پرونده ثبت جهانی ماسوله پس از سالها انتظار و عبور از چند مرحله کارشناسی، اکنون بار دیگر در مسیر ارزیابی قرار گرفته است؛ پروندهای که پس از طرح ابهاماتی از سوی ایکوموس در اجلاس ریاض ۲۰۲۳، با انجام مطالعات و کاوشهای باستانشناسی، تکمیل مستندات و تقویت بخشهای تاریخی و تمدنی، برای بررسی مجدد در اجلاس ۲۰۲۷ یونسکو آماده میشود.
حالا در شرایطی که ایران با ثبت جهانی آثار جدیدی همچون الموت، همچنان در مسیر گسترش سهم خود از میراث جهانی قرار دارد، این پرسش مطرح است که پرونده ماسوله در چه مرحلهای قرار دارد و آیا میتوان انتظار داشت این شهر تاریخی پس از بیش از دو دهه انتظار، سرانجام در سال ۲۰۲۷ به فهرست میراث جهانی یونسکو راه پیدا کند؟
در همین راستا با یوسف سلمانخواه، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گیلان، درباره آخرین وضعیت پرونده ثبت جهانی ماسوله، روند رفع ابهامات ایکوموس، یافتههای جدید باستانشناسی، ارزیابی پیشروی این پرونده و چشمانداز ثبت جهانی ماسوله در سال ۲۰۲۷ به گفتوگو نشستیم.
یوسف سلمانخواه در گفتوگو با ایسنا، درباره آخرین وضعیت پرونده ثبت جهانی ماسوله اظهار کرد: انتظار میرود رسانهها در حوزه ثبت جهانی ماسوله، اطلاعات و اخبار این پرونده را بهروز دنبال و منتشر کنند.
وی با اشاره به اینکه پرونده ماسوله در اجلاس یونسکو در ریاض در سال ۲۰۲۳ دیفر (تعویق) شد، افزود: در آن زمان درباره برخی مباحث مطرحشده در پرونده، از جمله این دیدگاه که ماسوله روایتگر فعالیتهای رمهداری و روند صنعتیشدن بوده است، پرسشهایی مطرح شد و از ما خواسته شد مصادیق و منابع تاریخی و پژوهشی این ادعاها مطرح شود سلمانخواه ادامه داد: در همین راستا نواقص پرونده برطرف و پرونده ماسوله در سال ۲۰۲۷، همراه با پرونده سیراف، مجدداً برای ثبت جهانی در یونسکو ارائه شود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گیلان با اشاره به نقش ایکوموس در فرایند ارزیابی پروندههای میراث فرهنگی گفت: ایکوموس بازوی کارشناسی و مشورتی یونسکو است و بررسی و ارزیابی پروندهها بر اساس نظر کارشناسی این نهاد انجام میشود. در همین راستا، برای پاسخ به پرسشها و رفع ابهامات مطرحشده از سوی ایکوموس، یک تیم باستانشناسی از چین به ایران آمد و از مردادماه ۱۴۰۳ نیز یک تیم کارشناسی تخصصی، مطالعات و بررسیهای تکمیلی را آغاز کرد.
وی با بیان اینکه یکی از محورهای اصلی این مطالعات، بررسی شواهد مربوط به تولید آهن و کاربرد آن در ساخت سلاح و دیگر مصنوعات بوده است، تصریح کرد: در جریان کاوشهای باستانشناسی، شواهد و کورههای مرتبط با تولید آهن مستند شد که میتواند به روشن شدن ابعاد تاریخی و صنعتی ماسوله کمک کند.
ماسوله با مستندات جدید به استقبال ارزیابی ایکوموس میرود
سلمانخواه افزود: یافتههای این پژوهش توسط گروه تحقیقاتی و باستانشناسان در قالب چند مقاله علمی بینالمللی منتشر شد و در ایران نیز فعالان و پژوهشگران حوزه باستانشناسی، چندین مقاله درباره «کهنه ماسوله» به رشته تحریر درآوردهاند.
