همزمان با فرا رسیدن ۱۰ مرداد، روز جهانی شیر مادر، توجه به اهمیت تغذیه با شیر مادر بهعنوان یکی از مؤثرترین راهکارهای ارتقای سلامت نوزادان و مادران بیش از پیش مورد تأکید قرار میگیرد.
این مناسبت فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی نسبت به نقش بیبدیل شیر مادر در تأمین نیازهای تغذیهای، تقویت سیستم ایمنی، کاهش خطر ابتلا به بسیاری از بیماریها و تضمین رشد و تکامل مطلوب کودکان است؛ موضوعی که سازمانهای بینالمللی سلامت نیز همواره بر حمایت از آن و فراهمسازی شرایط مناسب برای تداوم شیردهی تأکید دارند.
مریمالسادات هاشمی کارشناس شیر مادر اداره مامایی معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد به همین مناسبت، در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: شیر مادر یک ماده زیستی زنده و پویاست که ترکیب آن متناسب با نیازهای تغذیهای و ایمنی نوزاد در طول زمان تغییر میکند و علاوه بر تأمین مواد مغذی، نقش مهمی در رشد، تکامل و محافظت از سلامت کودک ایفا میکند.
وی با اشاره به توصیههای سازمان جهانی بهداشت در زمینه شیردهی افزود: توصیه میشود شیردهی در نخستین ساعت پس از تولد آغاز شود، چراکه این زمان نقش مهمی در ایجاد پیوند عاطفی میان مادر و نوزاد، تحریک تولید شیر و کاهش خطر مرگومیر نوزادان دارد.
این کارشناس شیر مادر ادامه داد: همچنین بر اساس توصیههای علمی، نوزاد باید تا پایان ششماهگی بهطور انحصاری از شیر مادر تغذیه کند؛ به این معنا که در این مدت هیچگونه آب، دمنوش، آبقند یا غذای کمکی دریافت نکند، مگر در مواردی که مصرف دارو یا مکمل با تجویز پزشک ضروری باشد.
هاشمی خاطرنشان کرد: پس از شش ماهگی نیز همزمان با آغاز تغذیه کمکی مناسب، شیردهی باید تا دو سالگی و حتی بیشتر، در صورت تمایل مادر و کودک و با توجه به شرایط سلامت آنها، ادامه پیدا کند.
وی با بیان اینکه شیر مادر تمامی نیازهای تغذیهای نوزاد را در شش ماه نخست زندگی تأمین میکند، تصریح کرد: این شیر حاوی انرژی، پروتئین، چربی، کربوهیدرات، ویتامینها و مواد معدنی مورد نیاز نوزاد است و علاوه بر آن، آنتیبادیها، سلولهای ایمنی، آنزیمها، هورمونها و ترکیبات زیستفعال متعددی را در اختیار کودک قرار میدهد که نقش مهمی در محافظت از او در برابر عوامل بیماریزا دارند.
هاشمی افزود: مطالعات متعدد نشان دادهاند تغذیه با شیر مادر خطر ابتلا به بیماریهایی مانند اسهال، عفونتهای تنفسی، ذاتالریه، عفونت گوش میانی و سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (Sids) را بهطور قابل توجهی کاهش میدهد.
وی ادامه داد: همچنین شواهد علمی بیانگر آن است که تغذیه با شیر مادر در درازمدت با کاهش خطر ابتلا به چاقی، دیابت نوع دو، برخی بیماریهای آلرژیک و آسم همراه بوده و در کنار آن، رشد شناختی و عملکرد مغزی کودکان را نیز بهبود میبخشد.
هاشمی با اشاره به اینکه فواید شیردهی تنها به نوزاد محدود نمیشود، اظهار کرد: تغذیه با شیر مادر مزایای قابل توجهی برای سلامت مادر نیز به همراه دارد و یکی از مهمترین آثار آن، ترشح هورمون اکسیتوسین است که به انقباض رحم و کاهش خونریزی پس از زایمان کمک میکند.
وی ادامه داد: مطالعات علمی نشان دادهاند شیردهی با کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان، سرطان تخمدان، دیابت نوع دو، بیماریهای قلبیعروقی و فشار خون بالا نیز همراه است و از این منظر، نقش مهمی در حفظ سلامت مادر ایفا میکند.
کارشناس شیر مادر استان افزود: از سوی دیگر، افزایش مصرف انرژی در دوران شیردهی میتواند در کنار تغذیه مناسب و فعالیت بدنی، به بازگشت تدریجی وزن مادر به وضعیت پیش از بارداری کمک کند.
