سایت قطار فدک نوشت، با این حال، وضعیت فعلی قطارها، ایستگاهها و خطوط راهآهن کشور نشان میدهد که برای رسیدن به جایگاه واقعی این صنعت، هنوز راه طولانی در پیش داریم. میان اهدافی که روی کاغذ نوشته شده با آنچه در واقعیت اتفاق میافتد، فاصله زیادی وجود دارد که برای حل آن باید مشکلات را بهصورت دقیق بررسی کرد.
صنعت ریلی چه جایگاهی در حملونقل کشور دارد؟
اگر بخواهیم اهمیت صنعت ریلی را در اقتصاد کلان کشور بررسی کنیم، قبل از هر چیز باید نگاهی به موضوع مصرف انرژی داشته باشیم. طبق آمارهای رسمی، مصرف سوخت در ناوگان ریلی تقریباً یکهفتم حملونقل جادهای است. این یعنی در کشوری مثل ایران که با مشکل جدی ناترازی سوخت دستوپنجه نرم میکند، هدایت بار و مسافر به سمت قطار میتواند سالانه باعث صرفهجویی در بخش عظیمی از بودجه کشور شود.
موضوع بعدی، امنیت جان مسافران است. جادههای کشور متأسفانه سالانه تصادفات و تلفات سنگینی به همراه دارند؛ در حالی که نرخ بروز سوانح در شبکه ریلی بسیار ناچیز است و مردم با خیالی آسوده قطار را برای سفرهای خود انتخاب میکنند. در بخش باربری نیز صنایع بزرگی مثل کارخانههای فولاد، سیمان و معادن سنگآهن، وابستگی شدیدی به خطوط راهآهن دارند. بدون قطارهای باری، انتقال میلیونها تن مواد اولیه از معادن مرکزی به کارخانهها یا بنادر صادراتی عملاً غیرممکن خواهد بود.
وضعیت فعلی صنعت ریلی ایران
در حال حاضر، طول خطوط ریلی اصلی و فرعی کشور به بیش از ۱۵ هزار کیلومتر رسیده است. در طول دو دهه گذشته، تلاشهای زیادی برای وصل کردن مراکز استانهای مختلف به شبکه سراسری انجام شد و شهرهایی مانند همدان، رشت، ارومیه و سنندج نیز به قطار متصل شدند. باوجوداین پیشرفتهای فیزیکی، سهم قطار از کل حملونقل مسافری کشور هنوز کمتر از حد انتظار است.
یکی از مشکلات اصلی در وضعیت فعلی، شلوغی بیش از حد برخی مسیرها و خالی ماندن برخی دیگر از خطوط است. خطوط ریلی منتهی به شهرهای زیارتی و سیاحتی بار اصلی سفرها را به دوش میکشند. در فصول پیک سفر مانند عید نوروز، تعطیلات تابستان یا مناسبتهای مذهبی، هجوم مسافران برای تهیه بلیط قطار به قدری زیاد است که ظرفیتها در همان دقایق اولیه بازگشایی پیشفروش بهطور کامل پر میشود. این موضوع نشان میدهد که مردم تمایل زیادی به سفر با قطار دارند، اما تعداد قطارهای فعال در کشور اصلاً جوابگوی نیاز جامعه نیست.
مهمترین چالشهای صنعت ریلی ایران
کارشناسان حوزه حملونقل معتقدند که راندمان راهآهن ایران به دلیل وجود چند مشکل ساختاری کاهش یافته است که اگر برای آنها چارهای پیدا نشود، روند توسعه این صنعت کندتر خواهد شد.
فرسودگی ناوگان و کمبود لوکوموتیو
بزرگترین مشکل فعلی در شبکه ریلی کشور، کمبود شدید موتور قطار یا همان لوکوموتیو آمادهبهکار است. بسیاری از لوکوموتیوهای موجود عمر مفید خود را سپری کردهاند و به دلیل مشکلات مالی، تأمین قطعات یدکی برای تعمیر آنها با سختی انجام میشود. وقتی تعداد لوکوموتیو فعال کم باشد، سرعت حرکت قطارها پایین میآید و تأخیرها زیاد میشود. علاوه بر این، عمر بالای برخی واگنهای مسافری نیز کیفیت خدماترسانی و رفاه مردم را کاهش داده است.
کمبود بودجه و سرمایهگذاری
پروژههای ریلی بسیار هزینهبر و زمانبر هستند. زیرسازی و ریلگذاری هر کیلومتر خطآهن نیازمند بودجههای کلان است. در ایران، اتکای بیش از حد به بودجههای دولتی باعث شده است که ساخت برخی خطوط آهن سالها طول بکشد. از طرف دیگر، بخش خصوصی هم تمایل زیادی برای ورود به این حوزه را ندارد؛ چرا که سیستم قیمتگذاری دستوری بلیط قطار، سودآوری این بخش را پایین آورده و برگشت سرمایه را بسیار طولانی کرده است.
کامل نبودن خطوط ریلی ترانزیتی
ایران موقعیت جغرافیایی فوقالعادهای دارد و میتواند مسیر اصلی عبور بارهای خارجی باشد. اما هنوز برخی از مسیرهای مهم مانند راهآهن رشت به آستارا کامل نشده است. تا زمانی که این قطعههای گمشده ساخته نشوند، ایران نمیتواند از درآمد ارزی ترانزیت ریلی استفاده کند و بارهای بینالمللی ترجیح میدهند از مسیرهای جایگزین در کشورهای همسایه عبور کنند.
فرصتهای توسعه صنعت ریلی ایران
در کنار این مشکلات، فرصتهای بسیار خوبی هم وجود دارد که با مدیریت صحیح میتوان آینده این صنعت را دگرگون کرد.
