صدیقه ببران در گفتوگو با ایسنا درباره رسالت خبرنگاران در عصر هوش مصنوعی و شرایط بحران اظهار کرد: سرعت انتشار اخبار و شایعات امروز بسیار بالاست و در چنین شرایطی، رسالت خبرنگار اهمیت مضاعفی پیدا میکند. البته باید همه شرایط را در نظر گرفت؛ زیرا حوزه جنگ و بحران ویژگیهای خاص خود را دارد، اما اساساً خود خبرنگاری در عصر اطلاعات و هوش مصنوعی با گذشته متفاوت شده است. امروز هوش مصنوعی میتواند سازنده خبر، تولیدکننده خبر، توزیعکننده خبر و حتی ترندساز باشد و همه این نقشها را بهطور همزمان ایفا کند.
وی افزود: به همین دلیل، وظیفه خبرنگار امروز بسیار متفاوت از گذشته است. یکی از مهمترین وظایف خبرنگار، در کنار انجام فعالیت حرفهای، تسلط بر اصول و فنون خبرنگاری نوین است. متأسفانه هنوز با افرادی مواجه هستیم که حوزه حرفهای و فنی خبرنگاری نوین را به خوبی نمیشناسند. بنابراین، نخستین ضرورت این است که خبرنگار، حرفه و فن خود را بهدرستی بشناسد و بداند در دنیا چه تحولاتی در حال رخ دادن است و چه عواملی باعث میشود یک خبرنگار نسبت به دیگری برجستهتر و اثرگذارتر باشد.
این عضو هیئت علمی گروه ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد تهران مرکز درباره اخلاق خبرنگار تصریح کرد: نکته دوم این است که خبرنگار باید همواره رسالت حرفهای خود را در ذهن داشته باشد؛ رسالتی که در دورههای بحرانی، چندین برابر اهمیت پیدا میکند. مهمترین حلقه مفقوده در این میان، اخلاق خبرنگاری است. خبرنگار باید در کنار تسلط بر حوزه حرفهای و فنی که امروز با هوش مصنوعی نیز گره خورده است، بداند چگونه از این فناوری برای افزایش سرعت، ارتقاء کیفیت و بهبود عملکرد خود استفاده کند و در عین حال، از آسیبهای آن فاصله بگیرد.
ببران ادامه داد: خبرنگار باید بداند چگونه از ایجاد اخبار جعلی، اخبار فیک و حتی پدیده «جعل عمیق» جلوگیری کند. این مسئله هم به اخلاق خبرنگاری وابسته است، هم به تسلط بر فنون حرفهای و هم به توانایی راستیآزمایی. هر مطلبی که به دست خبرنگار میرسد نباید بدون بررسی منتشر شود.
وی با اشاره به توجه به مخاطب خاطرنشان کرد: نباید مخاطب را منفعل تصور کنیم؛ مخاطب امروز فعال است و قدرت تحلیل دارد. اگر قرار است مطلبی برای او منتشر کنیم، باید فهم، شعور و قدرت تحلیل او را در نظر بگیریم. از همین رو، دو اصل بسیار مهم دیگر، شفافیت و پاسخگویی است. اگر رسانه یا خبرنگار مطلبی را منتشر میکند، باید در برابر مخاطب پاسخگو باشد و در صورت طرح پرسش درباره صحت یک خبر، بتواند آن را بهطور شفاف برای مخاطب تبیین کند.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: خبرنگار باید واسطه و تسهیلگر شکلگیری یک جامعه شفاف و برخوردار از دموکراسی باشد و در شرایط بحرانی نیز با رعایت شفافیت، اخلاق حرفهای و اصول خبرنگاری، به افزایش تابآوری مردم کمک کند.
اعتماد عمومی، بزرگترین سرمایه رسانهها
ببران درباره حفظ اعتماد عمومی به رسانهها اظهار کرد: یکی از مهمترین مشکلاتی که امروز با آن مواجه هستیم، مسئله اعتماد عمومی است. سرمایه اجتماعی، مردم هستند و حفظ این سرمایه تنها زمانی امکانپذیر است که اعتماد اجتماعی تقویت شود.
وی افزود: اعتماد اجتماعی زمانی شکل میگیرد که خبرنگار اصول حرفهای را رعایت کند؛ یعنی صحت، دقت، جامعیت و درستی خبر را مدنظر قرار دهد، بدون محافظهکاری مسئولان را پاسخگو کند و شرایط را برای آگاهی مردم تسهیل سازد. همچنین باید بداند چگونه از فناوریهای نوین به بهترین شکل ممکن استفاده کند. متأسفانه بسیاری از افراد به جای استفاده صحیح از ظرفیتهای هوش مصنوعی، از آن به بدترین شکل بهره میبرند، در حالی که این فناوری میتواند کمک بزرگی به عرصه خبرنگاری باشد. زمانی میتوان از این ابزارها بهدرستی استفاده کرد که هدف، افزایش اعتماد عمومی باشد. اعتماد مردم زمانی حاصل میشود که از خبرنگار، صحت، دقت، درستی، شفافیت و اخلاق رسانهای را مشاهده کنند.
