انباشت روزافزون این پسماندها، از یک سو خاک و مناظر طبیعی را آلوده میکند و از سوی دیگر، سوزاندن غیراصولی آنها، هوای شهر را با دود سمی ناشی از پلاستیکهای سوخته آلوده میسازد.
در این میان، زبالهگردها نیز که نقشی انکارناپذیر در این چرخه دارند و بخشی از واقعیت موجود در مدیریت پسماند شهر به شمار میروند.
در حال حاضر این سه عامل یعنی آتش، پلاستیک و زبالهگردها در هم تنیده شدهاند و بحرانی زیستمحیطی را در همدان رقم زدهاند که در این گزارش، ابعاد آن را بررسی خواهیم کرد.
آتشسوزی مخازن پسماند همدان؛ تصادفی یا عمدی؟
معاون سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان با اشاره به علل وقوع آتشسوزی در مخازن پسماند، اظهار کرد: این حادثه به دو شکل تصادفی و عمدی رخ میدهد.
اقدس خداکرمی در گفتوگو با ایسنا، افزود: نوع تصادفی که به ندرت اتفاق میافتد، معمولاً بر اثر عواملی مانند سیگار خاموشنشده، ذغال نیمهسوخته یا بقایای شاخ و برگ سوخته ایجاد میشود و آتشسوزیهای عمدی با ابعاد گستردهتر اغلب در جریان اغتشاشات خیابانی یا نزاعهای شهری بروز مییابد که اکیپهای مدیریت خدمات شهری بهسرعت نسبت به مهار و اطفای آنها اقدام میکنند.
وی درباره سوزاندن پسماند در سایت دفع زباله شهر همدان، تأکید کرد: سوزاندن پسماند طبق قانون مدیریت پسماند مصوب مجلس شورای اسلامی ممنوع بوده و شهرداری همدان هیچگاه از این روش برای دفع زباله استفاده نمیکند؛ زیرا سوزاندن بیضابطه پسماندها باعث انتشار آلایندههای خطرناک جوی نظیر دیاکسانها و فورانها شده و سلامت شهروندان و محیط زیست را به مخاطره میاندازد.
خداکرمی در ادامه درباره پدیده خودسوزی زباله در سایت دفع پسماند، خاطرنشان کرد: در فصول گرم سال به دلیل تجمع گاز متان در تودههای زباله، امکان خودسوزی بسیار محدودی وجود دارد که شاید چند سال یکبار در سطحی کمتر از نیم متر مربع رخ دهد.
وی ادامه داد: همچنین وجود خردهشیشهها و انعکاس نور خورشید بهصورت ذرهبینی نیز میتواند یکی دیگر از عوامل این خودسوزی باشد.
این مقام مسئول ادامه داد: برای مقابله با این موارد، تجهیزات اطفای حریق نظیر کپسولهای آتشنشانی و خودروی مخصوص در سایت دفع پسماند مستقر است تا در سریعترین زمان ممکن نسبت به خاموشسازی آتش اقدام شود.
معاون سازمان مدیریت پسماند در بخش دیگری از سخنان خود درباره تولید برق از پسماند، تصریح کرد: مطالعات کامل طرح تولید برق از پسماند شهر همدان توسط سازمان مدیریت پسماند و همچنین امکانسنجی آن توسط سازمان انرژیهای نو انجام شده است؛ اما به دلیل سرمایهگذاری اولیه بسیار بالا، این طرح در حال حاضر توجیه اقتصادی ندارد و شهرداری همدان از هر گونه سرمایهگذاری بخش خصوصی در این حوزه استقبال میکند.
معضل پلاستیک در همدان؛ از دفن روزانه ۲۰ تن کیسه تا ضرورت عزم همگانی
معاون محیط زیست انسانی اداره کل حفاظت محیط زیست استان همدان با اشاره به دفن روزانه حدود ۲۰ تن کیسه پلاستیکی در سایت پسماند این شهر، بر لزوم همراهی فرادستگاهی برای حل معضل آلودگی پلاستیک تأکید کرد.
