مهرداد حمیدی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به مفهوم دانشگاه اثرگذار، اظهار کرد: دانشگاه نباید صرفاً محل تولید مقاله و انتشار دستاوردهای علمی باشد، بلکه باید در متن جامعه حضور داشته باشد، از جامعه پیام دریافت کند و پاسخگوی نیازهای واقعی مردم باشد. پژوهشگر باید از ابتدای تعریف یک پروژه بداند که نتیجه تحقیقات او باید در نهایت به بهبود کیفیت زندگی جامعه منجر شود و دانش تولیدشده باید از آزمایشگاه و کتابخانه به عرصه کاربرد اجتماعی منتقل شود.
وی با اشاره به ضرورت حرکت به سمت داروهای هوشمند، افزود: یکی از مشکلات اساسی داروهای موجود این است که بهصورت اختصاصی عمل نمیکنند و پس از ورود به بدن، علاوه بر محل بیماری، بخشهای سالم بدن را نیز تحت تأثیر قرار میدهند. این مسئله میتواند باعث ایجاد عوارض جانبی، کاهش اثربخشی درمان و افزایش هزینههای نظام سلامت شود.
او ادامه داد: به عنوان نمونه، مصرف طولانیمدت برخی داروهای مزمن مانند داروهای قلبی، دیابت و فشار خون میتواند بدن را در معرض مواجهه طولانی با ترکیبات دارویی قرار دهد و در برخی درمانها مانند شیمیدرمانی نیز عوارض جانبی شدید ممکن است باعث کاهش دوز درمان و کاهش موفقیت درمان شود.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زنجان با بیان اینکه هدف اصلی داروهای هوشمند ایجاد توانایی تشخیص و تصمیمگیری در سامانه دارویی است، گفت: ایده اصلی این است که دارو بتواند مانند یک سامانه هوشمند، محل بیماری را شناسایی کند، شرایط محیطی را بسنجد و در زمان و مقدار مناسب، ماده درمانی را آزاد کند. در این رویکرد، دارو صرفاً یک ماده شیمیایی نیست، بلکه یک سامانه پاسخگو است که بر اساس دادههای زیستی بدن تصمیمگیری میکند.
حمیدی توضیح داد: نانوحاملها در این مسیر مانند یک «تاکسی هوشمند» عمل میکنند که دارو را در بدن جابهجا میکند. این حاملها با استفاده از حسگرها و گیرندههای ویژه میتوانند تغییرات محیطی مانند میزان اسیدیته، دما یا وجود نشانگرهای زیستی خاص را تشخیص دهند و پس از رسیدن به محل مورد نظر، دارو را همانجا آزاد کنند. این فناوری امکان کاهش آسیب به سلولهای سالم و افزایش دقت درمان را فراهم میکند.
وی با اشاره به تغییر پارادایم پزشکی آینده، اظهار کرد: پزشکی آینده از حالت واکنشی خارج خواهد شد و به سمت پزشکی پیشفعال حرکت خواهد کرد، یعنی به جای اینکه پس از بروز علائم به درمان بیماری بپردازیم، با تحلیل دادههای زیستی و شناسایی سیگنالهای اولیه، بیماری را پیش از ظهور علائم تشخیص دهیم. این رویکرد میتواند در بیماریهایی مانند سرطان، آلزایمر، پارکینسون، دیابت و بیماریهای عصبی تحول ایجاد کند.
حمیدی با اشاره به ظهور فناوریهایی مانند داروهای دیجیتال، نانورباتها و دوقلوهای دیجیتال، افزود: آینده سلامت تنها بر پایه داروهای شیمیایی نخواهد بود، بلکه ترکیب داده، هوش مصنوعی، زیستفناوری و نانوفناوری میتواند سامانههایی ایجاد کند که قادر به پایش لحظهای وضعیت بدن و ارائه پاسخ درمانی متناسب با شرایط فرد باشند. در برخی رویکردهای نوین، حتی ممکن است درمان از طریق ارسال پیام و سیگنالهای زیستی به سلولها انجام شود.
وی همچنین با تأکید بر اهمیت توجه به ابعاد انسانی فناوریهای نوین، گفت: در کنار توسعه هوش مصنوعی و سامانههای هوشمند باید مراقب جایگاه انسان، اخلاق، عاطفه، خرد انسانی و حریم خصوصی باشیم. فناوری باید به عنوان ابزار در خدمت انسان باقی بماند و نباید موجب حذف نقش انسانی در تصمیمگیریهای مهم سلامت شود.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زنجان با اشاره به اهمیت دادههای سلامت، اظهار کرد: آینده نظام سلامت بدون توجه به مالکیت داده، امنیت سایبری و حکمرانی داده امکانپذیر نیست. دادههای سلامت سرمایهای مهم هستند و باید چارچوبهای مشخصی برای استفاده صحیح، حفاظت و بهرهبرداری از آنها تدوین شود.
