امین مختاری در گفتوگو با ایسنا با اشاره به پدیده خرید هیجانی، اظهار کرد: خرید هیجانی نوعی رفتار تکانهای است که در آن فرد بدون برنامهریزی قبلی و بدون ارزیابی منطقی پیامدهای خرید، اقدام به تهیه کالا یا خدمات میکند، هنگامی که فرد دچار پریشانی عاطفی میشود، مغز برای تغییر سریع وضعیت خلقی به دنبال راهحلی فوری میگردد، خرید کردن باعث آزادسازی دوپامین (هورمون پاداش معروف) میشود، این فرآیند در واقع نوعی مکانیسم مقابلهای ناسالم است که برای لحظاتی احساس کنترل بر شرایط را به فرد القا کرده و او را از درد هیجانی دور میکند.
این روانشناس ادامه داد: بسیاری از افراد برای جبران خلأهای عاطفی، مانند احساس تنهایی، به خرید روی میآورند و از کالاها بهعنوان اشیای انتقالی استفاده میکنند، پدیدهای که با عنوان خریددرمانی شناخته میشود، در لحظه خرید، فرد تصور میکند با در اختیار داشتن آن کالا به هویت جدید یا احساس امنیت بیشتری دست خواهد یافت، در حالیکه این احساس آرامش کاذب و گذرا است.
وی افزود: پس از فروکش کردن هیجان و کاهش سطح دوپامین، مغز منطقی دوباره فعال میشود و فرد متوجه میشود کالای خریداریشده نه نیازی را برطرف کرده و نه ارزش آن با هزینه پرداختشده متناسب بوده است، در نتیجه، احساس گناه شکل میگیرد و فرد متوجه میشود مشکلات اصلی، مانند اضطراب یا تنهایی، همچنان پابرجا است.
مختاری با اشاره به افرادی که بیش از دیگران در معرض خرید هیجانی قرار دارند،تصریح کرد: افرادی که توانایی ضعیفی در تنظیم هیجانهای خود دارند، افراد کمالگرا که برای اثبات برتری خود خرید میکنند، کسانی که در سایر جنبههای زندگی نیز رفتارهای تکانشگری دارند و افرادی که مهارتهای حل مسئله و مقابله با استرس را نیاموختهاند، بیشتر در معرض این رفتار قرار میگیرند.
این روانشناس درخصوص نقش شبکههای اجتماعی در تشدید خریدهای هیجانی، اظهار کرد: این ابزارها دقیقاً نقاط ضعف ذهن را هدف قرار میدهند، ترس از دست دادن کالا ایجاد حس کمبود و فوریت با پیامهایی مانند «فقط تا پایان امشب»، تسهیل فرآیند پرداخت از طریق خریدهای تککلیکی و تبلیغات اینفلوئنسرها و بلاگرها و کالاهای استفاده شده توسط آنان، نوعی تأیید اجتماعی کاذب ایجاد میکند.
وی با بیان اینکه افراد پیش از خرید، سه سؤال از خود بپرسند،گفت: اگر قیمت این کالا فردا ۱۰ برابر شود، آیا همچنان آن را میخرم؟ آیا این کالا را به دلیل کاربرد واقعی آن میخواهم یا صرفاً برای بهتر شدن حال روحیام؟ و اگر همین مبلغ را پسانداز کنم یا به یک خیریه اختصاص دهم، احساس بهتری خواهم داشت؟، پاسخ به این پرسشها میتواند به تشخیص هیجانی یا منطقی بودن تصمیم کمک کند.
مختاری با اشاره به اینکه نخستین گام برای کنترل خریدهای هیجانی ثبت تمامی خریدها در یک دفترچه یا اپلیکیشن است، توضیح داد: ثبت خریدها باعث ایجاد مکثی آگاهانه میان میل به خرید و اقدام به آن میشود و به مرور زمان از شدت رفتارهای تکانهای میکاهد.
این روانشناس در پایان با ارائه راهکارهایی برای پیشگیری از خرید هیجانی، گفت: اجرای قانون ۷۲ ساعت ( خرید غیرضروری باید حداقل سه روز در لیست انتظار بماند)، حذف اپلیکیشنهای فروشگاهی و لغو عضویت در خبرنامههای تبلیغاتی، کنار گذاشتن تلفن همراه به مدت ۲۰ دقیقه پیش از نهایی کردن خرید آنلاین و انجام فعالیتی مانند پیادهروی، و ذخیره نکردن اطلاعات کارت بانکی در مرورگر، از جمله اقداماتی است که با ایجاد فرصت بیشتر برای تصمیمگیری، احتمال خریدهای هیجانی را کاهش میدهد.
انتهای پیام