سیدعادل عربی در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: معضل پلاستیک تنها مختص ایران نیست و تمام کشورهای جهان با آن دستوپنجه نرم میکنند، اما در کشور ما به دلیل تولید نفت و ارزانی نسبی این محصولات، مصرف کیسههای پلاستیکی با چالش جدیتری روبهروست.
وی با اشاره به ماندگاری بیش از ۱۰۰ ساله پلاستیکها در طبیعت، افزود: این مواد دیر تجزیه میشوند، پایه نفتی دارند، سبک و ارزانقیمت هستند و متأسفانه مصرف آنها روزانه بوده و به یک پدیدۀ مقطعی محدود نمیشود.
عربی تصریح کرد: در فروشگاههای زنجیرهای، کیسههای پلاستیکی رایگان در اختیار مردم قرار میگیرد و همین امر باعث مصرف بیرویه آن شده است.
معاون محیط زیست انسانی همدان با بیان آماری نگرانکننده از وضعیت پلاستیک در این استان، گفت: در شهر همدان روزانه حدود ۲۰ تن کیسۀ پلاستیکی به سایت مدیریت پسماند شهرداری حمل میشود و با یک برآورد تقریبی، شاید در کل استان روزانه ۵۰ تن پلاستیک تولید و روانۀ سایتهای پسماند شود؛ این در حالی است که حجم قابلتوجهی نیز در طبیعت، حاشیۀ رودخانهها و کنار راهها رها میشود.
عربی با اشاره به تصویب آییننامۀ کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی در هیأت وزیران خاطرنشان کرد: در این آییننامه پیشبینی شده که تولید کیسههای نازک فریزری متوقف، توزیع رایگان کیسههای پلاستیکی در فروشگاههای بزرگ ممنوع و دستگاههای مختلف از جمله صداوسیما، صنعت، معدن و تجارت، جهاد کشاورزی و آموزشوپرورش موظف به انجام وظایف خود باشند اما متأسفانه این روند بسیار کند پیش میرود.
وی قانون مدیریت پسماند را که حدود ۲۰ سال از تصویب آن میگذرد، قانونی نسبتاً کامل دانست و تأکید کرد: سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان ناظر عالی، وظیفۀ خود را انجام داده و موارد را به مراجع قضایی معرفی کرده، اما معضل همچنان پابرجاست.
به گفتۀ عربی، بخشهای مغفولماندۀ قانون در حاشیۀ راهها و خارج از حریم شهرها و روستاهاست که متأسفانه پاکسازی نمیشود و جریمههای پیشبینیشده نیز بازدارنده نیست.
معاون محیط زیست انسانی همدان با اشاره به آثار زیانبار سوزاندن زباله و پلاستیک، اظهار داشت: سوزاندن زباله علاوه بر انتشار گازهای سمی مانند دیاکسین و فوران، کیفیت هوا را کاهش میدهد و خاکستر حاصل از آن نیز میتواند منابع آب و خاک را آلوده کند.
وی تأکید کرد: آتشزدن زباله در طبیعت و حاشیۀ راهها، توسط برخی با تصور خلاص شدن سریع از شر زباله انجام میشود که این امر کاملاً خلاف قانون و دارای آثار سوء زیستمحیطی است.
عربی در ادامه با اشاره به پدیدۀ خشکهسوزی در باغات همدان، گفت: متأسفانه سال گذشته کیفیت هوای همدان بر اثر خشکهسوزی در باغات اطراف شهر از وضعیت سالم خارج و تیرگی محسوسی در هوا ایجاد شد.
وی در پاسخ به پرسشی درباره اقدامات پیشگیرانه، تصریح کرد: آموزش شهروندی، همکاری با دهیاران، صنوف، صاحبان صنایع و استفاده از تریبونهای اثرگذار در دستور کار قرار دارد، اما آموزش صرف با زبان خالی کافی نیست و نیازمند بودجه، ابزارهای نوین و بهرهگیری از ظرفیتهایی مانند هوش مصنوعی است.