حمیدی در ادامه با تأکید بر ضرورت ایجاد نسخه بومی فناوریهای نوین سلامت، گفت: فناوریهای هوشمند با سرعت زیادی در جهان در حال توسعه هستند و کشورهایی موفق خواهند بود که به استقبال آینده بروند و برای آن برنامهریزی کنند. اگر کشورها صرفاً منتظر ورود فناوری باشند، مدلهای دیگران بر آنها تحمیل خواهد شد؛ بنابراین ایران باید برای توسعه نسخه بومی داروهای هوشمند و سلامت دیجیتال سرمایهگذاری کند.
او همچنین بر ضرورت اصلاح نظام آموزش عالی تأکید کرد و گفت: تربیت نیروی انسانی آینده سلامت نیازمند عبور از آموزشهای تکرشتهای و حرکت به سمت آموزش میانرشتهای است. دانشجویان آینده باید در مرز مشترک علوم پزشکی، مهندسی، هوش مصنوعی و علوم داده آموزش ببینند و علاوه بر دانش تخصصی، توانایی تفکر خلاق و تحلیل مسائل پیچیده را داشته باشند.
حمیدی، آینده داروسازی را حرکت از تولید انبوه داروهای یکسان به سمت تولید داروهای اختصاصی برای هر فرد دانست و افزود: کارخانههای داروسازی آینده به سمت سامانههای مبتنی بر داده، تولید شخصیسازیشده و فناوریهایی مانند چاپ سهبعدی دارو حرکت خواهند کرد.
وی با اشاره به چهار اصل آینده سلامت شامل پیشبینی، پیشگیری، شخصیسازی و مشارکت بیمار، گفت: آینده نظام سلامت بر پایه همکاری انسان، هوش مصنوعی و سامانههای هوشمند شکل خواهد گرفت و کشورهایی موفق خواهند بود که از امروز برای ساختن این آینده سرمایهگذاری کنند.
حمیدی با اشاره به آینده پزشکی، گفت: پزشکی آینده، پزشکی واکنشی نخواهد بود بلکه پزشکی پیشنگر است؛ به این معنا که با تحلیل بیومارکرها و دادههای زیستی، بیماریها پیش از ظهور علائم بالینی شناسایی میشوند و درمان نیز پیش از بروز آسیبهای جدی آغاز خواهد شد. به گفته وی، این رویکرد میتواند در بیماریهایی مانند سرطان، آلزایمر، پارکینسون، دیابت و اماس تحول ایجاد کند.
او با اشاره به نقش هوش مصنوعی در این حوزه، تصریح کرد: هوش مصنوعی با تحلیل لحظهای دادههای سلامت، امکان تصمیمگیری دقیق درباره زمان، محل و میزان آزادسازی دارو را فراهم میکند و به همین دلیل، داروهای هوشمند در عمل قادر خواهند بود متناسب با شرایط بدن بیمار تصمیم بگیرند.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زنجان، ادامه داد: تلفیق نانوفناوری، زیستفناوری، هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال مسیر دستیابی به پزشکی دقیق و پزشکی شخصیسازیشده را هموار کرده است؛ به گونهای که در آینده برای هر بیمار و حتی متناسب با شرایط همان روز، داروی اختصاصی تولید خواهد شد.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین کاربردهای داروهای هوشمند در درمان سرطان خواهد بود، گفت: این فناوری امکان شناسایی دقیق سلولهای سرطانی و انتقال هدفمند دارو به همان سلولها را فراهم میکند؛ موضوعی که ضمن افزایش اثربخشی درمان، آسیب به سلولهای سالم را نیز به حداقل خواهد رساند.
حمیدی همچنین از توسعه فناوریهایی مانند داروهای دیجیتال، نانورباتها و دوقلوهای دیجیتال به عنوان نسل جدید فناوریهای سلامت نام برد و افزود: در آینده سامانههای هوشمند علاوه بر تشخیص بیماری، روند درمان را نیز بهصورت لحظهای مدیریت خواهند کرد و اکوسیستم جدیدی در نظام سلامت شکل خواهد گرفت که بیمار، پزشک، دارو، هوش مصنوعی و فناوریهای دیجیتال بهصورت یکپارچه در آن فعالیت میکنند.
او خاطرنشان کرد: آینده داروسازی از تولید انبوه داروهای یکسان به سمت تولید داروهای اختصاصی برای هر بیمار حرکت خواهد کرد و کشورهایی در این عرصه موفق خواهند بود که از امروز برای ساختن آینده سرمایهگذاری کنند، نه آنکه منتظر رسیدن آینده بمانند.
انتهای پیام
