پگاه دوستی در گفت و گو با ایسنا با بیان اینکه والدین می‌توانند به فرزند گوشه‌گیر خود کمک کنند، اظهارکرد: نقش والدین در کاهش یا تشدید گوشه‌گیری کودک بسیار مهم است. در قدم اول والدین نباید کودک را بابت کم‌حرف بودن یا اجتماعی نبودنش سرزنش یا با دیگران مقایسه کنند، چون این کار معمولا به جای ایجاد انگیزه می‌تواند احساس ناکافی بودن و کاهش ارزشمندی در کودک ایجاد کند. وقتی به کودکی برچسب‌هایی مثل «خجالتی» یا «گوشه‌گیر» می‌زنیم، ممکن است به مرور این ویژگی را بخشی از هویت خودش بداند و کمتر برای تغییر یا تجربه‌های جدید تلاش کند.

وی ادامه داد: یکی دیگر از عوامل مهمی که در این زمینه باید به آن توجه کرد، کیفیت رابطه والدین با کودک است. وقتی کودک در خانه احساس امنیت، شنیده شدن و پذیرش را تجربه کند، معمولا در برقراری ارتباط با دیگران هم موفق‌تر عمل می‌کند. بهتر است والدین سعی کنند ارتباط عاطفی امنی با فرزندشان ایجاد کنند، یعنی بیشتر شنونده باشند تا قضاوت‌کننده.

دوستی افزود: والدین می‌توانند با فراهم کردن تجربه‌های اجتماعی مثبت و متناسب با توانایی کودک، زمینه رشد مهارت‌های ارتباطی او را فراهم کنند. برای مثال می‌توانند از موقعیت‌های ساده شروع کنند؛ مثل اینکه فرزندشان را با یک دوست هم‌سن به پارک ببرند، از یکی از دوستانش برای بازی به خانه دعوت کنند یا او را در کلاسی که به آن علاقه داردt ثبت‌نام کنند. این تجربه‌های کوچک، به مرور تمایل کودک را برای ارتباط با دیگران بیشتر می‌کند همچنین لازم است خود والدین الگوی مهارت‌های ارتباطی باشند چون کودکان بخش زیادی از رفتارهای اجتماعی را از طریق مشاهده یاد می‌گیرند.

نقش مدرسه و معلم در گوشه گیری کودکان و نوجوانان

این روانشناس در خصوص نقش مدرسه و معلم در گوشه‌گیری کودکان و نوجوانان گفت: مدرسه بعد از خانواده، یکی از مهم‌ترین محیط‌هایی است که کودک در آن مهارت‌های اجتماعی را یاد می‌گیرد بنابراین نقش معلم و فضای مدرسه در این زمینه بسیار مهم است. معلم می‌تواند با ایجاد یک فضای امن و حمایت‌کننده به کودک کمک کند احساس تعلق بیشتری به دیگران پیدا کند. گاهی کودکانی که گوشه‌گیر هستند، به دلیل تجربه‌هایی مثل طرد شدن، مورد تمسخر قرار گرفتن یا نداشتن فرصت مشارکت، بیشتر از جمع فاصله می‌گیرند همچنین همکاری بین والدین و مدرسه اهمیت زیادی دارد چون وقتی خانواده و مدرسه در یک مسیر حمایتی حرکت کنند، کودک فرصت بیشتری برای رشد مهارت‌های اجتماعی پیدا می‌کند.

روش‌های درمانی موثر برای گوشه‌گیری کودکان و نوجوانان

وی با بیان اینکه روش‌های درمانی موثر برای گوشه‌گیری کودکان و نوجوانان وجود دارد، تصریح کرد: گوشه‌گیری به‌خودی‌خود یک اختلال روان‌شناسی نیست بلکه رفتاری است که ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. برای کمک به کودک باید ببینیم چه عاملی پشت این رفتار وجود دارد، چون ممکن است در یک کودک دلیل گوشه‌گیری، اضطراب اجتماعی باشد، در کودک دیگر به دلیل تجربه‌های منفی مثل طردشدن از سوی همسالان یا حتی در گروهی از کودکان به دلیل ضعف در مهارت‌های ارتباطی. اگر گوشه‌گیری به دلیل اضطراب اجتماعی باشد، یکی از درمان‌های مؤثر، درمان شناختی - رفتاری (CBT) است که به کودک کمک می‌کند افکار اضطراب‌زا را بشناسد و به‌تدریج در موقعیت‌های اجتماعی راحت‌تر عمل کند همچنین آموزش مهارت‌های اجتماعی، آموزش مناسب به والدین و در بعضی موارد بازی‌درمانی در کودکان می‌تواند کمک‌کننده باشد.

