حجتالاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه یکشنبه یکم شهریور در نشست با رؤسای دانشگاههای استان همدان، اظهار کرد: آموزش عالی در اقتدار جمهوری اسلامی ایران نقش بسیار مهمی داشته و این موضوع قابل انکار نیست؛ اگر در حوزه دفاعی اقتدار داریم، حاصل آموزش عالی است، اگر در حوزه سلامت و صنایع به اقتدار رسیدهایم نیز بخش مهمی از آن حاصل فعالیت دانشگاههاست.
وی افزود: در جنگ اخیر، رژیم صهیونیستی بخشهایی از خطوط تولید کشور را هدف قرار داد و متوقف کرد، اما مجاهدان علمی دانشگاهی در کنار مجاهدان حوزه صنعت توانستند در بسیاری از موارد خطوط تولید را مجدداً فعال کنند و این ظرفیت، حاصل دانشگاه و آموزش عالی است.
خسروپناه با بیان اینکه الگوی حکمرانی آموزش عالی نیازمند بازسازی است، تصریح کرد: در شورای عالی انقلاب فرهنگی تلاش کردهایم مصوبات با کمک و نظر دانشمندان، دانشگاهیان و دستگاههای اجرایی تدوین شود، چراکه دستگاهی که قرار است مصوبه را اجرا کند باید در فرآیند سیاستگذاری حضور داشته باشد.
وی ادامه داد: در شورای عالی انقلاب فرهنگی هیئتهای اندیشهورز استانی را راهاندازی کردهایم و انتظار داریم در استان همدان نیز این ظرفیت فعال شود. برای نمونه، در موضوعاتی مانند آییننامه ارتقای اعضای هیئت علمی، نقشه جامع علمی کشور، سند هوش مصنوعی و سند مواد پیشرفته، نظر دانشگاهیان و هیئتهای اندیشهورز میتواند به سیاستگذاری دقیقتر کمک کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اینکه حکمرانی پنج مرحله دارد، گفت: سیاستگذاری کلان، سیاستگذاری اجرایی، تنظیمگری، راهبری و در نهایت اجرا پنج مرحله حکمرانی هستند. در کشور، سیاستهای کلان از سوی رهبر معظم انقلاب ابلاغ میشود و شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز در حوزه مأموریت خود به سیاستگذاری و تعیین چارچوبهای کلان میپردازد.
وی با تأکید بر اینکه شورای عالی انقلاب فرهنگی رئیس دانشگاه انتخاب نمیکند، توضیح داد: این شورا رئیس دانشگاه را انتخاب نمیکند؛ وزیر علوم یا وزیر بهداشت فردی را پیشنهاد میدهد و سپس در کمیتهای پنجنفره متشکل از وزیر علوم یا وزیر بهداشت، نماینده شورا، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری و دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، صلاحیت و انطباق فرد پیشنهادی با اسناد و سیاستهای کشور بررسی میشود.
خسروپناه افزود: ما کسی را انتخاب نمیکنیم، بلکه پیشنهاد وزیر را تأیید میکنیم. اگر قرار باشد این اختیار نیز از شورا گرفته شود، باید در مقابل، اختیارات دیگری از وزارت علوم کاهش پیدا کند و به دانشگاهها و هیئتهای امنای آنها واگذار شود.
وی با انتقاد از فربه بودن ساختار وزارت علوم، اظهار کرد: یکی از جدیترین اشکالات وارده این است که وزارت علوم فربه است و همین موضوع موجب میشود کارها با سرعت لازم پیش نرود. تنظیمگری و راهبری نیز عمدتاً در اختیار وزارتخانه است، در حالی که معتقدیم مرحله اجرا باید بیشتر به خود دانشگاهها واگذار شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به فرآیند طولانی ایجاد رشتههای دانشگاهی، گفت: امروز اگر دانشگاه بوعلیسینا به این جمعبندی برسد که رشتهای را ایجاد کند، باید برای تصویب آن به وزارت علوم مراجعه کند و گاهی چند سال منتظر بررسی کارشناسان بماند. در حالی که پیشنهاد این است که وزارت علوم سیاستگذاری، برنامهریزی، گسترش و نظارت بر انطباق را بر عهده داشته باشد، اما اختیار گسترش رشتهها به هیئتهای امنای دانشگاهها واگذار شود.
وی ادامه داد: اگر دانشگاهها اختیار بیشتری در این زمینه داشته باشند، میتوانند بر اساس نیازهای منطقهای نسبت به ایجاد یا حذف رشتهها تصمیم بگیرند و در نتیجه دیگر شاهد تربیت دهها هزار فارغالتحصیل دانشگاهی بدون توجه به نیاز بازار کار نخواهیم بود.
خسروپناه با اشاره به دانشگاه جامع علمی کاربردی بیان کرد: دانشگاه علمی کاربردی برای پاسخ به نیازهای مهارتی ایجاد شده است، اما اگر دانشگاههای موجود بتوانند ظرفیتهای مهارتی خود را توسعه دهند، ضرورتی ندارد دانشگاههای موازی و همارز ایجاد کنیم. البته از دانشگاه علمی کاربردی دفاع میکنیم، چراکه در شرایط فعلی دانشگاههای ما هنوز تمام ظرفیتهای مهارتی مورد نیاز را در اختیار ندارند.