وی تأکید کرد: یکی از موضوعات مورد اشاره ایکوموس این بود که پرونده ماسوله از نظر رفرنس تاریخی و تمدنی نیازمند مستندات بیشتری است. با این حال، نتایج کاوشهای باستانشناسی نشان داد که ماسوله دارای پیشینه تاریخی و تمدنی قابل توجهی است و ارایه مستندات کورههای چند مرحله ای تولید آهن یکی از شواهد مهم در اثبات این موضوع به شمار میرود. این یافتهها همچنین نشاندهنده وجود فعالیتهای مرتبط با دامداری و زندگی و تولید صنعتی در منطقه ماسوله در دورههای تاریخی است.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گیلان ادامه داد: پس از بهدست آمدن یافتههای پژوهشی جدید مربوط به کورههای ذوب آهن و بازسازی تجربی یک کوره الگویی چشم انداز پژوهشی بسیار خوبی برای این پرونده در انتظار است.
سلمانخواه با بیان اینکه روند مطالعات تکمیلی همچنان ادامه دارد، اظهار کرد: در حال حاضر با مصوبات استاندار گیلان، مطالعات تکمیلی و اقدامات عملیاتی مربوط به «کهنه ماسوله» در دستور کار قرار گرفته و اعتبار لازم نیز برای این اقدامات تأمین شده است.
وی افزود: همچنین چهارم مهرماه سال جاری، ارزیاب ایکوموس وارد ایران و استان گیلان خواهد شد تا کل منظر فرهنگی و تاریخی ماسوله را مورد ارزیابی قرار دهد.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گیلان با اشاره به اقدامات انجامشده در زمینه معرفی یافتههای باستانشناسی گفت: ارزیاب ایکوموس علاوه بر بررسی این کورهها، کل منظر فرهنگی، تاریخی و بافت تاریخی ماسوله را نیز مورد بازدید و ارزیابی قرار خواهد داد و گزارش خود را به یونسکو ارائه میکند.
سلمانخواه ادامه داد: پس از این ارزیابی، چنانچه پرسش یا ابهامی از سوی ایکوموس مطرح شود، در صورت دعوت، پاسخهای لازم از سوی کارشناسان مربوط را ارائه خواهد شد تا امیدوار باشیم در سال ۲۰۲۷، پیام ثبت جهانی ماسوله را از اجلاس یونسکو در استانبول ترکیه بشنویم.
جامعه محلی باید مطالبهگر ثبت جهانی ماسوله باشد
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گیلان در ادامه با تأکید بر نقش جامعه محلی در روند ثبت جهانی آثار تاریخی گفت: ثبت جهانی هر اثر تاریخی باید به یک مطالبه عمومی و محلی تبدیل شود و انتظار داریم مردم، بهویژه اهالی استان گیلان و مردم ماسوله، مطالبهگری بینالمللی برای ثبت جهانی این شهر را دنبال کنند.
وی افزود: راهاندازی کارزارهای مجازی، فعالیت در شبکههای اجتماعی و انتشار مطالب و درخواستها به زبانهای مختلف میتواند در معرفی ظرفیتهای ماسوله و رساندن مطالبه ثبت جهانی آن به مخاطبان بینالمللی مؤثر باشد.
سلمانخواه با اشاره به نقش گردشگران در این زمینه تصریح کرد: گردشگران نیز میتوانند پس از سفر به ماسوله، خاطرات و تجربههای خود را در شبکههای اجتماعی و به زبانهای مختلف منتشر کنند و در کنار آن، مطالبه ثبت جهانی ماسوله را مطرح کنند.
وی همچنین از رسانهها خواست در این زمینه نقش فعالتری ایفا کنند و گفت: رسانهها میتوانند با مطالبهگری و تولید محتوای مستمر، زمینه توجه بیشتر به پرونده ثبت جهانی ماسوله را فراهم کنند. هدف این است که پیش از حضور ارزیاب ایکوموس در ایران، با راهاندازی کارزارهای عمومی و بینالمللی، درخواست ثبت جهانی ماسوله که بیش از ۲۰ سال است در انتظار تحقق آن هستیم، بیش از گذشته به یونسکو و افکار عمومی بینالمللی منتقل شود.
انتهای پیام