دوستی در خصوص درمان گوشه‌گیری کودکان اظهار کرد: مدت درمان به عواملی مثل سن کودک، شدت مشکل، همکاری خانواده و علت زمینه‌ای بستگی دارد. بعضی کودکان در چند ماه پیشرفت قابل توجهی نشان می‌دهند اما در مشکلات شدیدتر ممکن است به زمان بیشتری نیاز باشد.

این روانشناس با بیان اینکه یکی از نگرانی‌های برخی والدین، ارتباط گوشه‌گیری فرزندشان با اختلال طیف اوتیسم یا اضطراب اجتماعی است، گفت: صرف کم‌حرف بودن یا علاقه کمتر به جمع، برای تشخیص هیچ‌یک از این موارد کافی نیست و نیاز به بررسی دقیق دارد. در اضطراب اجتماعی، کودک یا نوجوان معمولا تمایل به ارتباط با دیگران دارد اما به دلیل ترس از قضاوت شدن، خجالت یا نگرانی از اشتباه از موقعیت‌های اجتماعی دوری می‌کند.

دوستی اضافه کرد: در اوتیسم نیز فقط کم‌حرف بودن یا کمتر در جمع بودن ملاک نیست بلکه نحوه ارتباط کودک با دیگران اهمیت دارد. به عنوان مثال ممکن است کمتر از تماس چشمی استفاده کند، احساسات و علاقه‌هایش را کمتر با دیگران در میان بگذارد یا در درک نشانه‌های اجتماعی متفاوت باشد. گاهی نیز رفتارهای تکراری، علاقه‌های محدود یا دشواری در کنار آمدن با تغییرات دیده می‌شود. با این حال، هیچ‌یک از این موارد به‌تنهایی به معنای اوتیسم نیست و تشخیص، نیازمند بررسی روند رشد و رفتارهای کودک است.

وی درباره تاثیر تک‌فرزندی یا چندفرزندی بر گوشه‌گیری کودکان دارد، اظهار کرد: در بررسی گوشه‌گیری کودک، آنچه اهمیت بیشتری دارد کیفیت روابط کودک و فرصت‌هایی است که برای ارتباط و تعامل با دیگران پیدا می‌کند، نه صرفا این که کودک تک‌فرزند باشد یا خواهر و برادر داشته باشد. تک‌فرزندی یا چندفرزندی به‌تنهایی باعث گوشه‌گیری نمی‌شود.

این روانشناس ادامه داد: داشتن خواهر یا برادر ممکن است فرصت‌هایی برای تمرین مهارت‌های اجتماعی مثل همکاری و ارتباط ایجاد کند اما به این معنا نیست که همه کودکانی که خواهر و برادر دارند حتما اجتماعی‌تر هستند. در نهایت موضوعی که اهمیت بیشتری دارد، کیفیت رابطه بین اعضای خانواده، فرصت‌های بازی، تعامل با همسالان و حمایت والدین از رشد اجتماعی کودک است.

وی افزود: آرام بودن یا کم‌حرف بودن کودک به این معنا نیست که حتما مشکلی وجود دارد چون بعضی کودکان ذاتا شخصیت آرام‌تر یا درون‌گراتری دارند. زمانی مراجعه به روان‌شناس اهمیت پیدا می‌کند که گوشه‌گیری باعث شود در زندگی روزمره کودک اختلال ایجاد شود. به عنوان مثال نتواند با همسالان ارتباط برقرار کند، از مدرسه یا فعالیت‌های مورد علاقه‌اش دوری کند، یا احساس ناراحتی و اضطراب زیادی داشته باشد.

دوستی در پایان اظهار کرد: اگر این گوشه‌گیری با نشانه‌هایی مثل افت تحصیلی، تغییرات قابل توجه در خواب یا اشتها، کاهش علاقه به فعالیت‌های قبلی، ترس شدید از موقعیت‌های اجتماعی یا احساس غمگینی طولانی‌مدت همراه باشد، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود.

انتهای پیام