این عضو هیئت علمی گروه ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد تهران مرکز درباره نقش خبرنگار در جلوگیری از گسترش شایعات و اضطراب اجتماعی گفت: این موضوع از اصول اولیه خبرنگاری است. مردم از رسانه انتظار داستانسرایی ندارند؛ اگر به دنبال روایتهای تخیلی باشند، فیلمهای سینمایی را دنبال میکنند. مخاطب زمانی که یک رسانه، روزنامه، خبرگزاری یا شبکه تلویزیونی را دنبال میکند، انتظار دارد خبر درست دریافت کند. هنر خبرنگار این است که ضمن بیان واقعیت، از ایجاد هراس، اضطراب و تنش در جامعه جلوگیری کند. در عین حال، باید اطلاعات درست را تا جایی که لازم است در اختیار مردم قرار دهد. البته در شرایط جنگی، همانند همه کشورهای دنیا، خطوط قرمزی، ازجمله مسائل مرتبط با حوزههای نظامی و امنیتی وجود دارد. خبرنگار نباید وارد حوزههایی شود که به منافع ملی آسیب میزند، زیرا مهمترین خط قرمز، منافع ملی است.
ببران با اشاره به رعایت حریم خصوصی افراد تصریح کرد: در کنار این موضوع، یکی از مهمترین اصول اخلاق حرفهای، رعایت حریم خصوصی افراد است. البته اگر مسئولی مرتکب تخلف یا نقض قانونی شده باشد که منافع عمومی را تحت تأثیر قرار دهد، خبرنگار وظیفه دارد آن را افشا کند. بنابراین، افشاگری نیز زمانی معنا پیدا میکند که در راستای منافع عمومی و بر پایه مستندات صحیح باشد. پیشنهاد من این است که از خبرنگاری صرفاً تحریریهنشین فاصله بگیریم. یکی از مهمترین وظایف خبرنگار، حضور در میدان و انجام کار میدانی است. در کنار آن، یکی از مهمترین ژانرهای خبرنگاری، خبرنگاری تحقیقی است که متأسفانه در کشور ما کمتر به آن پرداخته میشود. خبرنگار تحقیقی میتواند وارد میدان شود، اشکالات، ایرادها و فسادها را شناسایی و مستند کند.
وی تصریح کرد: اساساً یکی از وظایف خبرنگار این است که اشکالات و ایرادها را بهدرستی و نه بر پایه دروغ یا اطلاعات جعلی، به جامعه نشان دهد تا زمینه رفع آنها فراهم شود. این اتفاق بارها در کشورهای مختلف و حتی در کشور خودمان نیز رخ داده است، اما متأسفانه تعداد خبرنگارانی که به شکل جدی در این حوزه فعالیت میکنند، اندک است. عمده خبرنگاران ما تحریریهنشین هستند و به همین دلیل نیز در طول زمان کمتر شناخته میشوند. اگر به عرصه بینالمللی نگاه کنیم، خبرنگاران برجسته کسانی هستند که در میدان حضور پیدا میکنند، خطر میکنند، وارد حوزههای تحقیقی میشوند، فسادها و مشکلات را افشا میکنند و تلاش دارند در جهت منافع مردم و منافع ملی، این مسائل را آشکار کنند تا مسئولان نسبت به رفع آنها اقدام کنند.
همبستگی ملی، مهمترین درس جنگ برای جامعه رسانهای
عضو هیئت علمی گروه ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد تهران مرکز درباره مهمترین درسی که جنگ اخیر برای خبرنگاران ایرانی به همراه داشته است، اظهار کرد: به نظر من، مهمترین درس این بود که بیش از هر زمان دیگری اهمیت حفظ سرمایه اجتماعی را درک کنیم. اگر امروز سرمایهای در جامعه وجود دارد، بخش مهمی از آن حاصل هویت جمعی، هویت ملی و حس ایراندوستی است.
ببران افزود: همانگونه که رهبر معظم انقلاب نیز بر مسئله ایران و هویت ملی تأکید کردهاند، امروز زمان تقویت همبستگی و انسجام ملی است. به همین دلیل، یکی از مهمترین وظایف خبرنگار در شرایط کنونی، کمک به ایجاد وحدت و همبستگی ملی در برابر دشمن است. خبرنگاران باید از ایجاد تفرقه و تنش جلوگیری کنند، به افزایش تابآوری مردم کمک کنند و اعتماد عمومی را تقویت کنند. در شرایطی که خانوادهها با دشواریهای فراوانی روبهرو هستند، رسانه باید نقش آرامشبخش و امیدآفرین داشته باشد. همچنین لازم است تا حد امکان از دامن زدن به اختلافات گروهی و جناحی پرهیز شود؛ زیرا امروز زمان چنین رقابتهایی نیست، بلکه زمان وفاق، انسجام و همبستگی ملی است.
وی تأکید کرد: جامعه خبرنگاری باید در جهت تقویت وحدت، همبستگی، انسجام و وفاق ملی حرکت کند و با رعایت اصول حرفهای، اخلاق رسانهای و مسئولیت اجتماعی، نقش خود را در حفظ آرامش و افزایش اعتماد عمومی ایفا کند.
انتهای پیام
