاشهای زیاد انجام شده در راستای ارتباط این دو نهاد سرنوشتساز کشور گفت و با تاکید بر این که تا رسیدن به تعامل واقعی فاصله زیادی است، متذکر شد: البته اگر این ارتباط را مانند یک مثلث فرض کنیم، ضلع سوم آن را دولت تشکیل میدهد که باید جدیتر وارد این عرصه شود.
وی نقش دولت در تدوین قوانینی برای شکلدهی محکمتر این ارتباط را الزامی دانست و بیان کرد: البته مواد قانونی ۱۱ و ۱۳ تولید دانشبنیان برای ارتباط هرچه بیشتر این دو نهاد تدوین شده است ولی به دلیل بروکراسی و پیچیدگی مورد استقبال کافی قرار نگرفتهاند و باید مسیر آن تسهیل گردد.
نایب رئیس اتاق بازرگانی یزد به طرف دیگر موضوع نیز اشاره کرد و با بیان این که ارتقای اساتید دانشگاهها بیشتر به انتشار مقالات علمی در مجلات وابسته است، خاطرنشان کرد: هرچند انتشار مقالات برای گسترش دامنههای علم و رتبه علمی دانشگاهها اهمیت دارد ولی چنانچه علاوه بر آن، بتوانند یک مشکل جامعه یا صنعت را حل کرده و امتیاز آن وتو کننده ارتقاء اساتید باشد، این تعامل بهتر شکل میگیرد.
امیرجلیلی به پیامدهای زنجیرهای عدم ارتباط مؤثر میان دانشگاه و صنعت اشاره و تصریح کرد: عدم ارتباط میان دانشگاه و صنعت منجر به عدم ارتباط اساتید با صنعت و جامعه شده که طبیعتاً این موضوع باعث میشود تا دانشجویان نیز در این تعاملات و فرآیندهای کاربردی، حضور کمتری داشته باشند.
نایب رئیس اتاق بازرگانی نقش محوری اساتید در پر کردن این شکاف را حیاتی دانست و افزود: زمانی که اساتید به صورت جدی وارد عرصه جامعه و صنعت میشوند، میتوانند به عنوان پل ارتباطی، دانشجویان را در مسیر کسب مهارتها و کارآمدی بیشتر و باکیفیتتر قرار دهند.
وی با تبیین تأثیر این رویکرد بر فضای حاکم بر دانشگاه، خاطرنشان کرد: زمانی که دانشجو مشاهده کند، حاصل تلاش و طرحهای استادِ خود در میدان کار و عرصه واقعی جامعه به ثمر مینشیند، نوعی نشاط علمی در محیط دانشگاه شکل میگیرد و این مشاهده مستقیم، برای دانشجویان انگیزهای مضاعف جهت یادگیری و تسلط بر مهارتهای کاربردی ایجاد میکند.
مرکز علم و کار اتاق بازرگانی، حلقهی اتصال دانشگاه و صنعت
امیرجلیلی با اشاره به در شرف انجام بودن اقدامات جدی در این زمینه در کشور، اظهار کرد: اتاق بازرگانی یزد بنا به رسالت خود برای ارتقای صنعت و بهرهگیری از علم، پژوهش و اندیشه دانشگاهیان و پژوهشگران، به تأسیس کمیسیون «آپفن» (آموزش و پژوهش فناوری و نوآوری) مبادرت ورزیده و در کنار آن، مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی را نیز راهاندازی کرده است.
وی با این توضیح که آموزشهای مهارتی، بهروز و غالباً رایگانِ ارائه شده توسط کمیسیون آپفن به صنعتگران و دانشجویان با استقبال خوبی همراه شده است، افزود: مرکز پژوهشها نیز از طرحهایی که بتوانند بهطور کامل به صنعت کمک کرده و قابل استفاده در آن باشند و همچنین از پایاننامههای دانشجویی مرتبط، حمایت مالی میکند.
نایب رئیس اتاق بازرگانی در پایان به فعالیت «مرکز علم و کار اتاق بازرگانی» به عنوان حلقهی اتصال و رابط میان دانشگاه و صنعت اشاره و با تأکید بر اهمیت همافزایی میان دانش و مهارت، خاطرنشان کرد: بدون شک نهاد علم و مهارت باعث رشد و بالندگی کشور میگردد و امید است هر چه بیشتر و قویتر این تعامل برقرار شود و راهگشای مشکلات صنعت، جامعه و دانشگاه گردد.
انتهای پیام
