حجتالاسلام والمسلمین امیرعلی حسنلو در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: ماه ربیعالاول در هندسه زمانی امت اسلامی جایگاهی ویژه دارد، ماهی که یادآور ولادت پیامبر رحمت، حضرت محمد مصطفی(ص) است، شخصیتی که فراتر از مرزهای مذهبی، قومی و جغرافیایی، محور مشترک همه مسلمانان به شمار میرود. در شرایطی که جهان اسلام با چالشهای مختلف هویتی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مواجه است، بازخوانی سیره نبوی و مفهوم وحدت میتواند زمینهای برای تقویت همبستگی میان مسلمانان فراهم کند.
وی با اشاره به جایگاه ربیعالاول در فرهنگ اسلامی، گفت: ماه ربیعالاول باید فرصتی برای بازگشت به یکی از مهمترین عناصر دعوت پیامبر اکرم(ص)، یعنی اخوت و همبستگی باشد. امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند آن هستیم که مسلمانان بر مشترکات خود تمرکز کنند و اختلافات فقهی، کلامی و تاریخی را به عاملی برای نفی و طرد یکدیگر تبدیل نکنند.
مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزههای علمیه خراسان ادامه داد: محبت به پیامبر اکرم(ص) در قلب همه مسلمانان وجود دارد و همین محبت مشترک میتواند نقطه آغاز گفتوگو و تقریب باشد. اگر مسلمانان بتوانند شخصیت پیامبر(ص) و سیره ایشان را به عنوان محور اخلاقی و رفتاری خود قرار دهند، بسیاری از اختلافاتی که گاه بر اثر تعصب، جهل یا بازخوانی نادرست تاریخ شکل گرفته است، در حاشیه قرار خواهد گرفت.
وحدت به معنای نفی تفاوتها نیست
حسنلو با بیان اینکه وحدت اسلامی به معنای یکسانسازی مذاهب نیست، بیان کرد: نباید تصور شود که تحقق وحدت مستلزم کنار گذاشتن همه تفاوتهای فقهی و کلامی است. تکثر فکری در جهان اسلام سابقهای طولانی دارد و در بسیاری از موارد بخشی از غنای علمی و تمدنی مسلمانان محسوب میشود. آنچه باید کنار گذاشته شود، نه تفاوتهای علمی، بلکه تعصب، دشمنی و تفرقهافکنی است. وحدت یعنی مسلمانان با وجود تفاوت در برخی دیدگاهها، در مسائل اساسی و مشترک، یکدیگر را یاری کنند و اجازه ندهند اختلافات فرعی، اصل برادری اسلامی را تحتالشعاع قرار دهد.
این استاد حوزه با اشاره به هفته وحدت، اضافه کرد: یکی از نمونههای روشن تبدیل یک تفاوت به فرصت همگرایی، تعیین فاصله میان روایات مربوط به میلاد پیامبر اکرم(ص) به عنوان هفته وحدت است. این اقدام نشان میدهد که تفاوت در روایت تاریخی میتواند به جای ایجاد تقابل، زمینهای برای گفتوگو و همدلی ایجاد کند.
حسنلو با اشاره به پیامدهای تفرقه در تاریخ جهان اسلام، ادامه داد: تجربه تاریخی نشان میدهد هرگاه مسلمانان گرفتار اختلافات فرسایشی شدهاند، ظرفیتهای آنان در عرصههای علمی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی تضعیف شده است. در مقابل، هر زمان که مسلمانان توانستهاند حول اهداف مشترک همگرایی ایجاد کنند، زمینه برای پیشرفت و شکوفایی فراهم شده است. بنابراین، مسئله وحدت را نباید صرفاً یک موضوع اخلاقی یا مناسبتی دانست، بلکه وحدت با قدرت تمدنی، استقلال سیاسی، امنیت و آینده جهان اسلام ارتباط مستقیم دارد.
مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزههای علمیه با بیان اینکه دشمنان همواره از شکافهای موجود در جوامع اسلامی بهره بردهاند، خاطرنشان کرد: یکی از روشهای شناختهشده قدرتهای سلطهگر، برجسته کردن تفاوتهای داخلی و تبدیل آن به نزاع است. جامعهای که انرژی خود را صرف درگیریهای داخلی کند، فرصت و توان کمتری برای پیشرفت علمی، اقتصادی و فرهنگی خواهد داشت.
حسنلو با اشاره به راهبردهای استعماری در جهان اسلام، ادامه داد: استعمار در دورههای مختلف از سیاست «تفرقه بینداز و حکومت کن» استفاده کرده است. قدرتهای سلطهگر به خوبی میدانند که جهان اسلام از نظر منابع طبیعی، موقعیت جغرافیایی، جمعیت، ظرفیت اقتصادی و میراث تمدنی از توانمندیهای قابل توجهی برخوردار است و اگر این ظرفیتها در کنار یکدیگر قرار گیرد، میتواند معادلات منطقهای و جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
وی اضافه کرد: به همین دلیل، وحدت فکری، فرهنگی و سیاسی مسلمانان برای جریانهای سلطهگر یک مسئله مهم است. هر اندازه مسلمانان به جای قرار گرفتن در برابر یکدیگر، برای حل مسائل مشترک همکاری کنند، امکان سوءاستفاده از اختلافات کاهش پیدا خواهد کرد. در این شرایط، ربیعالاول میتواند از یک مناسبت آیینی فراتر رود و به فرصتی برای بازخوانی مسئولیت مسلمانان در برابر آینده امت اسلامی تبدیل شود. بزرگداشت میلاد پیامبر(ص) زمانی میتواند آثار عمیقتری داشته باشد، که با شناخت سیره آن حضرت و تلاش برای تحقق اخلاق و رفتار نبوی در جامعه همراه شود.