وی با اشاره به اهمیت آغوز یا کلستروم، گفت: نخستین شیری که پس از زایمان ترشح میشود، «آغوز» یا «کلستروم» نام دارد که مایعی غلیظ و زردرنگ است و اگرچه حجم آن اندک به نظر میرسد، اما بهطور کامل پاسخگوی نیازهای تغذیهای نوزاد در روزهای نخست زندگی است.
هاشمی تصریح کرد: آغوز سرشار از ایمونوگلوبولینها، پروتئینها، ویتامین A و سایر عوامل ایمنی است و به دلیل نقش بسیار مهم آن در محافظت از نوزاد در برابر عفونتها، از آن بهعنوان نخستین واکسن طبیعی نوزاد یاد میشود.
وی درباره دفعات شیردهی نیز اظهار کرد: توصیه میشود شیردهی بر اساس نیاز نوزاد انجام شود و زمانبندی ثابتی برای آن در نظر گرفته نشود، چراکه اغلب نوزادان در هفتههای نخست زندگی روزانه بین هشت تا ۱۲ بار شیر میخورند.
این کارشناس خاطرنشان کرد: تغذیه مکرر نوزاد و تخلیه مناسب پستانها، مهمترین عامل حفظ و افزایش تولید شیر محسوب میشود و محدود کردن دفعات یا مدت شیردهی میتواند موجب کاهش تولید شیر شود.
هاشمی با بیان اینکه بسیاری از مادران درباره کافی بودن شیر خود نگرانی دارند، گفت: کافی بودن شیر مادر معمولاً از طریق ارزیابی رشد و افزایش وزن نوزاد، تعداد مناسب پوشکهای خیس و وضعیت عمومی کودک مشخص میشود.
وی افزود: نرم شدن پستانها یا کاهش احساس پر بودن آنها پس از گذشت چند هفته از زایمان، بهتنهایی نشانه کاهش تولید شیر نیست و در اغلب موارد بیانگر سازگاری طبیعی بدن مادر با نیازهای نوزاد است.
هاشمی با تأکید بر اهمیت تغذیه مادر در دوران شیردهی، اظهار کرد: تغذیه مادر باید متنوع، متعادل و متناسب با نیازهای انرژی و ریزمغذیهای بدن باشد تا علاوه بر حفظ سلامت مادر، نیازهای تغذیهای نوزاد نیز به بهترین شکل تأمین شود.
وی افزود: مصرف کافی منابع پروتئینی، غلات کامل، میوه، سبزیجات، لبنیات یا جایگزینهای غنیشده آنها و همچنین دریافت مایعات بر اساس احساس تشنگی توصیه میشود.
این کارشناس شیر مادر معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی با اشاره به برخی رفتارهای پرخطر در دوران شیردهی تصریح کرد: اجتناب از مصرف دخانیات، الکل و مواد مخدر اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا این مواد میتوانند از طریق شیر به نوزاد منتقل شوند و سلامت او را تحت تأثیر قرار دهند.
وی درباره شیردهی در دوران بیماری مادر نیز گفت: در اغلب بیماریهای شایع مانند سرماخوردگی، آنفلوانزا یا تب خفیف، ادامه شیردهی نه تنها بلامانع است، بلکه توصیه نیز میشود، زیرا آنتیبادیهای تولید شده در بدن مادر از طریق شیر به نوزاد منتقل شده و از او در برابر بیماری محافظت میکنند.
هاشمی ادامه داد: البته در برخی بیماریهای خاص یا هنگام مصرف بعضی داروها، ادامه شیردهی باید با نظر پزشک انجام شود تا سلامت مادر و نوزاد بهطور همزمان حفظ شود.
وی با بیان اینکه هیچ فرآوردهای نمیتواند جایگزین کامل شیر مادر باشد، خاطرنشان کرد: در شرایطی که شیردهی امکانپذیر نباشد، شیر خشک میتواند نیازهای تغذیهای نوزاد را تا حد زیادی تأمین کند، اما هیچ فرآوردهای قادر به تقلید کامل از ترکیبات زنده، سلولهای ایمنی، آنزیمها، هورمونها و سایر عوامل محافظتی موجود در شیر مادر نیست.
هاشمی در پایان تأکید کرد: به همین دلیل، شیر مادر همچنان استاندارد طلایی تغذیه نوزادان در سراسر جهان محسوب میشود و ترویج فرهنگ شیردهی و حمایت از مادران شیرده، یکی از مهمترین راهکارهای ارتقای سلامت نسل آینده به شمار میرود.
انتهای پیام