وی با مقایسه وضعیت مالی دانشگاههای دولتی و غیردولتی، گفت: دانشگاه آزاد اسلامی توانسته است بدون دریافت حتی یک ریال از درآمد نفت روی پای خود بایستد، اما دانشگاههای دولتی با مشکلات مالی متعددی مواجه هستند؛ بنابراین حکمرانی مالی در آموزش عالی یکی از موضوعاتی است که باید درباره آن بازنگری جدی صورت گیرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین با اشاره به تحولات فناوری در عرصه جنگ، اظهار کرد: جنگ امروز، جنگ نفر نیست بلکه جنگ الکترونیک و فناوری است. حملات سایبری به کشور نشان میدهد که باید در حوزه فناوریهای نوین سرمایهگذاری جدی داشته باشیم.
وی افزود: ارتباطات کوانتومی یکی از حوزههای مهم در این زمینه است. اگر ارتباطات کوانتومی و الگوریتمهای متناسب با آن را توسعه ندهیم، همچنان در معرض حملات سایبری قرار خواهیم داشت. دانش و فناوری ارتباطات کوانتومی در کشور وجود دارد و تاکنون حدود سه هزار کیلومتر ارتباط کوانتومی ایجاد شده، اما مسئله اصلی این است که حکمرانی و اجرای این ظرفیتها باید به شکل مؤثرتری دنبال شود.
خسروپناه با اشاره به سند هوش مصنوعی و سند کوانتوم گفت: سند کوانتوم تدوین و وارد مرحله اجرا شده و سند هوش مصنوعی نیز در حال اجراست؛ اما برای تحقق این اسناد باید ظرفیت دانشگاهها و نخبگان علمی بیش از گذشته مورد استفاده قرار گیرد.
وی با انتقاد از برخی خلأها در رشتههای دانشگاهی، تصریح کرد: ایران در حوزههایی مانند خوشنویسی و صنایع دستی دارای ظرفیت و پیشینه جهانی است، اما هنوز رشتههای دانشگاهی متناسب با این ظرفیتها را به اندازه کافی نداریم. حتی در حوزه موسیقی نیز در برخی مقاطع و گرایشها با خلأهایی مواجه هستیم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: اگر اختیار گسترش رشتهها در اختیار دانشگاهها باشد، استادان و متخصصان هر دانشگاه میتوانند بر اساس ظرفیتها و نیازهای منطقهای درباره ایجاد رشتهها تصمیم بگیرند و ممکن است یک دانشگاه رشتهای را ایجاد کند و دانشگاه دیگر به این نتیجه برسد که آن رشته را ایجاد نکند.
خسروپناه همچنین درباره چالشهای اجتماعی و روانشناختی دانشجویان، گفت: اگر مسئله کاهش تابآوری دانشجویان، مشکلات روانشناختی و مسائل اجتماعی را مطرح میکنیم، راهحل آن صرفاً تصویب یک ماده واحده در شورای عالی انقلاب فرهنگی نیست؛ بلکه دانشگاه باید با استفاده از ظرفیت رشتههای روانشناسی، جامعهشناسی، علوم شناختی و سایر علوم مرتبط برای حل این مسائل اقدام کند.
وی با تأکید بر ضرورت بازنگری در برخی رشتههای علوم انسانی، افزود: بخشی از تقریرهای قدیمی در علوم رفتاری و اجتماعی دیگر پاسخگوی مسائل امروز نیست. در دنیا موضوعاتی مانند علوم شناختی، روانشناسی شناختی، جامعهشناسی شناختی و اقتصاد شناختی مورد توجه قرار گرفته، اما این حوزهها در دانشگاههای ما هنوز به اندازه کافی توسعه پیدا نکردهاند.
خسروپناه با بیان اینکه برخی رشتهها و دروس دانشگاهی نیازمند بازنگری هستند، اظهار کرد: حتی دروس عمومی و معارف نیز باید متناسب با نیازهای امروز بازطراحی شوند؛ چراکه برخی از این دروس با شیوه فعلی پاسخگوی نیاز دانشجوی امروز نیستند.
وی در ادامه با تأکید مجدد بر ضرورت اصلاح حکمرانی مالی دانشگاهها، گفت: حکمرانی مالی دانشگاهها باید تغییر کند. کدام دانشگاه در دنیا را میتوان نام برد که به همه دانشجویان خود خوابگاه رایگان و غذای رایگان ارائه کند؟ ما بسیاری از این خدمات را ارائه میدهیم، اما همچنان با مطالبات گسترده مواجه هستیم و باید در مدل تأمین مالی و اداره دانشگاهها بازنگری کنیم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین از اصلاح آییننامه ارتقای اعضای هیئت علمی خبر داد و گفت: در آییننامه جدید، تعداد مواد افزایش یافته و مادهای درباره فناوری و نوآوری اضافه شده است تا استاد دانشگاه علاوه بر فعالیتهای آموزشی و پژوهشی، نقش کارکردی و مؤثرتری در جامعه و حل مسائل کشور داشته باشد.
وی خطاب به رؤسای دانشگاههای استان همدان بیان کرد: موضوع حکمرانی آموزش عالی را در هیئتهای اندیشهورز استانی بررسی و درباره آن به یک جمعبندی مبتنی بر عقل جمعی دانشگاهها برسید و از شما دعوت میکنم نتیجه این مباحث را در ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه کنید تا بتوانیم بر اساس دیدگاه دانشگاهیان، تحول جدی در حکمرانی آموزش عالی ایجاد کنیم.
خسروپناه خاطرنشان کرد: در اجرای اسناد شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز باید نقش دانشگاهها مشخص شود. امروز وزارتخانههای مختلف از جمله وزارت نفت، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت ورزش در حال پیگیری هوشمندسازی هستند و بر استفاده از ظرفیت نخبگان دانشگاهی تأکید شده است؛ بنابراین باید سازوکاری ایجاد کنیم که دانشگاهها در اجرای این سیاستها نقش واقعی و مؤثر داشته باشند.
انتهای پیام