ضرورت عبور از وحدت عاطفی به وحدت ساختاری
حسنلو با تأکید بر اینکه وحدت نباید صرفاً در برگزاری مراسم و همایشها خلاصه شود، خاطرنشان کرد: ما نیازمند عبور از وحدت عاطفی به سمت وحدت ساختاری هستیم. کنفرانسها و نشستهای وحدت زمانی مؤثر خواهند بود که به همکاریهای واقعی و تصمیمهای عملی منجر شوند. همکاری اقتصادی میان کشورهای اسلامی، توسعه روابط علمی و دانشگاهی، همکاری رسانهای، تبادل فرهنگی، افزایش تعامل میان علما و نخبگان و هماهنگی در مسائل مشترک جهان اسلام ازجمله زمینههایی است که میتواند وحدت را از یک مفهوم ذهنی به یک واقعیت اجتماعی تبدیل کند.
مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزههای علمیه اضافه کرد: اگر کشورهای اسلامی بتوانند در برابر فشارهای اقتصادی خارجی به یکدیگر تکیه کنند، اگر رسانههای مسلمان در برابر تحریف واقعیتهای جهان اسلام روایتهای دقیق و مسئولانه ارائه دهند و اگر نخبگان جهان اسلام در برابر اسلامهراسی و تحریف چهره اسلام همکاری کنند، مفهوم وحدت آثار بسیار گستردهتری پیدا خواهد کرد.
سیره پیامبر(ص)؛ الگویی برای همگرایی
حسنلو با اشاره به تجربه پیامبر اکرم(ص) در مدینه، بیان کرد: یکی از مهمترین نمونههای عملی وحدت را میتوان در رفتار پیامبر(ص) در مدینه مشاهده کرد. پیامبر میان مهاجران و انصار عقد اخوت برقرار کرد و جامعهای را شکل داد که در آن گروههای مختلف میتوانستند در چارچوب نظم، عدالت و مسئولیت اجتماعی در کنار یکدیگر زندگی کنند. تجربه مدینه نشان میدهد، که وحدت صرفاً یک شعار نیست و میتوان آن را در ساختار اجتماعی و سیاسی نیز تحقق بخشید. پیامبر اکرم(ص) توانست گروههایی را که سالها با یکدیگر اختلاف و نزاع داشتند، حول یک هدف مشترک گرد هم آورد.
مقابله با جریانهای افراطی و تکفیری
حسنلو با اشاره به آسیبهای جریانهای افراطی و تکفیری، اضافه کرد: جریانهای افراطی با ارائه تصویری خشن از اسلام، نهتنها به وحدت مسلمانان آسیب زدهاند، بلکه زمینه سوءاستفاده دشمنان از نام و چهره اسلام را فراهم کردهاند. مقابله با این جریانها صرفاً از مسیر برخورد امنیتی امکانپذیر نیست، بلکه نیازمند ارتقای آگاهی عمومی، تقویت گفتوگوی میان مذاهب و معرفی صحیح سیره پیامبر اکرم(ص) است. هر اندازه مسلمانان با معیارهای اصیل اخلاق نبوی آشنا شوند، امکان سوءاستفاده جریانهای افراطی از احساسات دینی کاهش خواهد یافت.
فلسطین؛ آزمون عملی وحدت امت اسلامی
حسنلو مسئله فلسطین و قدس شریف را یکی از مهمترین عرصههای آزمون وحدت جهان اسلام دانست و گفت: مسلمانان در کنار همه تفاوتهای مذهبی و سیاسی، در برابر مسئله فلسطین یک مسئولیت مشترک دارند. اگر ربیعالاول را ماه بازگشت به پیامبر اکرم(ص) و سیره ایشان میدانیم، باید این بازگشت در عرصههای واقعی زندگی مسلمانان نیز خود را نشان دهد. حمایت از حقوق ملت فلسطین و آزادی قدس شریف میتواند یکی از زمینههای همافزایی جهان اسلام باشد. مسلمانان نباید اجازه دهند اختلافات داخلی، آنان را از مسائل اساسی امت اسلامی غافل کند. همچنین منابع و ظرفیتهای کشورهای اسلامی باید در مسیر توسعه، پیشرفت، استقلال و حل مسائل جهان اسلام به کار گرفته شود و نباید این ظرفیتها به ابزاری برای ایجاد اختلاف میان ملتهای مسلمان تبدیل شود.
این استاد سطوح عالی حوزه درباره راهکارهای تقویت وحدت در ماه ربیعالاول، اضافه کرد: نخستین راهکار، تقویت گفتوگوی نخبگانی است. علمای مذاهب مختلف باید فرصت بیشتری برای گفتوگو درباره مسائل مشترک تمدنی و نیازهای امروز جهان اسلام داشته باشند و گفتوگوها را از چارچوب بحثهای جدلی خارج کنند. همچنین رسانههای جهان اسلام باید در ربیعالاول و سایر مناسبتها به جای بازنمایی اختلافات، زیباییهای سیره نبوی و نمونههای تاریخی همبستگی مسلمانان را برجسته کنند.
وی بیان کرد: برگزاری مراسم مشترک با حضور پیروان مذاهب مختلف نیز میتواند فرهنگ برادری را از سطح سخن به سطح رفتار اجتماعی منتقل کند. همچنین آموزش نسل جوان اهمیت بسیار زیادی دارد. مدارس و دانشگاههای کشورهای اسلامی باید سیره پیامبر(ص) را از منظر اخلاق، همزیستی، عدالت، عقلانیت و برادری مورد توجه قرار دهند.
انتهای پیام