معاون محیط زیست انسانی همدان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ضرورت استفاده از پسماند به عنوان منبع انرژی، گفت: در قانون برنامه هفتم پیشبینی شده که کارخانجات سیمان بتوانند بخشی از سوخت خود را از «RDF» یا سوخت مشتقشده از پسماند تأمین کنند.
وی افزود: خوشبختانه در استان همدان تفاهمنامۀ اولیه میان شهرداری، استانداری و یکی از کارخانههای سیمان منعقد شده و امیدواریم این طرح به کاهش چشمگیر پسماندهای دفنی منجر شود.
عربی با تأکید بر ضرورت اجرای سلولهای دفن بهداشتی در سایت پسماند همدان، خاطرنشان کرد: در حال حاضر شیوۀ دفن در این سایت سنتی است و صرفاً خاکپوشانی انجام میشود.
وی با بیان اینکه اجرای طرح زهکشی مناسب و مدیریت شیرآبه باید در اولویت شهرداری قرار گیرد، تصریح کرد: همچنین لزوم تفکیک پسماند از مبدأ نیز بسیار حائز اهمیت است که متأسفانه این بازیافت در حال حاضر توسط زبالهگردها و به روشی غیراصولی در سایتهای پسماند انجام میشود که خود معضلی جدی است.
این مقام مسئول در ادامه با بیان اینکه اجرای طرح زهکشی مناسب و مدیریت شیرآبه باید در اولویت شهرداری قرار گیرد، تاکید کرد: همچنین لزوم تفکیک پسماند از مبدأ نیز بسیار حائز اهمیت است که شهرداری همدان در خصوص آموزش شهروندی و تشویق مردم به تفکیک از مبدا اقدامات زیادی انجام داده است.
وی افزود: معرفی برنامه بهروب و استقرار ایستگاه های بازیافت بخشی از این اقدامات است، اما متاسفانه بخش عمده ای از بازیافت و تفکیک هنوز توسط زباله گردان به روش غیر اصولی در باکسهای زباله شهری انجام میشود که خود معضل جدی است.
از آتشسوزی سطلهای زباله تا چالش اصلی مدیریت پسماند
مدیرخدمات شهری شهرداری همدان، در ادامه این گزارش به تشریح وضعیت مدیریت پسماند، آتشسوزیهای عمدی و غیرعمدی زبالهها و مهمترین چالش پیشروی این حوزه پرداخت.
مرتضی رضایی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به موضوع آتشسوزی سطلهای زباله، تأکید کرد: زبالهها هرگز نباید آتش زده شوند و این کار کاملاً غیرقانونی و غیربهداشتی است.
وی با تاکید بر اینکه پاکبانان شهرداری توجیه هستند و حق چنین اقدامی ندارند، افزود: اما گاهی زبالهگردها یا معتادان متجاهر، بهویژه در فصل زمستان برای گرم شدن، اقدام به آتشزدن باکسهای زباله میکنند که این موارد بسیار نادر است و در صورت مشاهده، برخورد لازم صورت میگیرد.
مدیر خدمات شهری در پاسخ به پرسشی درباره آمار خسارتها، اظهار کرد: آمار دقیقی از تعداد آتشسوزیها در دسترس نیست، اما خسارتها بیشتر ناشی از شکستن باکسهای زباله است تا آتشزدن آنها.
رضایی با اشاره به حضور مستمر نیروها در سطح شهر، گفت: شهرداری همدان با بیش از هزار پاکبان در چهار منطقه و بهصورت شیفتی، بهصورت شبانهروزی نظارت و جمعآوری زباله را انجام میدهد.
وی ادامه داد: این نیروها در قالب اکیپهای گشت سیار، علاوه بر جمعآوری در صورت مشاهده آتشسوزی یا تخلیه غیراصولی، اقدام به خاموش کردن یا بازگردانی وضعیت به حالت عادی میکنند.
این مقام مسئول افزود: در صورت مواجه و برخورد با معتادان متجاهر یا زبالهگردها، با نیروی انتظامی و اورژانس اجتماعی تعاملاتی شکل گرفته؛ همچنین شهروندان نیز میتوانند موارد تخلف را از طریق سامانه ۱۳۷ گزارش دهند.