موقعیت جغرافیایی ایران
ایران بهترین و کوتاهترین مسیر برای وصل کردن کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه به آبهای آزاد جنوب است. فعال کردن کریدورهای ترانزیتی و عبور بارهای تجاری کشورهای همسایه از روی ریلهای ایران، میتواند راهآهن را به یک منبع درآمد ارزی بزرگ و پایدار برای کشور تبدیل کند.
توانایی ساخت در داخل کشور
خوشبختانه در سالهای اخیر، کارخانهها و شرکتهای دانشبنیان داخلی توانستهاند بخش زیادی از قطعات ریل و تجهیزات ایستگاهی را در داخل کشور تولید کنند. همچنین توانایی بالایی در ساخت انواع واگنهای باری و مسافری مدرن در داخل وجود دارد که این موضوع وابستگی ما را به واردات کمتر کرده است.
بازار پرمشتری و استقبال مردم
مردم ایران قطار را بهعنوان یک وسیله ایمن و راحت قبول دارند و همیشه از آن استقبال میکنند. این تقاضای دائمی و مطمئن، فرصت خوبی است تا شرکتها با خیالی آسوده روی خرید قطارهای جدید و نوسازی ناوگان سرمایهگذاری کنند، چون همیشه برای آن مشتری وجود دارد.
نقش صنعت ریلی در توسعه گردشگری ایران
سفر با قطار همیشه بخش مهمی از خاطرات سفرهای خانوادگی ایرانیها بوده است. راحتی و آرامشی که قطار دارد باعث شده است تا این وسیله، انتخاب اول بسیاری از زائران و مسافران باشد. مسیر تهران به مشهد همیشه شلوغترین و پرترددترین خط ریلی کشور است. حجم سفرها به این شهر به قدری زیاد است که ظرفیتها خیلی سریع پر میشود و مسافران ناچارند از هفتهها قبل برای خرید بلیط قطار تهران مشهد برنامهریزی کنند. همین تقاضای بالا باعث شد پای قطارهای ۵ ستاره و لوکس هم به این مسیر باز شود تا کیفیت خدماترسانی بالاتر برود و مسافران در طول مسیر تجربه بهتری از خدمات رفاهی داشته باشند.
ازسویدیگر، آژانسهای مسافرتی هم از این ظرفیت برای چینش پکیجهای سیاحتی و زیارتی متنوع استفاده میکنند. این بستههای مسافرتی علاوه بر کاهش هزینهها، دغدغه تأمین محل اقامت و هتل را نیز برای زائران برطرف میکنند. علاوه بر سفرهای زیارتی، در سالهای اخیر قطارهای گردشگری در مسیرهای زیبایی مثل سوادکوه یا لرستان نیز راه افتادهاند که در آنها مسیر حرکت قطار و دیدن طبیعت اطراف ریل، جاذبه اصلی گردشگری به حساب میآید و مدل جدیدی از توریسم را به جامعه معرفی کرده است که مورد استقبال نسل جوان نیز قرار گرفته است.
اهمیت توسعه صنعت ریلی در مبادلات اقتصادی و تولیدی
در بخش باربری، اگر قطارها نباشند کارخانههای بزرگی مثل فولاد و سیمان با مشکل جدی روبهرو میشوند. انتقال میلیونها تن سنگآهن و مواد اولیه از معادن به کارخانهها و بنادر، فقط با قطار باری صرفه اقتصادی دارد. جابهجایی این حجم از بار با کامیون عملاً جادهها را نابود میکند. هر چقدر کارخانههای بیشتری از طریق خطوط فرعی مستقیم به شبکه ریل وصل شوند، هزینه حمل کالا پایینتر میآید و این موضوع به نفع اقتصاد و تولید کشور است و میتواند توان رقابتی محصولات ایرانی را در بازارهای جهانی افزایش دهد.
مقایسه صنعت ریلی ایران با کشورهای پیشرو
اگر قطارهای ایران را با کشورهای پیشرو مثل چین، ژاپن یا آلمان مقایسه کنیم، متوجه تفاوت اصلی در سرعت و فناوری میشویم. در آن کشورها، قطارهای سریعالسیر برقی با سرعت بالای ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت حرکت میکنند و زمان سفر بین شهرهای بزرگ را به حداقل رساندهاند؛ بهطوریکه در بسیاری از مسیرها، قطار جایگزین هواپیما شده است. اما در ایران، سرعت قطارها به دلیل قدیمی بودن خطوط و ناوگان معمولاً بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت است که این شکاف بزرگ باید با ورود تکنولوژیهای جدید و نوسازی سیستم سیگنالینگ پر شود.
چشم انداز و آینده صنعت ریلی ایران
افق آینده صنعت ریلی ایران به این بستگی دارد که چقدر بتوانیم سرمایههای جدید را وارد این بخش کنیم و از تصدیگری دولتی فاصله بگیریم. بر اساس برنامههای توسعه، سهم قطار در جابهجایی بار و مسافر باید افزایش چشمگیری داشته باشد. برای رسیدن به این هدف، راهاندازی قطارهای سریعالسیر مانند مسیر تهران - اصفهان، برقیکردن خطوط پرتردد مثل تهران - مشهد و نوسازی ناوگان لوکوموتیوها از برنامههای اصلی کشور است. از طرفی، آژانسهای مسافرتی نیز با تکیه بر این توسعه زیرساختی میتوانند خدمات بهتری را در قالب انواع تور مشهد با قطار یا قطارهای گردشگری ارائه دهند که این روند در نهایت تحول بزرگی در سیستم حملونقل و گردشگری ایران ایجاد میکند و کشور را به جایگاه واقعیاش در ترانزیت منطقهای میرساند.
انتهای رپرتاژ آگهی