رضایی با بیان اینکه طرحهایی مانند «طرح آرامش شهر» بهصورت هفتگی با همکاری نیروی انتظامی برای جمعآوری معتادان اجرا میشود، گفت: شایان ذکر است که در این خصوص ناجا متولی اصلی بوده و شهرداری تنها همکاری کرده و تجهیزاتی را فراهم میکند.
رضایی با اشاره به آموزشهای دورهای برای پاکبانها، بیان کرد: کلاسهای طب کار، بهداشت و توجیهی ایمنی بهصورت هفتگی برای این عزیزان برگزار میشود؛ همچنین تعداد کل پاکبانان همدان حدود هزار نفر است که بهصورت شیفتی در سطح شهر پراکندهاند.
بیرونگذاری زباله در ساعات نامناسب، چالش اصلی شهرداری
این مقام مسئول با تاکید بر اینکه مهمترین چالشی که شهرداری با آن مواجه است، موضوع زمان بیرونگذاری زباله توسط شهروندان بوده، بیان کرد: فرآیند جمعآوری زباله از ساعت ۲۲ شب آغاز و تا ۴ یا ۵ صبح ادامه دارد و پس از آن، پاکبانان از ۴ صبح مشغول نظافت معابر هستند.
وی افزود: متأسفانه بسیاری از شهروندان در ساعات مختلف شبانهروز زباله بیرون میگذارند که این موضوع باعث میشود زبالهها تا شب در کوچهها بمانند و توسط زبالهگردها، حیوانات موذی یا سگ و گربه پاره و پراکنده شوند؛ این رفتار، چهره ناخوشایندی به شهر میدهد، در حالی که تمام معابر تا صبح کاملاً جمعآوری شدهاند.
این مقام مسئول در ادامه با اشاره به دو راهکار اساسی برای بهبود وضعیت، از شهروندان خواست که زبالههای خود را فقط بین ساعت ۲۰ تا ۲۲ شب بیرون بگذارند تا از پراکندگی و دسترسی زبالهگردها جلوگیری شود.
وی همچنین تأکید کرد: زبالههای قابل بازیافت را در کیسه زباله نریزند و از طریق اپلیکیشن «بهرود» (قابل نصب از بازار) درخواست دهند تا کارگران شهرداری از درب منزل، ضایعات را تحویل گرفته و هزینه آن بهصورت الکترونیکی به کیف پولشان واریز شود.
این مقام مسئول تصریح کرد: همچنین این امکان وجود دارد که مبلغ به حساب خیریهها نیز واریز گردد یا برای خرید بسته اینترنتی و مصارف روزمره استفاده شود.
رضایی در پایان ابراز امیدواری کرد: با همکاری شهروندان در این دو حوزه، گام مؤثری در مدیریت هرچه بهتر پسماند و حفظ نظافت و زیبایی همدان برداشته شود.
به گزارش ایسنا، آنچه در همدان میگذرد، فقط یک بحران محیطزیستی نیست؛ بلکه بازتابی از عادتهای روزمرهای است که جمعاً به تخریب خاموش شهر دامن میزنند.
کیسههای پلاستیکی که ساعتی مصرف و قرنها ماندگارند، زبالههایی که در ساعات نامناسب بیرون گذاشته میشوند و گاهی در آتش میسوزند و زبالهگردهایی که در نبود نظام تفکیک، ناچار به کندن کیسهها هستند، همگی حلقههای یک زنجیر معیوباند.
تلختر آن که این صحنهها برایمان عادی شده است. در واقع تا زمانی که تفکیک از مبدأ به فرهنگ عمومی تبدیل نشود و ساماندهی زبالهگردها و آموزش شهروندی جدی گرفته نشود، این سهگانه ادامه خواهد داشت؛ راه حل، نه در طرحهای کلان که در تغییر نگاه هر یک از ما به دور ریختنیهاست، پیش از آنکه آتش، امید به فردایی پاکتر را نیز بسوزاند.
انتهای پیام
